III SA/Po 345/11

Dnia 26 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia roku nr w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007, po wznowieniu postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia 29 lutego 2008 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 170 z 2008 r., poz. 1051), przyznał płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w tym płatność JPO i UPO w łącznej wysokości 1776,72 złotych. Po wznowieniu, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r. uchylił z urzędu swoją decyzję z dnia 29 lutego 2008 r. w całości i odmówił przyznania płatności na rok 2007 – tj. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 723,70 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę w wysokości 1053,02 zł. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż we wniosku o dopłaty strona zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 2,40 ha i dla takiej powierzchni przyznano wnioskowane płatności JPO i UPO. W dniu 8 maja 2009 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa informujące o nieużytkowaniu przez stronę spornych gruntów w latach 2004 – 2008 w związku z pobieraniem renty rolniczej w pełnej wysokości. Do pisma tego dołączono umowę dzierżawy z dnia 1 stycznia 2006 r. o wydzierżawieniu gruntów na okres 10 lat, oraz oświadczenia: L. i dzierżawcy potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnikowi przysługuje JPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach. Aby natomiast zostać beneficjentem pomocy w ramach mechanizmu bezpośredniego wsparcia nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. W odwołaniu od powyższej decyzji L. wniósł o jej uchylenie, podnosząc argumenty dotyczące działania w dobrej wierze i oddawania uzyskiwanych płatności osobie dzierżawiącej grunty tj. J. Decyzją z dnia 22 lutego 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kryterium decydującym o przyznaniu spornych płatności bezpośrednich było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych, a przesłanka posiadania winna być spełniona w chwili wydawania decyzji administracyjnej. Po dokonaniu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności JPO i UPO na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. W momencie uzyskania dowodów świadczących o tym, iż producent rolny składający wniosek o dopłaty nie był faktycznym posiadaczem działek rolnych, nie użytkował ich rolniczo, nie jest zatem możliwe przyznanie na jego rzecz wnioskowanych płatności. Strona potwierdziła, iż w roku 2007 obowiązywała umowa dzierżawy z 2006 r., wobec czego faktycznym użytkownikiem gruntów był podmiot inny niż wnioskodawca. Organ podkreślił, że do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek, a nie bycie ich posiadaczem czy właścicielem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Wskazał też, że kwestia zwrotu pobranych płatności stanowi przedmiot odrębnego postępowania windykacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powtórzył generalnie argumenty dotyczące działania w dobrej wierze, bez chęci osiągnięcia osobistego zysku finansowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. wnosił jak w skardze i piśmie procesowym z dnia 21 października 2011 r., w którym podkreślił, że dopiero orzecznictwo ukształtowało zasadę, iż przez pojęcie posiadania należy rozumieć faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Pełnomocnik strony oświadczył też, że nie posiada informacji kiedy i kogo skarżący informował o umowach dzierżawy oraz złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydał w dniu 29 lutego 2008 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatności: JPO i UPO na rok 2007. Powodem przyznania płatności było ustalenie przez organ, iż wnioskodawca spełniał przesłanki wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje JPO i UPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego (lub nie) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego (zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn. akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049). Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji wznowił z urzędu, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia organ powołał się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wskazując, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję nie posiadał wiedzy o wydzierżawieniu przez wnioskodawcę gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym: umowę o wydzierżawieniu gruntów z dnia 1 stycznia 2006 r. oraz oświadczenia stron potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. W ocenie organu powyższe dokumenty mają dowodzić, iż wnioskodawca w momencie wydawania decyzji przyznającej płatności nie był użytkownikiem spornego gospodarstwa, ani nie prowadził w nim działalności rolniczej. Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy administracji publicznej obu instancji zasadnie uznały, iż fakt oddania w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 1 stycznia 2006 r. w zamian za rentę rolniczą w pełnej wysokości z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów w 2007 r. mogą być uznane (odpowiednio) za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkujące bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności), z tym że w tym miejscu należy wskazać, że oświadczenie strony o nieużytkowaniu gruntów nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, podobnie jak i pozostałe powołane przez organ dowody, poza przedmiotową umową dzierżawy, która ma jednak podstawowe znaczenie dowodowe w przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym . Postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. Wszystkie złożone wnioski podlegają szczegółowej kontroli – dane w nich zawarte dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych i działek rolnych są m. in. porównywane z bazami danych, w tym m. in. z bazą ewidencji gruntów i budynków. W przypadku niezgodności we wniosku strona jest wzywana o ich wyjaśnienie lub dokonanie odpowiedniej korekty wniosku. W pkt. VIII złożonego wniosku z dnia 8 maja 2007 r. skarżący oświadczył, iż znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Podkreślić w tym miejscu wyraźnie trzeba, że w sytuacji, gdy strona dąży do uzyskania określonego przywileju finansowego (w tym środków unijnych) winna dołożyć wszelkiej należytej staranności w celu jednoznacznego i pełnego wykazania, iż spełnia ona wszelkie ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. Jakiekolwiek zaniechania w tym zakresie obciążają natomiast ujemnie danego wnioskodawcę. W niniejszej sprawie skarżący nie podniósł w istocie żadnych okoliczności faktycznych mogących uzasadniać brak jego winy w niezasadnym ubieganiu się o płatności na 2007 r. Wiedząc o warunkach otrzymania dopłat i mając świadomość istnienia umowy dzierżawy działek i jej faktycznego wykonywania przez osobę trzecią wystąpił z wnioskiem o otrzymanie płatności, dla których kryterium było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów przez wnioskodawcę. Wbrew tezom skarżącego bez znaczenia dla wyniku sprawy była ponadto okoliczność przekazywania przez niego uzyskanych środków na rzecz rolnika faktycznie użytkującego sporne grunty. Nie ulega zatem wątpliwości, iż przesłanką decydującą o zasadności przyznania dopłat było faktyczne posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych w 2007 r., a warunek ten nie został spełniony przez stronę skarżącą, co było w zasadzie okolicznością bezsporną. Z tego też względu organ zasadnie wznowił przedmiotowe postępowanie, odmawiając ostatecznie skarżącemu wnioskowanych przez niego dopłat. W tym stanie rzeczy Sąd uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi – jak w punkcie I wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd postanowił w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 i § 18 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) – punkt II wyroku.