III SA/Po 376/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska-Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 lutego 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu podania o uwłaszczenie nieruchomości rolnej I. oddala skargę II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu adwokatowi M.S. kwotę 309,80 zł (trzysta dziewięć 80/100) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ M. Górecka /-/M. Lorych-Olszanowska /-/ T.M. Geremek Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Starosta K., na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwrócił W. K. jej podanie wniesione w sprawie uwłaszczenia nieruchomości położonej w K. W. oznaczonej działką nr [...], nr [...], nr [...], oraz w N. O. oznaczonej nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 20 lutego 2008 roku W. K. wniosła o uwłaszczenie wskazanych nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 nr 16 poz. 91). Jednak ustawa ta obecnie nie obowiązuje, gdyż została uchylona na mocy art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 nr 11, poz. 81 ze zm.), która weszła w życie 6 kwietnia 1982 roku. Organ stwierdził, że ustawodawca uchylając ustawę o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych w myśl art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku zastrzegł, że nabycie nieruchomości rolnych na podstawie dotychczasowej ustawy jakie nastąpiło z mocy prawa, zachowało moc bez względu na to czy do dnia 6 kwietnia 1982 roku zostało stwierdzone przez właściwy organ administracji, czy też do tej daty do stwierdzenia takiego nie doszło oraz że stwierdzenie nabycia własności dokonane przez terenowy organ administracji państwowej stanowi wyłączny dowód nabycia (art. 10 tej ustawy) podobnie jak stwierdzenie dokonane w późniejszym terminie przez sąd. Wskazał również, że na mocy art. 4 i art. 8 wskazanej ustawy z 26 marca 1982 roku do właściwości sądów zostały przekazane sprawy dotyczące stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez posiadaczy samoistnych, w których do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 roku nie wszczęto jeszcze postępowania administracyjnego, zaś ze spraw, w których zostało wszczęte postępowanie administracyjne mające na celu uwłaszczenie samoistnych posiadaczy tylko te, w których postępowanie to mogłoby się toczyć, gdyby ustawa z 26 października 1971 roku nie została uchylona. Jednocześnie organ wskazał, że W.K. powinna wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie uwłaszczenia do sądu powszechnego, jeżeli uważa, że nabyła z mocy prawa własność nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ponieważ tylko sąd powszechny jest obecnie właściwy stwierdzić takie nabycie zgodnie z art. 5 §1 ustawy z dnia 26 .03. 1982 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W zażaleniu W.K. zażądała uwłaszczenia spornych nieruchomości i podniosła, że postępowanie dotyczące uwłaszczenia nieruchomości wskazanych we wniosku toczy się od wielu lat w sądzie powszechnym, jednak bezskutecznie i w związku z tym domaga się interwencji organu odwoławczego. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 roku, Nr 79, poz. 856 ze zm.), w związku z art. 17 pkt 1, art.127 § 2 i art.138 § 1 pkt 1 KPA utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że powołana przez wnioskodawczynię ustawa została uchylona z mocy art. 4 ustawy z dni 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a przepis ten przekazał rozpoznanie spraw o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości sądom powszechnym. Także przepis art. 5 § 1 ustawy wskazuje sąd powszechny jako wyłącznie właściwy w sprawach stwierdzenia nabycia nieruchomości przez posiadacza samoistnego. W tej sytuacji, gdy w sprawie właściwy jest sąd powszechny, organ I instancji zasadnie na podstawie art. 66 § 3 kpa zwrócił podanie o uwłaszczenie, tym bardziej, że zakres działania Kolegium jest ściśle unormowany przepisami ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych i w świetle tych norm brak jest podstaw do działania zgodnie z wniesionym zażaleniem. Ponadto z zażalenia W.K. wynika, że od wielu lat toczy się w sądach powszechnych postępowanie dotyczące uwłaszczenia jednak sprawa nie została rozstrzygnięta po myśli żalącej w związku z czym domaga się ona podjęcia interwencji przez Kolegium. Nie może to jednak stanowić podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonego postanowienia organu I instancji. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W.K. ponownie podniosła te same zarzuty, które wskazała w postępowaniu odwoławczym i wskazała, że w Sądzie Rejonowym w K. zostały złożone wnioski o uwłaszczenie przekazane przez Powiatową Radę Narodową w 1973 roku, ale do dziś dnia nie zostały one rozpatrzone, dlatego zwróciła się o ich rozpoznanie do Starosty K., a następnie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadniczy spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii dopuszczalności rozpoznania przez organy administracyjne wniosku W.K. z dnia 20 lutego 2008 roku o uwłaszczenie nieruchomości położonej w Koźminie Wlkp. oznaczonej działką nr 364, nr 714/1, nr 715/2, oraz w Nowej Obrze oznaczonej działką nr 498. Formalnoprawną podstawą zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia jest art. 66 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi jednoznacznie, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jednocześnie organ, do którego wniesiono podanie, zwraca je wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem, ale nie jest zobowiązany do udzielania wnoszącemu szczegółowych wskazówek co do formy i trybu wniesienia powództwa do sądu (wyrok NSA z dnia 21 lipca 1992 r., sygn. akt SA/Wr 450/92). Po rozpoznaniu sprawy należy stwierdzić, że organy administracji zasadnie wskazały, że w tym zakresie zastosowanie znajduje art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1982 nr 11, poz. 81 ze zm.) stanowiący, że uchyla się ustawę z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91), z tym że pozostaje w mocy nabyta na jej podstawie własność nieruchomości oraz związane z tym nabyciem skutki prawne określone w art. 5, 6 i 8 – 11 tej ustawy, a rozpoznawanie spraw o stwierdzenie nabycia na podstawie tej ustawy własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego oraz o odroczenie terminu zapłaty należności z tytułu nabycia własności tych nieruchomości przekazuje się sądom. Tym samym wraz z dniem wejścia w życie cytowanej wyżej ustawy, to jest z dniem 6 kwietnia 1982 roku, zamknięta została droga administracyjna dla rozpoznania spraw uwłaszczeniowych, a w to miejsce otwarta została droga sądowa. Żaden przepis ustawy o zmianie kodeksu cywilnego i uchyleniu ustawy uwłaszczeniowej nie stanowi bowiem, by ta zmiana wyłącznej kompetencji działała wstecz, to znaczy, by obejmowała również zgłoszone po dniu 5 kwietnia 1982 roku wnioski o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Do właściwości sądów zostały bowiem przekazane sprawy, jak to wynika z art. 4 i art. 8 cytowanej ustawy z 26 marca 1982 roku, dotyczące stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez posiadaczy samoistnych, w przypadkach, w których w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 roku nie wszczęto jeszcze postępowania administracyjnego oraz w sprawach wszczętych, w których postępowanie to mogłoby się toczyć, gdyby ustawa z 26 października 1971 roku nie została uchylona. Niemniej jednak niedopuszczalna jest droga administracyjna dla rozpoznania wniosku o stwierdzenie uwłaszczenia wniesionego po dniu 5 kwietnia 1982 roku. W tym zakresie zasadne jest stanowisko organów administracji, że W.K. powinna domagać się stwierdzenia uwłaszczenia przed sądem powszechnym, jeżeli uważa, że nabyła z mocy prawa własność nieruchomości w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, bowiem tylko sąd powszechny jest obecnie właściwy stwierdzić takie nabycie zgodnie z art. 5 § 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku. Organy administracji zasadnie zatem zwróciły W.K. podanie o uwłaszczenie, na podstawie art. 66 § 3 kpa, tym bardziej, że z jej zażalenia wynika, że od wielu lat toczy się w sądach powszechnych postępowanie dotyczące uwłaszczenia spornych nieruchomości, które nie zostały rozstrzygnięte po myśli skarżącej. W żadnym bowiem wypadku taka przyczyna nie może stanowić przesłanki uzasadniającej wyłączenie ustawowego trybu załatwienia sprawy przez sąd powszechny i jej rozpoznanie w tym zakresie przez organy administracji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać zarzuty skargi za bezzasadne i orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ M. Górecka /-/ M. Lorych – Olszanowska /-/T. M. Geremek