III SA/Po 38/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy K. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt oddala skargę w całości. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej również: organ I instancji), działając z upoważnienia Burmistrza Gminy [...], postanowieniem z 9 maja 2025 r. znak: [...], na podstawie art. 73 § 2 i art. 74 § 2 oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej k.p.a.) odmówił K. Z. (dalej również jako skarżący) wydania uwierzytelnionej kopii akt spraw prowadzonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] od dnia 11 kwietnia 2025 r. do dnia wydania postanowienia, albowiem wnioski nie zostały uzasadnione ważnym interesem publicznym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżący w dniach 7 kwietnia 2025 r. i 22 kwietnia 2025 r. zwrócił się w treści odwołań o wydanie uwierzytelnionej kopii akt dotychczasowej pomocy. Organ I instancji wyjaśnił, że skarżący wnioski tej treści składał już uprzednio wielokrotnie, co stanowiło podstawę wydania postanowienia odmawiającego wydania uwierzytelnionej kopii akt w sprawach prowadzonych przez ten organ. Następnie pismem z 10 kwietnia 2025 r. organ I instancji zwrócił się do skarżącego z prośbą o wskazanie w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma, ważnego interesu strony, dla którego akta miałyby być udostępnione. Skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 22 kwietnia 2025 r. oświadczył, że ważny interes prawny polega na możliwości zapoznania się z aktami do celów odwoławczych. W ocenie organu I instancji okoliczności, które wskazał skarżący, nie mogą być uznane jako spełniające kryterium ważnego interesu strony. Organ I instancji podkreślił, że w każdej z wydanych przez tut. OPS decyzji ww. został pouczony o prawie do złożenia środków odwoławczych, które są prawnym instrumentem weryfikującym zasadność wydanych przez OPS rozstrzygnięć. W większości prowadzonych spraw ww. skorzystał z tego prawa. We wniosku o wydanie uwierzytelnionych kopii wszystkich prowadzonych dotychczas, a nawet w przyszłości spraw, Skarżący nie wskazał z jakich środków zaskarżenia zamierza aktualnie skorzystać. Nie można zatem ocenić, czy dokumenty o które wnioskuje są mu niezbędne i w jakim zakresie. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący, żądając wydania poświadczonych kopii akt sprawy i uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości zapoznania z aktami z powodu inwalidztwa i braku środków na pełnomocnika z wyboru. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium, organ II instancji) postanowieniem z dnia 18 lipca 2025 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W ocenie Kolegium argumentacja przedstawiona przez stronę nie dowodzi zaistnienia ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Odnosząc się do treści zażalenia, organ odwoławczy wskazał, że pisma strony są chaotyczne, dotyczą szeregu kwestii. Strona przedstawia w nich swój negatywny stosunek do organów administracji i ich pracowników oraz podnosi argumenty odnoszące się do treści skarżonych decyzji organu I instancji. Pisma te nie przedstawiają jednak argumentów pozwalających na pozytywne załatwienie żądania strony z uwagi na brak wykazania istnienia ważnego interesu strony. Nawet wskazana w zażaleniu realizacja prawa do odwołania, prawa do sądu nie stanowi ważnego interesu strony podobnie jak podnoszone w zażaleniu względy zdrowotne, czy brak środków na pełnomocnika z wyboru. Kolegium wyjaśniło, że potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach spraw, czy też chęć weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodowymi, nie stanowi o ważnym interesie. K. Z., kwestionując powyższa decyzję, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i zażądał: 1. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, 2. uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, 3. wydania skarżącemu kopii zawartości akt sprawy, 4. zasądzenie odszkodowania w kwocie [...] zł za znęcanie w celu doprowadzenia do przedwczesnej śmierci, 5. wezwanie do udziału w sprawie prokuratora, 6. nakazania Burmistrzowi Gminy [...], aby ujawnił kto i za co otrzymał nagrody pieniężne i inne świadczenia w ciągu ostatnich 10 lat oraz nakazania kierownikowi organu, aby podał dlaczego prowadzi działalność przestępczą i dlaczego działa bez upoważnienia, 7. przeprowadzenia dowodów z pism zawnioskowanych w odwołaniu i ponagleniu, 8. przeprowadzenia dowodu z odpisu spisu spraw przetrzymywanych przez Kolegium na okoliczność stwierdzenia, że jest ich wiele. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań skarżący przedstawił swoją sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. Ponadto zarzucił pracownikom Ośrodka Pomocy Społeczne w [...] dokonywanie fałszerstw na dokumentach oraz zbiorach dokumentów, a także utrudnianie i uniemożliwianie mu zapoznania się z aktami sprawy. Skarżący wyjaśnił przy tym, że nie może zapoznać się z aktami sprawy z uwagi na swój stan zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pełnomocnik z urzędu wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] na mocy postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 30 września 2025 r. pismem z 16 grudnia 2025 r. podtrzymał zarzuty skargi. Pełnomocnik z urzędu uzupełniając skargę zarzucił: 1. naruszenie art. 73 § 1 k.p.a. - poprzez bezpodstawną odmowę wydania uwierzytelnionych kopii akt sprawy, mimo wykazania przez stronę "ważnego interesu strony", 2. naruszenie art. 74 § 2 k.p.a. - poprzez błędne uznanie, że uwierzytelnienie kopii akt nie jest stronie potrzebne, podczas gdy przepis nie przewiduje dowolnej oceny organu, a jedynie weryfikację istnienia ważnego interesu, 3. naruszenie art. 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. - poprzez nienależyte wyjaśnienie okoliczności sprawy, dowolną ocenę interesu prawnego strony oraz pominięcie przedstawionej argumentacji dotyczącej potrzeby użycia uwierzytelnionej kopii w postępowaniach odwoławczych i sądowych, 4. naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - poprzez pominięcie, że w innych postępowaniach organów I i II instancji odmowa wydania świadczeń była uzasadniana dokumentami znajdującymi się właśnie w aktach, których uwierzytelnienia odmawia się stronie, uniemożliwiając skuteczną obronę jej praw. Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i ewentualnie także postanowienia organu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zobowiązanie organu do wydania skarżącemu uwierzytelnionych kopii akt spraw wskazanych we wniosku z 14.04.2025 r. (lub ponowionym wniosku z 22.04.2025 r.), przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które do czasu złożenia niniejszego pisma nie zostały opłacone w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej p.p.s.a.). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sąd nie znalazł okoliczności uzasadniających rozpoznanie sprawy na rozprawie, nie wskazał ich także sam skarżący. Miał także zapewnioną możliwość wypowiedzenia się w sprawie, jak i jego ustanowiony z urzędu pełnomocnik, z którego skorzystał składając pismo z 16 grudnia 2025 r. Odnosząc się do złożonego przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu wniosku o przeprowadzenie rozprawy, Sąd wskazuje, że nie jest też naruszeniem art. 119 pkt 3 p.p.s.a. skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w sytuacji, gdy strona uważa, że sprawę należy rozpoznać na rozprawie. Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (por. np. wyrok NSA z 15 lutego 2023 r. sygn.. akt III FSK 2403/21 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (wyrok WSA w Olsztynie z 8.07.2025 r., II SA/Ol 945/24, LEX nr 3895495). Nadto, Sąd uwzględnia przepis art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne, ale i sądowe sprawy. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły też stan faktyczny, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przyjmuje jako podstawę dla swoich rozważań prawnych. Przedmiotem zaskarżenia (oceny legalności) w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 18 lipca 2025 r., znak: [...] utrzymujące w mocy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z 9 maja 2025 r. znak: [...] o odmowie wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy administracyjnej, które zostało wydane na podstawie art. 73 § 2 i art. 74 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu, w świetle akt sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że kwestionowane skargą postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w postaci błędnej wykładni przepisów art. 73 § 1 - 2 k.p.a. oraz art. 74 § 2 k.p.a. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 k.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy szczególnej formy dostępu do akt sprawy. W tym ostatnim przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Należy podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania (art. 73 § 1 k.p.a.), natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez organy administracji publicznej na potrzeby wydania zaskarżonych postanowień. Analiza treści dokumentów włączonych do akt administracyjnych nakazuje przyjmować, że istotne okoliczności kontrolowanej sprawy pozostają pomiędzy stronami bezsporne. Niewątpliwie w treści pism z 7 kwietnia 2025 r. i 22 kwietnia 2025 r. skarżący skierował do organu żądania wydania mu kopii akt spraw poświadczonych za zgodność z oryginałem i kolejno ponumerowanych. Skarżone organy prawidłowo uznały, że w treści wniosku zawarte zostało żądanie wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. Zasadne też organ I instancji wezwał stronę do wykazania jego ważnego interesu (k. 49 akt adm. I inst.). Analiza argumentacji skarżącego, którą zawarł w uzasadnieniu wniosku, w uzasadnieniu zażalenia, a także w treści skargi, doprowadziła Sąd do przekonania, że skarżone organy prawidłowo rozpoznały podstawy uzasadniające żądanie, jako jedynie chęć posiadania takiej uwierzytelnionej kopii akt sprawy, która to potrzeba powodowana/motywowana jest toczącym się postępowaniem odwoławczym, subiektywnym przekonaniem skarżącego o fałszowaniu dokumentów i stanem zdrowia skarżącego. Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia stanowiska o błędnym zastosowaniu prawa, tj. przepisów art. 73 § 2 w związku z art. 74 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu organy trafnie uznały, że argumentacja powołana przez skarżącego nie uzasadniała przyjęcia stanowiska o zaistnieniu po stronie skarżącego ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy. Nadto, wezwanie skarżącego z 10 kwietnia 2025 r. (doręczone 28 kwietnia 2025 r. – k. 50 akt adm. I instancji) do wykazania ważnego interesu sprawy, dla którego uwierzytelnione akta miałyby zostać udostępnione, pozostało bez odpowiedzi. Wezwania zawierały zakreślony 7 - dniowy termin do ich wykonania oraz pouczenie o skutkach niewywiązania się z niego w postaci odmowy wydania uwierzytelnionych kopii akt. Za odpowiedź na powyższe wezwanie, przy uwzględnieniu daty doręczenia wezwania (28 kwietnia 2025 r.) i upływu wyznaczonego terminu z dniem 5 maja 2025 r., nie może być zatem uznane zalegające w aktach administracyjnych pismo skarżącego z datą 22 kwietnia 2025 r. (k. 51 akt adm. I inst.). Zasadnym jest zatem przyjęcie, że Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do wykazania ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się że, uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 k.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (wyrok NSA z 12.12.2024 r., II OSK 800/22, LEX nr 3854950; wyrok WSA w Poznaniu z 06.08.2025 r., sygn. akt: IV SA/Po 776/24, CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r. o sygn. akt I OPS 1/18, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy końcowo wyjaśnić należy, że motywy powoływane przez skarżącego we wniosku i zażaleniu nie stanowią o zaistnieniu ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a., czyli podstawy do pozyskania uwierzytelnionej kopii akt sprawy, ale skarżący może nadal wystąpić o wydanie mu kserokopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. Nietrafne są także zarzuty podnoszone przez pełnomocnika z urzędu dotyczące nieprawidłowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. W przedmiotowym postępowaniu skarżący jak i pełnomocnik skutecznie nie zakwestionował ustaleń poczynionych przez organy orzekające w sprawie. Wbrew podnoszonym zarzutom organy I i II instancji przeprowadziły postępowanie, stosując się do zasad wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dokonując też trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Końcowo wskazać należy, że za nieznajdujące uzasadnienia Sąd uznał zgłaszane przez skarżącego wnioski o wezwanie do udziału w sprawie prokuratora, nakazania Burmistrzowi Gminy [...], aby ujawnił kto i za co otrzymał nagrody pieniężne i inne świadczenia w ciągu ostatnich 10 lat oraz nakazania kierownikowi organu, aby podał dlaczego prowadzi działalność przestępczą i dlaczego działa bez upoważnienia, przeprowadzenia dowodów z pism zawnioskowanych w odwołaniu i ponagleniu oraz przeprowadzenia dowodu z odpisu spisu spraw przetrzymywanych przez Kolegium. Za wykraczający poza zakres sprawy uznano zaś wniosek o zasądzenie odszkodowania na rzecz skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Sąd podzielił w całości ocenę sprawy dokonaną przez organy I i II instancji. Zaskarżone postanowienie SKO w [...], jak i poprzedzające je postanowienie Burmistrza Gminy [...] odpowiadają prawu, zatem Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.