III SA/Po 354/12

Dnia 28 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2006 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący RP wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu żądania wnioskodawca wskazał, że wniosek jest zasadny, gdyż Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa doprowadziła go do ubóstwa. Oświadczenie majątkowe nie zawierało informacji o źródłach przychodu, wysokości dochodu oraz kosztach utrzymania skarżącego. Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazano, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych lub kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. W dniu 6 czerwca 2012 r. skarżący złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...] w Poznaniu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich okoliczności podniesionych przez stronę, w szczególności do tego, że skarżący oświadczył, iż jest osobą bezdomną. Zarządzeniem z dnia [...] r. poinformowano skarżącego, że Sąd z urzędu ustalił, iż z baz internetowych wynika, że skarżący prowadzi działalność rolniczą oraz zajmuje stanowisko prezesa spółki A Ponadto, zobowiązano stronę m.in. do uzupełnienia oświadczenia majątkowego i udokumentowania rodzajów źródeł przychodu oraz wysokości przychodów, kosztów jego uzyskania, przedłożenia rachunków bankowych, określenia rozmiaru prowadzonej produkcji rolnej, przedłożenia szczegółowego opisu zajmowanych nieruchomości (k. 67 – 68 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie Sądu, strona złożyła pismo z dnia [...], w którym nie zawarła stosownych wyjaśnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu, skarżący nie złożył wniosku, który nie budziłby wątpliwości co do jego sytuacji majątkowej, a nadto pomimo wezwania do jego uzupełnienia, wniosku nie uzupełnił. W tej sytuacji oświadczenie strony nie jest pełne. Strona skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. Mimo wezwania ze strony referendarza a później Sądu, wnioskodawca nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś brak wyjaśnień w tym przedmiocie, należy uznać jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków na zapewnienie koniecznego utrzymania. Oświadczenia skarżącego w żaden sposób nie identyfikują, ani źródła, ani wysokości, przychodu i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania. Niepełne oświadczenie majątkowe wnioskodawcy nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. Na wnioskodawcy zaś spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.