III SA/Po 340/11

Dnia 26 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 22 lutego 2011 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 z naruszeniem prawa, po wznowieniu postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...] i [...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...] i [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia 4 października 2004 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm. ), przyznał L. P. płatność JPO i UPO na rok 2004 w łącznej wysokości [...] zł. Po wznowieniu, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r. stwierdził wydanie swojej decyzji z dnia 4 października 2004 r. z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż we wniosku o dopłaty strona zadeklarowała działki ewidencyjne o łącznej powierzchni [...] ha i dla takiej powierzchni przyznano wnioskowane płatności. W dniu 8 maja 2009 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. informujące o nieużytkowaniu przez stronę spornych gruntów w latach 2004 – 2008 w związku z pobieraniem świadczeń rolniczych z KRUS. Do pisma tego dołączono m. in. aneks z dnia 1 kwietnia 2004 r. do umowy z dnia 1 sierpnia 2002 r. o wydzierżawieniu gruntów P. H. oraz oświadczenie strony potwierdzające faktyczną realizację umowy dzierżawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r., Nr6, poz. 40 ze zm. ) rolnikowi przysługuje płatność bezpośrednia na będące w jego posiadaniu grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. – nie był posiadaczem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. Zatem decyzja ostateczna przyznająca płatności bezpośrednie na rok 2004 wydana została niezgodnie z prawem, jednak z uwagi na upływ terminu, w którym możliwe było jej uchylenie, stwierdzono jej wydanie z naruszeniem prawa. W odwołaniu od tej decyzji L. P. wniósł o jej uchylenie, podnosząc argumenty dotyczące działania w dobrej wierze i oddawania uzyskiwanych płatności osobie dzierżawiącej grunty. Decyzją z dnia 22 lutego 2011 r. nr [...] Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r., Nr §6, poz. 40 ze zm.) kryterium decydującym o przyznaniu spornych płatności było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych przez producenta rolnego, a przesłanka posiadania winna być spełniona w chwili wydawania decyzji administracyjnej. Po dokonaniu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności JPO i UPO na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. W momencie uzyskania dowodów świadczących o tym, iż producent rolny składający wniosek o dopłaty nie był faktycznym posiadaczem działek rolnych nie jest zatem możliwe przyznanie na jego rzecz płatności. Strona potwierdziła, iż w roku 2004 realizowana była umowa dzierżawy, wobec czego faktycznym użytkownikiem gruntów był podmiot inny niż wnioskodawca. Do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek, a nie bycie ich posiadaczem czy właścicielem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Organ podkreślił, ze organy obu instancji nie podważają faktu prowadzenia na wskazanych we wniosku działkach działalności rolniczej, negują jednak fakt użytkowania ich przez Odwołującego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 145 § 1 lub 145 a ) kpa dopuszczalne jest ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Stosownie jednak do art. 146 § 1 kpa, uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 kpa nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 10 lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz art. 145 a ) kpa, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat.. Zgodnie z art. 151 § 2 kpa wydaje się wówczas decyzję stwierdzającą niezgodność wydanej decyzji z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. P. powtórzył generalnie argumenty dotyczące działania w dobrej wierze, bez chęci osiągnięcia osobistego zysku finansowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534 ). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Zgodnie z art. 149 § 2 kpa postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W niniejszej sprawie organ I instancji wydał w dniu 4 października 2004 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatność JPO i UPO na rok 2004. Powodem przyznania płatności było ustalenie przez organ, iż wnioskodawca spełniał przesłanki wskazane w art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje płatność bezpośrednia na będące w jego posiadaniu grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego ( lub nie ) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego ( zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049 ). Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji wznowił z urzędu na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia organ powołał się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wskazując, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję nie posiadał wiedzy o wydzierżawieniu przez wnioskodawcę gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Następnie, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym aneks z dnia 1 kwietnia 2004 r. do umowy z dnia 1 sierpnia 2002 r. o wydzierżawieniu gruntów oraz oświadczenie strony potwierdzające faktyczną realizację umowy dzierżawy. W ocenie organu powyższe dokumenty mają dowodzić, iż wnioskodawca w momencie wydawania decyzji przyznającej płatności nie był użytkownikiem spornego gospodarstwa, ani nie prowadził w nim działalności rolniczej. Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, że zachodzi przesłanka wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Umowy dzierżawy i wynikający z nich fakt oddania w dzierżawę gruntów osobie trzeciej w celu uzyskania świadczenia z KRUS i w rezultacie nieużytkowanie działek rolnych objętych wnioskiem o płatności przez L. P. w latach 2004-2008 mogły być bowiem uznane za dowód i okoliczności nowe, nieznane organowi choć istniejące w chwili wydawania decyzji o przyznaniu płatności i istotne dla rozstrzygnięcia wniosku, jako decydujące o niespełnieniu przesłanki warunkującej otrzymanie płatności i prowadzące do odmiennego rozstrzygnięcia. Natomiast oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, zatem ten dowód sam w sobie nie stanowi przyczyny wznowienia a jedynie wynikająca z niego nowa, istotna dla sprawy okoliczność nieuzytkowania działek rolnych przez wnioskodawcę. Postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. W pkt X złożonego wniosku skarżąca oświadczyła, iż znane jej są zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W sytuacji gdy strona dąży do uzyskania określonego przywileju finansowego ( środków unijnych ) winna dołożyć należytej staranności w celu jednoznacznego i pełnego wykazania, iż spełnia ona wszelkie ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. W niniejszej sprawie strona nie podniosła w istocie żadnych okoliczności faktycznych mogących wyjaśnić przyczynę, dla której wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczeń pomimo, że miała świadomość zawarcia umowy dzierżawy działek i jej faktycznego wykonywania przez osobę trzecią. Bez znaczenia dla wyniku sprawy jest okoliczność przekazywania przez skarżącego uzyskanych środków na rzecz rolnika faktycznie użytkującego sporne grunty. W świetle powołanych przez organy administracji przepisów art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych ( Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 40 ze zm.) nie ulega wątpliwości, iż istotną przesłanką decydującą o zasadności przyznania dopłat było faktyczne posiadanie i użytkowanie gruntów w 2004 r., a warunek ten nie został spełniony przez skarżącego, co było okolicznością bezsporną. Z tego też względu organ pierwszej instancji zasadnie wznowił postępowanie i stwierdził wydanie decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa z uwagi na upływ terminu, w którym możliwe było uchylenie decyzji ostatecznej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego adwokatowi strony skarżącej działającemu z urzędu postanowiono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. ).