III SA/Po 333/11

Dnia 22 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 20 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w R. z dnia 19 października 2010 r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 19 października 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. Inspektorat w R. na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609) umorzył postępowanie administracyjne, wszczęte na wniosek spółki A z dnia 28.07.2010 r. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. z tytułu ubezpieczenia M. S. w związku z wykonywaniem w ramach spółki cywilnej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskiem z dnia 28.07.2010 r. spółka A zwróciła się o umorzenie należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okresy od 12.10.2002r. do 11.04.2003r. i od 31.01.2004r. do 04.06.2004r. oraz na Fundusz Pracy za okresy od 12.12.2002r. do 11.04.2003r. i od 31.01.2004r. do 04.06.2004r. z tytułu ubezpieczenia M. S. w związku z wykonywaniem w ramach spółki cywilnej pozarolniczej działalności gospodarczej i jednoczesnym pobieraniem zasiłku macierzyńskiego, składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 01.09.2004r. do 31.08.2006r. z tytułu ubezpieczenia M. S. w związku z wykonywaniem w ramach spółki cywilnej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. Organ ustalił, że M. S. w okresie od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. udzielonego urlopu wychowawczego, podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Ponieważ w okresie od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. obowiązek ubezpieczenia wynika z pracy na podstawie umowy o pracę, wniosek nie spełnia – zdaniem organu przesłanek art. 4 ustawy z dnia 24.04.2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe. W konsekwencji organ uznał postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek za okres od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. z tytułu ubezpieczenia M. S. w związku z wykonywaniem w ramach spółki cywilnej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym za bezprzedmiotowe i umorzył je na podstawie art. 104 § 1 kpa. W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznego stanu sprawy, skutkujący naruszeniem prawa materialnego – art. 4 z dnia 24.04.2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe; - naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania pomimo braku podstaw ku temu; - nieuwzględnienie zasad współżycia społecznego oraz ratio legis ww. ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. z tytułu ubezpieczenia M. S. w związku z wykonywaniem w ramach spółki cywilnej działalności gospodarczej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. W uzasadnieniu strona podniosła, że zostały spełnione przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne w okresie objętym zaskarżoną decyzją, ponieważ w okresie tym M. S. przebywała na urlopie wychowawczym, pomimo że jednocześnie była zatrudniona w wymiarze 6,5/18 etatu, a poza tym nie podejmowała żadnego innego zatrudnienia i nie wykonywała żadnych czynności na rzecz spółki A, ponieważ sprawowała osobistą opiekę nad dziećmi. Decyzją z dnia 20 stycznia 2011 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. S. od 01.01.1999r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Szkole Podstawowej Nr 2 w G. W okresie od 01.07.2000r. do 31.12.2009r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w ramach spółki A. W okresie od 01.09.2004r. do 31.08.2006r. ubezpieczonej został udzielony urlop wychowawczy z tytułu zatrudnienia. Zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.) osoby przebywające na urlopie wychowawczym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy takim tytułem rodzącym obowiązek ubezpieczeń M. S. jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W związku z powyższym organ uznał, iż z dniem udzielenia urlopu wychowawczego tj. od 01.09.2004r. do 31.08.2005r. powstał zbieg ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z tytułu urlopu wychowawczego. W okresie od 01.09.2005r. do 31.08.2006r., w trakcie urlopu wychowawczego M. S. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w Szkole Podstawowej Nr 2 w G. w wymiarze 6,5/18 etatu. Z chwilą podjęcia zatrudnienia tj. od 01.09.2005r. powstał zbieg ubezpieczeń z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej oraz zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W myśl art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, jeżeli podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, była niższa od minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w tym okresie. Zdaniem organu oznacza to, iż w przypadku opisanego wyżej zbiegu ubezpieczeń, w okresie od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. M. S. winna obowiązkowo podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, natomiast obowiązek ubezpieczeń z działalności gospodarczej uzależniony był od wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia i nie ma tu znaczenia wymiar czasu pracy. Zatem w momencie podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nawiązany stosunek pracy był innym tytułem, o którym mowa w art. 9 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwalniającym z obowiązku ubezpieczeń emerytalno- rentowych z tytułu urlopu wychowawczego. W konsekwencji organ stwierdził, że wniosek w powyższym zakresie nie spełnia przesłanek art. 4 ustawy z dnia 24.04.2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, wobec czego postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 19 października 2010 r., zarzucając naruszenie art. 4 ustawy z dnia 24.04.2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe oraz art. 105 § 1 kpa. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją M. S. przebywała na urlopie wychowawczym i podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 6,5/18 etatu, otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie niższe aniżeli minimalne wynagrodzenie za pracę w tamtym okresie. Zatem M. S. podlegała także obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, a tym samym spełnia wszystkie przesłanki z art. 4 ustawy z dnia 24.04.2009r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe, ponieważ został złożony stosowny wniosek płatnika, ubezpieczona podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz przebywała na urlopie wychowawczym. Powyższego nie zmienia – zdaniem skarżącej fakt, że M. S. podlegała jednocześnie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę, ponieważ powołany przepis nie zawiera takiego wyłączenia. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Przede wszystkim należy stwierdzić, że postępowanie w zakresie objętym zaskarżoną decyzją nie było bezprzedmiotowe. Organ w sposób nieprawidłowy zastosowały art. 105 kpa, stwierdzając bezprzedmiotowość postępowania. Należy odróżnić bezprzedmiotowość żądania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania. W niniejszej sprawie nie jest tak, iż możliwość umorzenia nie jest przewidziana przez prawo, czy np. nie istnieje przedmiot żądania strony. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji okoliczność taka nie wynika. Przeciwnie: przedmiot żądania istnieje, choć - w ocenie organu - nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia żądania strony z uwagi na to, iż nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz. U. Nr 71, poz. 609). Stosownie do tego przepisu na wniosek płatnika składek, który w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy zgłaszał ubezpieczonego podlegającego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy zmienianej w art. 1 (tj. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej), i jednocześnie przebywającego na urlopie wychowawczym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza w całości lub w części należności z tytułu nieopłaconych składek na te ubezpieczenia należnych za tego ubezpieczonego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności lub współpracy przy tej działalności za okres, w którym ubezpieczony przebywał na urlopie wychowawczym. Istnienie warunków wynikających z powyższej regulacji bądź ich brak są sporne w niniejszej sprawie i wymagają wszechstronnego wyjaśnienia ze wskazaniem zarówno okoliczności faktycznych, w szczególności źródeł obowiązku ubezpieczenia, jak i przepisów prawnych z których wynika podleganie przez M. S. ubezpieczeniu z innego tytułu niż działalność gospodarcza. Powstały problem w przyjętej formie rozstrzygnięcia sprawy widać w sposób wyraźny także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, albowiem organ de facto odnosi się do przesłanek merytorycznych a nie formalnych, m.in. wskazując na zbieg obowiązku ubezpieczeń, podnosząc wysokość otrzymywanego wynagrodzenia i jego wpływ na podleganie ubezpieczeniu z tytułu wykonywania działalności gospodarczej. Należy zwrócić uwagę, że organy w uzasadnieniu podjęły próbę (niewystarczającą jednak) wykazania, iż istniał obowiązek ubezpieczenia z innego tytułu (pracy w szkole), przy czym jak wynika z odwołania i skargi strona kwestionuje to jako okoliczność wyłączającą możliwość umorzenia zaległych składek z tytułu wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie sporne w sprawie jest także to, czy w związku z podleganiem ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę M. S. podlegała jednocześnie – obowiązkowo czy dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w ramach spółki cywilnej, a w konsekwencji czy zaktualizowała się przewidziana w art. 4 ustawy zmieniającej możliwość umorzenia nieopłaconych składek z tytułu wykonywania działalności gospodarczej. W tym miejscu należy podkreślić, że skoro organ odnosi się do obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w czasie wykonywania pracy w szkole, musi tę okoliczność w sposób pełny wykazać w uzasadnieniu (nie jest to natomiast uprawnione w postanowieniu o umorzeniu postępowania, które ze swej natury nie rozstrzyga merytorycznie sprawy). Należy także zwrócić uwagę, że – jak wynika z akt sprawy – tj. pisma kierowanego do Wydziału Realizacji Dochodów (k. 134 akt adm.) w myśl art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) M. S. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu, jeżeli podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, była niższa od najniższego/minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w tym okresie. Oznacza to, iż w przypadku zbiegu opisanego wyżej M. S. winna obowiązkowo podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia, natomiast obowiązek ubezpieczeń z działalności uzależniony był od wysokości pozyskiwanego z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia. Już sam Zakład dostrzegł, iż z dokumentacji rozliczeniowej wynika, iż w 02/2006r. ubezpieczona uzyskała przychód w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zwrócono zatem uwagę, iż M. S. winna podlegać ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej w okresach od 01.09.2004r. do 31.01.2006r. oraz od 01.03.2006r. do 31.08.2006r. Tymczasem okoliczność ta w ogóle nie została przez organ omówiona w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Ponadto dostrzec należy, iż w okresie od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. zbieg ubezpieczeń społecznych należy rozpatrywać w aspekcie zbiegu z tytułu urlopu wychowawczego oraz zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Zatem nawiązany stosunek pracy był tym innym tytułem, o którym mowa w art. 9 ust 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwalniającym z obowiązku ubezpieczeń emerytalno - rentowych z tytułu urlopu wychowawczego. W konsekwencji rozstrzygnięcie obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej należy rozpatrzyć także w aspekcie zbiegu z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę. Okoliczność ta i jej wpływ na treść rozstrzygnięcia wymaga wyjaśnienia przez organ, zwłaszcza, iż fakt obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej uwarunkowany jest od wysokości uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia, tak więc niezbędne jest odniesienie się ewentualnie do kwot zarówno otrzymywanego wynagrodzenia, jak i sum należnych składek na ubezpieczenie w spornym okresie. Z art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy jest niższa niż minimalne wynagrodzenie, ubezpieczeni z tego tytułu podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom z innych tytułów. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdził, że oprócz tego, iż w sprawie bezpodstawnie umorzono postępowanie, co stanowi naruszenie art. 105 kpa, nie zostały również wyjaśnione i ustalone wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek zastosowania przepisu prawa materialnego (art. 4 ustawy zmieniającej), co stanowi naruszenie art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa. Z uwagi na powyższe naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, koniecznym stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 19 października 2010 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy winien zastosować się do wskazań wynikających z powyższych rozważań, a więc w szczególności winien dokonać wszechstronnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia zaistniałego zbiegu tytułów ubezpieczeń społecznych M. S. dla oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia przewidziane w art. 4 ustawy zmieniającej. Poczynione ustalenia i ich ocena prawna winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia nieopłaconych składek objętych wnioskiem (art. 107 § 3 kpa). Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).