III SA/Po 343/25

Dnia 3 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 10 kwietnia 2025 r. nr Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") odmówił H. M. (dalej: "strona", "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 5.301,90 zł. Wskazana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 6 lutego 2024 r. nr [...] r. ZUS przeniósł na spadkobierców I. M.: męża - H. M. i syna - A. M., odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek po spadkodawcy. W decyzji wskazano, że należności I. M. wobec ZUS wynoszą łącznie 10.002,94 zł, na które składają się należności szczegółowo wymienione w decyzji z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu kosztów upomnień, egzekucyjnych, odsetek za zwłokę. Od ww. decyzji A. i H. M. wnieśli odwołanie, które Sąd Okręgowy w [...] oddalił wyrokiem z 9 października 2024 r. o sygn. akt VIII U [...]. Decyzja z 6 lutego 2024 r. uprawomocniła się 5 listopada 2024 r. W odwołaniu od decyzji ZUS o przeniesieniu odpowiedzialności skarżący zawarł wniosek umorzenie odsetek wynikających z decyzji z 6 lutego 2024 r. Wskazał, że z synem nie wiedzieli o zadłużeniu zmarłej żony, jak również o naliczaniu opłat wynikających z nieregulowania należności. ZUS decyzją z 18 marca 2025 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji z 6 lutego 2024 r. nr [...] w łącznej kwocie 5.301,90 zł w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 4.551 zł, w tym z tytułu:- odsetek w kwocie 4 495 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za okres 11/2009-7/2010,- kosztów upomnienia -17,60 zł,- kosztów egzekucyjnych - 38,40 zł; ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 259,10 zł, w tym z tytułu: - odsetek w kwocie 247 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za 8/2010,- kosztów upomnienia - 8,80 zł,- kosztów egzekucyjnych -3,30 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 491,80 zł, w tym z tytułu:- odsetek w kwocie 470 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za okres 9/2009,11/2009-8/2010,- kosztów upomnienia -17,60 zł,- kosztów egzekucyjnych - 4,20 zł. W uzasadnieniu wskazano, że wobec nieprzedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony ZUS ustalił na podstawie dostępnych rejestrów, że skarżący jest wdowcem, utrzymuje się z emerytury wynoszącej 6.214,62 zł netto, a świadczenie to jest wolne od zajęcia. Należności wynikające z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas wszczęte. Ustalono również, że skarżący jest współwłaścicielem gruntów o powierzchni 0,0138 ha figurujących jako tereny mieszkaniowe. Jest również właścicielem przyczepy i motocykla. Jednocześnie wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 dalej: u.s.u.s.). ZUS ocenił również sytuację skarżącego przez pryzmat przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie) nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności. ZUS nie miał możliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony, na której spoczywał ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej. Strona nie przedłożyła dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, nie wykazała również wydatków i posiadanych zobowiązań. W ocenie ZUS umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w sytuacji gdy organ nie dysponuje majątkiem i dochodami, byłoby działaniem przedwczesnym oraz sprzecznym z interesem publicznym. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. M., ponownie wskazał, że nie neguje zobowiązania do zapłaty należności głównej, kwestionuje natomiast zasadność uiszczenia odsetek i kosztów dodatkowych. Ponownie wskazał, że nie miał wpływu na rosnące odsetki. Podniósł również, że spłacił należność główną wynikającą z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Wyjaśnił, że ani on, ani solidarnie współodpowiedzialny za zaległości syn, nie mieli świadomości istnienia zobowiązań wobec ZUS, a więc nie wiedzieli o narastających odsetkach i stąd nie mogli uregulować obciążających ich z tego tytułu należności. W niedoinformowaniu go przez ZUS o zobowiązaniu upatrywał celowego działania mającego na celu obciążenie go wyższą kwotą odsetek. Stwierdził, że w raz synem czują się ukarani za opiekę nad ciężko chorą żoną, która nie była w stanie prowadzić swoich spraw i nie informowała ich o problemach z ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że nie ma podstaw do uwzględnienia skargi i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie skarżący wniósł i wywiódł jak w skardze. Wskazał, że wnosił o umorzenie odsetek, a nie należności głównej. Stwierdził też, że uzasadnienie odmowy umorzenia odsetek tym, że posiada godziwą emeryturę, uważa za niesprawiedliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Zaskarżona decyzja nie naruszała prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) dawałby podstawę do jej uchylenia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na wstępie należy wskazać, że ostateczną decyzją z 6 lutego 2024 r. nr [...] r. ZUS przeniósł na A. M. i H. M. odpowiedzialność za zobowiązania zmarłej I. M. z tytułu składek ZUS. A. M., w związku z przyjęciem spadku po matce z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada zatem solidarnie z ojcem H. M., za długi spadkowe do wysokości wartości otrzymanego spadku. Decyzja ta jest prawomocna, ponieważ Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia 9 października 2024 r. sygn. akt VIIIU [...] oddalił odwołanie skarżącego skierowane przeciwko rozstrzygnięciu ZUS. Nadto, ZUS ustalił, że należności wynikające z decyzji nie uległy przedawnieniu. Co do zasady skarżący nie kwestionował odpowiedzialności za należności główne z tytułu składek wskazując, że należność ta w kwocie 4.701,04 zł została spłacona. Przedstawił potwierdzenie przelewu z 26 marca 2025 r. tytułem spłaty zobowiązania zasadniczego wynikającego z decyzji ZUS nr [...]. Skarżący kwestionował natomiast konieczność spłaty odsetek od należności i kosztów dodatkowych. Tymczasem należy zauważyć, że organ naliczając odsetki od należności głównej działał zgodnie z art. 23 u.s.u.s. który stanowi, że od nieopłaconych w terminie składek nalicza się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Odsetki są zatem nieodłącznie związane z należnością główną. Przesłanki umorzenia należności wynikają ściśle z przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i mają charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej jedynie w ograniczonym zakresie. Sąd administracyjny ocenia to, czy w sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki oraz czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2023 r. I GSK 2131/1 LEX nr 3625643). W świetle prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych organ uznał, że w przypadku skarżącego nie ziściła się żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ na skarżącego została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po I. M.; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wynoszą 16 zł; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ w stosunku do skarżącego nie ogłoszono upadłości, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż skarżący dysponuje składnikami majątkowymi podlegającymi egzekucji w postaci nieruchomości, a nadto otrzymuje emeryturę. Organ prawidłowo zatem stwierdził, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności, istnieje bowiem możliwość prowadzenia postepowania egzekucyjnego z majątku skarżącego. Powyższe okoliczności nie były zresztą kwestionowane przez stronę ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym. Organ dokonał także prawidłowych ustaleń, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, które zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu (w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek mają zastosowanie w wyjątkowych przypadkach w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań. Przy czym w sprawach z wniosku o umorzenie należności składkowych organ dokonuje oceny aktualnej sytuacji majątkowej, ekonomicznej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyn powstania zaległości, zawinionych czy też subiektywnie niezawinionych, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 15 września 2011r., sygn. akt: II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a zatem ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie, jak prawidłowo uzasadnił to organ, ciężar wykazania okoliczności dotyczących stanu majątkowego, sytuacji rodzinnej, zdrowotnej spoczywał na wnioskodawcy, który powinien przedstawić stosowne dokumenty i wyjaśnienia pozwalające na wykazanie, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla strony czy też jego rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2023 r. I GSK 2131/1 LEX nr 3625643, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2023 r. I GSK 871/22, LEX nr 3581737). Skarżącego dwukrotnie (pismami z 14 stycznia 2025 r. i 19 marca 2025 r. poinformowano o możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących jego sytuację materialną oraz o prawnych podstawach umorzenia zaległości. Wskazano jednocześnie, że nieprzedstawienie dowodów potwierdzających sytuację majątkową może mieć negatywny wpływ na treść rozstrzygnięcia wniosku. W reakcji na pierwsze z pism, skarżący, nie przedkładając oświadczeń ani dowodów obrazujących jego stan majątkowy i rodzinny, złożył pismo w którym podniósł, że nie neguje zdolności finansowej do spłaty należności głównej wobec ZUS, a jedynie zasadność okresu naliczania odsetek oraz niepoinformowanie o rosnącym zadłużeniu. Tym samym ZUS na podstawie dostępnych organowi rejestrów ustalił dane dotyczące stanu cywilnego skarżącego, jego majątku i dochodów. Organ nie mógł natomiast ustalić takich kwestii jak: rodzaj i wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego, jego zobowiązań finansowych, jak również tego czy prowadzi samodzielne, czy wspólne z innymi osobami gospodarstwo domowe. Powyższe spowodowało, że organ nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Organ prawidłowo natomiast ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, posiada stałe niepodlegające żadnemu obciążeniu dochody z emerytury oraz posiada udział w nieruchomości jak również motocykl i przyczepę. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa. W ocenie organ dopełnił wszelkich niezbędnych starań dla ustalenia istnienia przesłanek do umorzenie zaległości wynikających tak z ustawy jak i z rozporządzenia. Zastrzeżeń Sądu nie budziły ani ustalenia faktyczne sprawy ani ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie w kontekście przesłanek umorzenia należności. Okoliczności podnoszone przez skarżącego na uzasadnienie żądania umorzenia należności obejmujących odsetki za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, opłaty za upomnienie i opłat dodatkowych, nie mieszczą się w katalogu podstaw do umorzenia zaległości. Jak wcześniej wyjaśniono umorzenie jest możliwe wyłącznie z powodów wynikających z przepisów ustawy i rozporządzenia przywołanych we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia. Dotyczą one zasadniczo sytuacji życiowej i majątkowej zobowiązanego. Nie dają podstaw do uwzględnienia, jako samoistnej podstawy udzielenia ulgi, okoliczności dotyczących powstania należności, w tym odsetek. Taka okoliczność mogłaby zostać być brana pod uwagę w przypadku spełnienia przesłanek wynikających z rozporządzenia i ustawy wyłącznie jako dodatkowy argument przemawiający za uwzględnieniem żądania umorzenia należności. Trzeba też zaznaczyć, że odsetki są normalną konsekwencją opóźnienia w zapłacie zobowiązań. Nadto należy zauważyć, że skarżący sam wyjaśnił, iż wobec jego żony prowadzone było postępowanie egzekucyjne, a więc musiał mieć świadomość obciążających ją zaległości, a w konsekwencji racjonalnie zakładać również narastanie kwoty odsetek. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.