III SA/Po 344/14

Dnia 15 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. P. H., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwoma synami (19 i 15 lat). Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 53 mkw. Dochód rodziny wynosi 10.600 zł brutto miesięcznie (działalność gospodarcza skarżącego – 6.800 zł, wynagrodzenie za pracę żony skarżącego - 3.800 zł). Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 14 kwietnia 2014 roku skarżący złożył sprzeciw. W treści pisma wskazał, że kwota dochodu 10.600 zł brutto miesięcznie nie jest na tyle wysoka, aby nie należał mu się żadna pomoc. Wyjaśnił, przy tym, że w miesiącu, w którym dochód rodziny osiągnął poziom 10.600 zł, rozchód wyniósł 9.102,46 zł (ZUS – 1.042,46 zł, podatek VAT - 708 zł, ryczałt – 33 zł, dopłata za ogrzewanie mieszkania – 1.224 zł, energia elektryczna – 300 zł, wymiana szyb w samochodzie – 430 zł, rata kredytu za samochód – 450 zł, spłata pożyczki u rodziny za mieszkanie i samochód – 1.200 zł, media – 200 zł, paliwo - 1.900 zł, ubezpieczenie OC - 515 zł, podatek i ubezpieczenie żony w zakładzie pracy - 1.100 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ciężar dowodu okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał warunków do objęcia go ochroną na zasadzie prawa pomocy. Rodzina skarżącego posiada stałe źródła dochodu. Analiza oświadczenia majątkowego oraz dokumentów złożonych do akt administracyjnych wskazuje, że przychód roczny rodziny wnioskodawcy wynosi około 148.000 zł (przychód z działalności gospodarczej za rok 2012 - 103.440,70 zł oraz przychód roczny z wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy - 45.600 zł). Stałe średniomiesięczne przychody czteroosobowej rodziny na poziomie 12.380 zł uzasadniają oddalenie żądania przyznania prawa pomocy. Spadek przychodów rodziny do poziomu 10.600 zł również nie uzasadnia objęcia skarżącego ochroną na zasadzie prawa pomocy. Deklarowany średniomiesięczny dochód netto rodziny wnioskodawcy z okresu czerwca, lipca i sierpnia 2013 roku to około 6.033 zł. Według oświadczenia majątkowego i treści sprzeciwu dochód netto z wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy to 2.700 zł. Z kolei według oświadczenia złożonego do akt sprawy administracyjnej dochód netto z działalności gospodarczej wnioskodawcy to 3.333 zł. Dochód netto został określony na takim poziomie przy deklarowanym przychodzie z działalności gospodarczej w wysokości około 8.620 zł średniomiesięcznie (przychód za rok 2012 wyniósł 103.440,70 zł). Jednocześnie koszty koniecznego utrzymania rodziny wnioskodawcy obejmujące opłaty za: mieszkanie, Internet, TV, telefon, gaz, energię elektryczną, ratę kredytu za samochód wynosiły wówczas około 1.590 zł. Zasadności zgłoszonego żądania nie usprawiedliwia argumentacja zawarta w sprzeciwie. Deklarowane w sprzeciwie wydatki na naprawę samochodu, ubezpieczenie OC, paliwo, składki ZUS, podatek VAT, podatek dochodowy to koszty prowadzenia działalności gospodarczej, które skarżący niewątpliwie uwzględniał przy określaniu dochodu netto z działalności gospodarczej na potrzeby wniosku o umorzenie należności z tytułu kary pieniężnej (miesięcznie netto - 3.333 zł, miesięcznie brutto – 8.620 zł). Części z wydatków deklarowanych w sprzeciwie nie stanowi kosztów koniecznego utrzymania rodziny, a nadto obowiązek ich uiszczenia nie powstaje każdego miesiąca (naprawy samochodów – 430 zł, składki ubezpieczenia OC – 515 zł, dopłata za ogrzewanie mieszkania – 1.224 zł). Jednocześnie wątpliwości budzą deklaracje dotyczące spłacania pożyczek zaciągniętych u rodziny na uregulowanie należności za mieszkanie, które wnioskodawca nabył od matki na podstawie umowy darowizny. Uwzględniając powyższe uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał, że uiszczenie kosztów niniejszego postępowania spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż rodzina wnioskodawcy nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.