III SA/Po 347/11

Dnia 26 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 16 lutego 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, po wznowieniu postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...] i [...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...] i [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia 14 listopada 2008 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( Dz. U. Nr 170 z 2008 r., poz. 1051 ), przyznał L. P. płatność JPO i UPO na rok 2008 w łącznej wysokości [...] zł. Po wznowieniu, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 1 grudnia 2010 r. uchylił z urzędu swoją decyzję z dnia 14 listopada 2008 r. w całości i odmówił L. P. przyznania płatności na rok 2008 z tytułu JPO, nakładając sankcję w wysokości [...] zł oraz z tytułu UPO, nakładając sankcję w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż we wniosku o dopłaty strona zadeklarowała działki ewidencyjne o łącznej powierzchni [...] ha i dla takiej powierzchni przyznano wnioskowane płatności. W dniu 8 maja 2009 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. informujące o nieużytkowaniu przez stronę spornych gruntów w latach 2004 – 2008 w związku z pobieraniem świadczeń rolniczych z KRUS. Do pisma tego dołączono umowę z dnia 1 stycznia 2006 r. o wydzierżawieniu gruntów J. Z. na okres 10 lat, oraz oświadczenia strony i dzierżawcy potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnikowi przysługuje JPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Zatem decyzja ostateczna przyznająca płatności bezpośrednie na rok 2008 wydana została niezgodnie z prawem, co uzasadniało jej uchylenie i odmowę przyznania przedmiotowych płatności. W przypadku JPO i UPO procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w czasie kontroli wynosiła ponad 50 %, wobec czego zastosowano także odpowiednie sankcje finansowe wskazane w powołanych przez organ przepisach wspólnotowych. W odwołaniu od tej decyzji L. P. wniósł o jej uchylenie, podnosząc argumenty dotyczące działania w dobrej wierze i oddawania uzyskiwanych płatności osobie dzierżawiącej grunty. Decyzją z dnia 16 lutego 2011 r. nr [...] Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kryterium decydującym o przyznaniu spornych płatności było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów rolnych, a przesłanka posiadania winna być spełniona w chwili wydawania decyzji administracyjnej. Po dokonaniu przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego nie jest możliwe przyznanie płatności JPO i UPO na rzecz podmiotu, który pozbawił się posiadania działki. W momencie uzyskania dowodów świadczących o tym, iż producent rolny składający wniosek o dopłaty nie był faktycznym posiadaczem działek rolnych nie jest zatem możliwe przyznanie na jego rzecz płatności. Strona potwierdziła, iż w roku 2008 obowiązywała umowa dzierżawy z 2006 r., wobec czego faktycznym użytkownikiem gruntów był podmiot inny niż wnioskodawca. Do otrzymania dopłat istotne jest faktyczne rolnicze użytkowanie działek, a nie bycie ich posiadaczem czy właścicielem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. P. powtórzył generalnie argumenty dotyczące działania w dobrej wierze, bez chęci osiągnięcia osobistego zysku finansowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się nieuzasadniona. Wskazać należy na wstępie, iż wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 kpa. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym ( zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534 ). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Zakres postępowania wznowieniowego jest węższy aniżeli postępowania zwyczajnego i ogranicza się do badania podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę, czy przez organ w wypadkach wszczęcia postępowania z urzędu. W niniejszej sprawie organ I instancji wydał w dniu 14 listopada 2008 r. decyzję przyznającą skarżącemu płatność JPO i UPO na rok 2008. Powodem przyznania płatności było ustalenie przez organ, iż wnioskodawca spełniał przesłanki wskazane w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje JPO i UPO na grunty będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja danego roku o wielkości minimum 1 ha, utrzymane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. W ocenie organu I instancji wnioskodawca nie spełniał powyższych warunków na skutek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego ( lub nie ) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego ( zob. m. in. wyrok WSA z 25 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2791/08, lex nr 533868; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 411/08, lex nr 566594; wyrok WSA w Poznaniu z 7 maja 2008 r., sygn akt . III SA/Po 427/07, lex nr 563049 ). Po wydaniu powyższej decyzji organ I instancji wznowił z urzędu na podstawie art. 149 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 kpa postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu tego postanowienia organ powołał się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, wskazując, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wydając decyzję nie posiadał wiedzy o wydzierżawieniu przez wnioskodawcę gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Następnie, postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r. powołał jako dowody w postępowaniu wznowieniowym: umowę o wydzierżawieniu gruntów z dnia 1 stycznia 2006 r. oraz oświadczenia stron potwierdzające faktyczną realizację powyższej umowy dzierżawy. W ocenie organu powyższe dokumenty mają dowodzić, iż wnioskodawca w momencie wydawania decyzji przyznającej płatności nie był użytkownikiem spornego gospodarstwa, ani nie prowadził w nim działalności rolniczej. Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Z powyższej regulacji wynika więc, że o zaistnieniu omawianej podstawy wznowienia można mówić wówczas, gdy łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki: a) wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, b) są one istotne dla sprawy, tzn. mogą mieć wpływ na jej odmienne rozstrzygnięcie, c) nie były znane organowi, który wydał decyzję, d) istniały w dniu wydania decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2007, s. 733). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, iż fakt oddania w dzierżawę spornych gruntów osobie trzeciej na mocy umowy z dnia 1 stycznia 2006 r. w celu uzyskania świadczenia z KRUS oraz oświadczenie strony o faktycznym nieużytkowaniu rolniczym gruntów w 2008 r. mogą być uznane (odpowiednio) za okoliczność i dowód istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkujące bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do otrzymania wnioskowanych płatności), z tym że w tym miejscu należy wskazać, że oświadczenie strony o nieużytkowaniu gruntów nie istniało w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności, podobnie jak i pozostałe powołane przez organ dowody, poza przedmiotową umową dzierżawy, która ma jednak podstawowe znaczenie dowodowe w przeprowadzonym postępowaniu wznowieniowym . Postępowanie w przedmiocie uzyskania płatności rolnych jest wszczynane na wniosek producenta rolnego. Wszystkie złożone wnioski podlegają szczegółowej kontroli – dane w nich zawarte dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych i działek rolnych są m. in. porównywane z bazami danych, w tym m. in. z bazą ewidencji gruntów i budynków. W przypadku niezgodności we wniosku strona jest wzywana o ich wyjaśnienie lub dokonanie odpowiedniej korekty wniosku. W pkt VIII złożonego wniosku skarżący oświadczył, iż znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. W sytuacji gdy strona dąży do uzyskania określonego przywileju finansowego (środków unijnych) winna dołożyć wszelkiej należytej staranności w celu jednoznacznego i pełnego wykazania, iż spełnia ona wszelkie ustawowe przesłanki uzyskania danej płatności. Jakiekolwiek zaniechania w tym zakresie obciążają natomiast ujemnie danego wnioskodawcę. W niniejszej sprawie strona nie podniosła w istocie żadnych okoliczności faktycznych mogących uzasadniać jej brak winy w niezasadnym ubieganiu się o płatności za 2008 r. Wiedząc o warunkach otrzymania dopłat i mając świadomość istnienia umowy dzierżawy działek i jej faktycznego wykonywania przez osobę trzecią wystąpiła z wnioskiem o otrzymanie świadczeń, dla których wyłącznym kryterium było rzeczywiste posiadanie i użytkowanie gruntów przez wnioskodawcę. Wbrew tezom skarżącego bez znaczenia dla wyniku sprawy była ponadto okoliczność przekazywania przez niego uzyskanych środków na rzecz rolnika faktycznie użytkującego sporne grunty. Nie ulega zatem wątpliwości, iż jedyną przesłanką decydującą o zasadności przyznania dopłat było faktyczne posiadanie i użytkowanie gruntów w 2008 r., a warunek ten nie został spełniony przez skarżącego, co było w zasadzie okolicznością bezsporną. Z tego też względu organy obu instancji zasadnie wznowiły przedmiotowe postępowanie, odmawiając ostatecznie skarżącemu wnioskowanych przez niego dopłat i nakładając stosowne sankcje. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi. O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego adwokatowi strony skarżącej działającemu z urzędu postanowiono na podstawie art. 205 § 2 powyżej cytowanej ustawy.