III SA/Po 362/04

Dnia 27 czerwca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie WSA Beata Sokołowska Asesor sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2006 rok przy udziale sprawy ze skargi R.L. na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania o d d a l a s k a r g ę /-/M. Bejgerowska /-/M. Kwiecińska /-/B. Sokołowska Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta, po rozpoznaniu wniosku T.L. orzekł – na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) – o wymeldowaniu R.L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy S.K. [...] w P.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, iż R. L. nie przybywa pod powyższym adresem zameldowania od kilkunastu lat, albowiem we wrześniu 1983 r. wyjechał za granicę, a powrócił we wrześniu 2000 r. Okoliczność tę potwierdzili zarówno wnioskodawca T. L., jak i sam R. L.. Komisariat Policji poinformował, że R. L. nie zamieszkuje i nie zamieszkiwał w spornym mieszkaniu. Organ administracji ustalił nadto, że R.L. po powrocie do kraju zamieszkał przy ul. M. [...] w P., a obecnie przebywa w P. przy ul. M. [...]. Do akt załączony został odpis wyroku z dnia [...] r. Sądu Rejonowego (sygn. akt [...]) na mocy, którego ustalono, że nie istnieje stosunek prawny - umowa najmu części spornego lokalu, w którym to stosunku prawnym jako najemca występuje pozwany R. L.. Ponieważ nie stwierdzono jednocześnie, aby uniemożliwiano mu zamieszkiwanie w miejscu zameldowania na pobyt stały, ani nie występował on wówczas z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, organ administracji przyjął, iż R. L. wyprowadził się z niego dobrowolnie i nie przebywa tam z własnej woli. Organ administracji pierwszej instancji wskazał, że uwzględniając treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716 z dnia 19 czerwca 2002 r.), orzekającego o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy ponad dwa miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie, kwestia uprawnień do przebywania w lokalu osoby, która ma być zameldowana lub wymeldowana z pobytu stałego nie ma znaczenia, a wystarczającą przesłanką orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego jest opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną. W niniejszej sprawie bezsporne było, że R. L. opuścił mieszkanie w 1983 r. Ze względu na to, że faktycznie opuścił on miejsce pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania orzeczono o jego wymeldowaniu. W odwołaniu od powyższej decyzji R.L. podniósł, iż art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki w nim określone, a mianowicie nieprzebywanie w lokalu co najmniej przez okres 6 miesięcy i niemożność ustalenia jego nowego miejsca pobytu. Jednocześnie odwołujący wskazał, że w 2000 r. w oparciu o wniosek złożony przez brata T.L. z podrobionym jego podpisem został on wymeldowany ze spornego lokalu. Następnie, gdy decyzją z dnia [...] r. orzeczono o uchyleniu czynności materialno – technicznej polegającej na zarejestrowaniu w dniu [...] r. wymeldowania R. L. z pobytu stałego w spornym lokalu, podjął on próbę wejścia do mieszkania, ale bezskutecznie. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji wskazał, że art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że organ gminy może wymeldować osobę, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osobę, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a jej nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Organ odwoławczy uznał za udowodniony fakt, że strona nie przebywa na stałe w przedmiotowym lokalu tworząc fikcję meldunkową. Mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla R. L. nie jest sporny lokal, który opuścił w 1983 r. i w którym nie mieszka. Gdyby nawet przyjąć, że nieprzebywanie w lokalu nie było dobrowolne, jak oświadcza strona, bo brat uniemożliwia mu zamieszkanie, to brak z jego strony podjęcia przed sądem skutecznych środków prawnych (w oparciu o art. 344 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego) o przywrócenie naruszonego posiadania mieszkania, umożliwiających powrót do lokalu świadczy, że pogodził się z zaistniałą sytuacją. Organ drugiej instancji wskazał, że mimo zapowiedzi R. L. w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o tym, iż poczynił stosowne działania w tej mierze. Wymeldowanie strony nastąpiło na podstawie pierwszej przesłanki art. 15 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy, zatem powoływanie się w odwołaniu na drugą przesłankę (nie przebywanie w lokalu przez okres 6 miesięcy czy brak ustalenia nowego miejsca pobytu) organ odwoławczy uznał za nieporozumienie. Przepisy o ewidencji ludności w pierwszym rzędzie pełnią funkcję rejestracyjną, co oznacza, iż zameldowanie następuje głównie po to, by rejestrować miejsce faktycznego pobytu obywateli likwidując utrzymywanie fikcji rejestracji miejsca pobytu obywateli w lokalach, w których w istocie i długotrwale nie przebywają. Przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają zatem charakter porządkowy. Istotą ewidencji ludności jest to, aby rejestracja miejsca pobytu osób była zgodna ze stanem faktycznym. Temu celowi służy zarówno obowiązek meldunkowy osoby przybywającej pod określony adres (art. 10), bądź opuszczającej miejsce pobytu (art. 15 ust. 1), jak i uprawnienie organu gminy do wydania decyzji o wymeldowaniu w sytuacji, o której mowa w art. 15 ust. 2 tej ustawy. Postępowanie dowodowe jest w tej sytuacji ograniczone do ustalenia, czy zostały łącznie spełnione cytowane wyżej przesłanki zawarte w tym artykule. W skardze z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. L. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody i wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że podjął środki prawne w celu przywrócenia naruszonego posiadania mieszkania i w dniu [...] r. złożył pozew w Sądzie Rejonowym. Skarżący uznał, więc za nieprawidłowe powoływanie przez organ odwoławczy jako podstawę rozstrzygnięcia brak dokumentów w tym zakresie, bez uprzedniego wezwania strony do ich przedstawienia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Do akt załączone zostały odpisy orzeczenia sądów cywilnych, a mianowicie wyroku z dnia [...] r. Sądu Rejonowego, sygn. akt [...], w którym oddalono powództwo R.L. przeciwko T. L. o wydanie powierzchni lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy K.[...] w P. oraz wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] r., sygn. akt [...], oddalającego apelację powoda od wcześniej wskazanego wyroku (k. [...] akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 - 3 tej ustawy wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady, będące przyczynami wznowienia postępowania lub stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu tego rodzaju naruszeń prawa zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta zarzucić nie można. Materialno - prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA, z dnia 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy nie dopatrzył się naruszenia powyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego, albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że R.L. faktycznie nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu od września 1983 r., co zresztą sam potwierdził w trakcie przesłuchania w dniu [...] r. (k. [...] akt administracyjnych). Podał on m. in., iż wyjechał wówczas za granicę. Fakt nie zamieszkiwania skarżącego od 1983 r. w P. przy ulicy K. [...] został również potwierdzony przez Zastępcę Komendanta Komisariatu Policji (pismo z dnia [...] r. – k. [...] akt administracyjnych). Organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów art. 15 ust. 1 i 2 powołanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności i dowodach z uwzględnieniem faktu utraty z dniem 19 czerwca 2002 r. mocy obowiązującej przepisu art. 9 ust. 2 (wobec jego niekonstytucyjności), który stanowił, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu. Oznacza to, że w dacie wydawania decyzji przez organy administracyjne obu instancji (tj. [...] r. i [...] r.) wyłączną przesłanką wydania na wniosek lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania stanowił fakt opuszczenia przez daną osobę bez wymeldowania się dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Dotyczy to także osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Należy przy tym podkreślić, że sprawy administracyjne prowadzone w przedmiocie ewidencji ludności mają na celu wyłącznie potwierdzanie faktycznego miejsca pobytu stałego lub czasowego. Organy ewidencyjne nie są przy tym uprawnione - w związku z powołanym powyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu. Organy administracyjne nie były zatem obowiązane przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy do zbadania kwestii uprawnień skarżącego do spornego lokalu. W rozpoznawanej sprawie okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia było to, czy doszło do opuszczenia lokalu przez skarżącego bez wymeldowania się. Takie ustalenie zostało przez organy administracyjne dokonane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w postaci zeznań skarżącego i świadka T. L. oraz wywiadu organów Policji. Skarżący podnosił wprawdzie w trakcie postępowania, że w 2000 r. i 2004 r. brat nie wpuszczał go do mieszkania, uniemożliwiając mu korzystanie z niego, jednakże nie przedstawił żadnego dowodu na poparcie tych twierdzeń. Przed Sądem skarżący podał, że przyczyną opuszczenia miejsca zameldowania był wyjazd poza granice kraju, a pobyt w N. traktował jako czasowy. Twierdzenie to jest jednak nie do przyjęcia w kontekście 17 lat pobytu skarżącego poza granicami Polski, a w konsekwencji poza miejscem zameldowania. Ponadto twierdzenie to jest sprzeczne z ustaleniami poczynionymi przez Sąd Okręgowy, albowiem z treści uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wynika, że wyjeżdżając do N. R.L. chciał pozostać tam na stałe, gdyby była taka możliwość (k. [...] akt sądowych). Nie ulega wątpliwości, że w dniu [...] r. skarżący podjął przewidziane prawem środki zmierzające do umożliwienia mu powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jego roszczenia w zakresie przywrócenia naruszonego stanu posiadania nie zostały uznane przez sądy cywilne, co potwierdzają załączone do akt wyroki, a zatem działania te okazały się bezskuteczne. W świetle poczynionych ustaleń nie budzi wątpliwości poprawność ustalenia przez organy administracyjne, że skarżący opuścił w sposób trwały mieszkanie w P. przy ulicy K. [...], nie dopełniając ustawowego obowiązku wymeldowania się, a w konsekwencji zgodność z prawem wydanych w jego sprawie decyzji. Ponieważ odwołujący się nie przebywa faktycznie w miejscu zameldowania na pobyt stały, a organy administracyjne nie są władne do rozstrzygania o tytułach prawnych do nieruchomości, orzeczenie o jego wymeldowaniu było uzasadnione. Zamieszkiwanie w danym lokalu oznacza, że interesy życiowe danej osoby na trwałe związane były z danym lokalem, choćby nawet przez czas dłuższy w lokalu tym nie zamieszkiwał z różnych przyczyn życiowych (patrz wyrok WSA w Warszawie, z dnia 2 listopada 2004 r., sygn. akt I SA 3199/02, LEX nr 155903). Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, aby w spornym lokalu koncentrowały się czynności życia codziennego R.L., skoro przebywał on przez 17 lat w N. i tam starał się o uzyskanie zezwolenia na pobyt stały. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynikający z przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu. Osoba, która opuszcza lokal winna w wykonaniu obowiązku meldunkowego zgłosić właściwemu organowi dane wymagane do wymeldowania i zameldowania w nowym miejscu pobytu. W toku postępowania organy administracyjne ustaliły nowe miejsce pobytu skarżącego w P. przy ulicy M. [...], które on sam potwierdził i gdzie winno nastąpić dopełnienie ustawowego obowiązku meldunkowego. Zgodnie z treścią art. 7 Kpa obowiązkiem organów administracji publicznej jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W ramach realizacji tego obowiązku zobowiązane są one w myśl art. 77 § 1 Kpa w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz zgodnie z art. 80 Kpa dokonać oceny czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione. Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że organy administracji obu instancji uczyniły zadość ciążącym na nich obowiązkom. Przeprowadziły bowiem niezbędne postępowanie dowodowe, przy uwzględnieniu bezspornego faktu opuszczenia lokalu przez skarżącego. Sąd dostrzega wprawdzie naruszenie przez organy administracyjne obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, wynikającego z art. 10 Kpa, poprzez niezawiadamienie o prawie zapoznania się z aktami sprawy i zgłaszania własnych wniosków dowodowych przed organem pierwszej i drugiej instancji. Niemniej w ocenie Sądu uchybienie to choć istotne, nie mogło mieć wpływu wynik sprawy, albowiem R. L. uczestniczył aktywnie w czynnościach dokonywanych w trakcie postępowania i sam był przesłuchany w charakterze strony. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia rozpatrywanej skargi i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/M. Bejgerowska /-/M. Kwiecińska /-/B. Sokołowska