III SA/Po 358/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi B.R na postanowienie Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie dotyczącej wymeldowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej B.R. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/M. Ławniczak /-/T. M. Geremek /-/B. Koś WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] B.W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity z 2000 roku, Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) w związku z art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm. ) wymeldował B.R. wraz z dwójką dzieci P. i M. z pobytu stałego z mieszkania własnościowego przy ulicy [...] w W. Dnia [...] roku wskazana decyzja została doręczona na adres wskazany w aktach do korespondencji, ale odebrała ją matka B.R., na co wskazuje zwrotne potwierdzenie odbioru ( k. [...]akt administracyjnych ). Dnia [...] roku B.R. złożyła do Wojewody odwołanie od decyzji organu I instancji wskazując, że nie mogła odwołać się wcześniej z powodu własnej choroby oraz choroby młodszego syna, a także z powodu ciągnących się spraw sądowych z jej byłym mężem. Zaznaczyła również, że nie opuściła dobrowolnie spornego mieszkania, ponieważ została brutalnie pobita przez byłego męża na oczach dwójki dzieci, na potwierdzenie czego przesłała kserokopie zaświadczenia lekarskiego. Przesłała także kserokopię wypowiedzenia umowy użyczenia spornego lokalu, które teściową zainteresowanej wręczyła jej po wydaniu przez Sąd wyroku o separacji pomiędzy B.R. i jej mężem Z.R. i wskazała, że swoje rzeczy osobiste odebrała poprzez Sąd Okręgowy w P. Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Wojewoda na podstawie art. 58 § 1 i § 2 w zawiązku z art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity z 2000 roku, Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) w związku z art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm. ) odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Burmistrza W. Nr [...] z dnia [...] roku w sprawie wymeldowania B.R. wraz z dwójką dzieci z pobytu stałego. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji wraz z prawidłowym pouczeniem o możliwości wniesienia odwołania została odebrana w dniu [...] roku przez matkę B.R., u której zamieszkuje zainteresowana wraz z dziećmi. Po przeanalizowaniu argumentów przedstawionych przez B.R., organ uznał, że złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z pouczeniem zawartym w postanowieniu Wojewody B.R złożyła zażalenie na wskazane orzeczenie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Postanowieniem z dnia [...]roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia stwierdził, że żaden przepis prawa proceduralnego nie zezwala na prowadzenie postępowania odwoławczego na postanowienie Wojewody odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza w przedmiocie wymeldowania i wskazał, że takie postanowienie strona może zaskarżyć jedynie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzeczenie o takiej treści zostało doręczone na adres wskazany w aktach do korespondencji, ale odebrała je matka B.R., na co wskazuje kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma ( k. [...] ). Dnia [...] roku B.R. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Wojewody z dnia [...]r, nr [...]. W uzasadnieniu wskazała, że nie może ponosić skutków błędnego pouczenia przez Wojewodę o sposobie złożenia odwołania od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji podnosząc argumenty, zawarte w odwołaniu od decyzji Burmistrza W. Postanowieniem z dnia [...] roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) oraz § 1 pkt 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 roku w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ze zm. ) uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po uzupełnieniu akt sprawy postanowieniem z dnia [...] roku przywrócił B.R. termin do wniesienia skargi na postanowienie Wojewody odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji o wymeldowaniu skarżącej ze spornego lokalu. W uzupełnieniu odpowiedzi na skargę Wojewoda wskazał, że B.R. składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji przesłała zaświadczenie lekarskie wystawione w 2000 roku, a więc przed wszczęciem postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego, a inne twierdzenia uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zostały poparte żadnymi dowodami, a tym samym organ przyjął, że zainteresowana nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga wniesiona przez B.R. okazała się zasadna. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca wniosła po terminie odwołanie od decyzji Burmistrza W. z dnia [...] roku, Nr [...]. Pismo z dnia [...] roku zawiera w swej treści bez wątpienia elementy odwołania oraz stwierdzenie, z którego wynika, że skarżąca zdaje sobie sprawę z tego, że został przekroczony termin do wniesienia odwołania, co usprawiedliwia chorobą oraz konfliktem rodzinnym prosząc o rozpatrzenie i przychylne załatwienie prośby. Uchybienie terminu rodzi dla zainteresowanego ujemne skutki procesowe, polegające na tym, że czynność dokonana po upływie terminu jest prawnie nieskuteczna. Złagodzeniu tych skutków, usunięciu przeszkód procesowych w niektórych prawnie określonych sytuacjach ma służyć instytucja przywrócenia terminu. Każde postępowanie kieruje się pewnymi zasadami, które znajdują swój wyraz w uprawnieniach procesowych uczestników tego postępowania umożliwiających urzeczywistnienie zasad sprawiedliwości i słuszności zmierzających do prawdy obiektywnej. Naczelnym celem każdego postępowania administracyjnego i sądowego jest rozstrzygnięcie konkretnej sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. W związku z tym terminy procesowe spełniają w postępowaniu przed organami i przed sądem głównie rolę organizatorską, porządkową i dyscyplinującą organy i uczestników postępowania. Przy czym najczęściej skutki ujemne niedotrzymania terminów ponoszą uczestnicy postępowania ( osoby fizyczne, osoby prawne ), a nie organy przed którymi toczy się postępowanie. Zgodnie z art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego dla przywrócenia terminu konieczne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) brak winy zainteresowanego, 2) uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, 3) wniesienie prośby ( podania, wniosku ) o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 4) równoczesne ( jednocześnie z wniesieniem prośby ) dopełnienie czynności, dla której termin był przewidziany. Typowym przykładem braku winy zainteresowanego jest jego choroba bądź choroba osób bliskich, nad którymi sprawuje opiekę. O braku winy można mówić w sytuacjach od nas niezależnych, kiedy zainteresowany nie miał wpływu na zdarzenia, określane często jako losowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Pożądany tu jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Brak winy zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania, co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność ( prawdopodobieństwo ) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. W praktyce często oczekiwania organów są zbyt wygórowane, gdyż oczekują przedstawienia konkretnych dowodów ( zaświadczeń, zeznań świadków ). Jest to wtedy przekroczenie wymogów ustawowych, gdyż uprawdopodobnienie oparte na dokumentach, czy też oświadczeniach świadków, staje się udowodnieniem. Zakres uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 kpa, obejmuje zdarzenia, które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego. Następnym warunkiem jest wniesienie prośby, podania o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Ustawodawca nie określa wymogów co do formy tej czynności, ważne jest, aby wola zainteresowanego była czytelna i zrozumiała dla organu. Można nawet dopuścić, że prośba o przywrócenie terminu będzie złożona przez zainteresowanego ustnie do protokołu. Może to być w oddzielnym piśmie bądź też w treści pisma ( odwołania, zażalenia ) dla wniesienia, którego termin był określony. Istotnym jest, aby zainteresowany miał świadomość, że ma miejsce uchybienie terminu i że od jego woli zależy przywrócenie tego terminu, gdyż organ z urzędu ( bez zgody zainteresowanego ) nie może tego uczynić. Wola zainteresowanego w sformalizowanym wyrazie będąca prośbą o przywrócenie terminu może wynikać pośrednio z kontekstu pisma. W skrajnym przypadku, wniesienie odwołania po terminie i zawarcie w nim argumentacji usprawiedliwiającej zwłokę ( uprawdopodobniającą brak winy ) i prośbę o rozpatrzenie sprawy mimo tego, można również odebrać jako prośbę o przywrócenie terminu. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Uprawdopodobnienie braku winy, czyli wskazanie zdarzeń, przeszkód musi obejmować pewne granice czasowe, które pozwolą przyjąć, że w danym okresie czasu zainteresowany nie był w stanie dopełnić czynności, dla której termin był określony. Ponadto uprawdopodobnienie granic czasowych jest również niezbędne dla określenia "dnia ustania przyczyny uchybienia terminu", od którego to dnia liczy się siedmiodniowy termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Ostatnią przesłanką przywrócenia terminu jest jednoczesne dopełnienie czynności, dla której termin był przewidziany. Niedopuszczalnym jest więc skierowanie najpierw do organu pisma z prośbą o przywrócenie terminu i oczekiwanie na decyzję, aby w przypadku pozytywnej decyzji dokonać czynności, np. wnieść odwołanie czy zażalenie. Instytucja przywrócenia terminu jest rozwiązaniem prawnym znanym wielu procedurom, zwiększającym ochronę interesów prawnych zainteresowanego. Konstrukcja prawna tej instytucji określona w art. 58 kpa jest jasna i jednoznaczna. Zainteresowany ma prawo oczekiwać, że jeżeli zostały spełnione przesłanki ustawowe, to termin zostanie przez organ przywrócony. W rozpatrywanej sprawie odwołanie skarżącej należało w pierwszej kolejności rozpatrywać pod kątem przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Strona wnosząc pismo miała świadomość, że termin do wniesienia odwołania nie został dotrzymany, starała się uprawdopodobnić, że nie ponosi za to winy wskazując na chorobę oraz konflikty pomiędzy nią a jej mężem i mimo to prosiła o rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu prawnie nieuzasadnione jest stwierdzenie organu, zawarte w uzupełnieniu odpowiedzi na skargę, że "...twierdzenia uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pani B.R. nie poparła żadnymi dowodami, a więc nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy". Takie uzasadnienie jest bowiem sprzeczne z art. 58 kpa, który mówi o "uprawdopodobnieniu" a nie o udowodnieniu, co potwierdza że organ nie miał podstaw oczekiwać na dowody. Nie można przy interpretacji tego przepisu stosować wykładni zawężającej, mniej korzystniej niż przewidział to ustawodawca, gdyż byłoby to zaprzeczeniem idei tego przepisu. Ponadto należy podkreślić, że dokonując wykładni art. 58 należy pamiętać o zasadach ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Każda sprawa jest przypadkiem indywidualnym i winna być tak rozpatrywana. Zdarzeniem powodującym uchybienie terminu była choroba, istota tego więc nie leży w tym, czy skarżąca przebywała sama, czy też znajdowała się pod opieką innej osoby. Ta okoliczność ma znaczenie dla uprawdopodobnienia braku winy skarżącej. Nic nie stało na przeszkodzie, aby dla wyjaśnienia swoich wątpliwości organ zwrócił się do skarżącej o dodatkowe wyjaśnienia co do okoliczności i powodów uchybienia terminu, mając na uwadze sytuację rodzinną skarżącej i ewentualną nieznajomość prawa. Zgodnie z art. 9 kpa organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie ponosiły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z uwagi na wskazane uchybienia procesowe, które w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c, art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ) należało orzec jak w sentencji wyroku. /-/M. Ławniczak /-/T. M. Geremek /-/B. Koś