III SA/Po 387/25

Dnia 3 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz Sędzia WSA Szymon Widłak (sprawozdawca) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 maja 2025r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę. Decyzją z 8 maja 2025 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") utrzymał w mocy decyzję własną z 18 marca 2025 r. nr [...] odmawiającą A. M. (dalej: "strona", "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 5.301,90 zł. Wskazana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 17 marca 2023 r. o sygn. I Ns [...], skarżący nabył na podstawie ustawy w ˝ części spadek po zmarłej [...] r. matce I. M.. Pozostałą ˝ część spadku nabył mąż I. M. - H. M.. W związku z prowadzoną przez I. M. działalnością gospodarczą powstały zaległości w płaceniu składek ZUS Decyzją z 6 lutego 2024 r. nr [...] r. ZUS przeniósł na spadkobierców I. M. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek po spadkodawcy. W decyzji wskazano, że należności I. M. wobec ZUS wynoszą łącznie 10.002,94 zł, na które składają się należności szczegółowo wymienione w decyzji z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu kosztów upomnień, egzekucyjnych, odsetek za zwłokę. Od ww. decyzji A. i H. M. wnieśli odwołanie, które Sąd Okręgowy w [...] oddalił wyrokiem z 9 października 2024 r. o sygn. akt VIII U [...]. Decyzja z 6 lutego 2024 r. uprawomocniła się 5 listopada 2024 r. Pismem z 4 listopada 2024 r. A. M. wniósł o umorzenie odsetek, kosztów upomnienia i egzekucyjnych wynikających z decyzji z 6 lutego 2024 r. Wskazał, że z ojcem w nie mieli wiedzy, ani świadomości o zadłużeniu matki i naliczaniu opłat wynikających z nieregulowania należności. ZUS decyzją z 18 marca 2025 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji z 6 lutego 2024 r. nr [...] w łącznej kwocie 5.301,90 zł w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 4.551 zł, w tym z tytułu:- odsetek w kwocie 4 495 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za okres 11/2009-7/2010,- kosztów upomnienia -17,60 zł,- kosztów egzekucyjnych - 38,40 zł; ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 259,10 zł, w tym z tytułu: - odsetek w kwocie 247 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za 8/2010,- kosztów upomnienia - 8,80 zł,- kosztów egzekucyjnych -3,30 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 491,80 zł, w tym z tytułu:- odsetek w kwocie 470 zł liczonych na 27 stycznia 2022 r. przypadających od składek za okres 9/2009,11/2009-8/2010,- kosztów upomnienia -17,60 zł,- kosztów egzekucyjnych - 4,20 zł. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A. M. wskazał, że wnosi o umorzenie wyłącznie odsetek, kosztów upomnienia i egzekucyjnych oraz że nie ma pewności czy jego wnioski zostały prawidłowo zrozumiane. ZUS decyzją z 8 maja 2025 r. utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie umorzenia należności. W uzasadnieniu wskazano, że wobec nieprzedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strony ZUS ustalił na podstawie dostępnych rejestrów, że A. M. ma 41 lat, jest kawalerem, prowadzi działalność gospodarczą pod firmą [...], przyjął po matce spadek w udziale w ˝ części, w skład którego wchodzi: - nieruchomość gruntowa o powierzchni gruntu 0,0138 ha, nr [...] zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz garażem i samochód osobowy marki [...], rok 2002, nr rejestracyjny [...] Nadto organ ustalił, że strona jest właścicielem działek ewidencyjnych - grunty orne o powierzchni 4,0800 ha, położonych w miejscowości [...] (nr KW [...]). 15 stycznia 2025 r. skierowano wniosek o wpis hipoteczny jako zabezpieczenie należności 9/2009-8/2010 wynikających z decyzji z 6 lutego 2024 r. Ustalono również, że na stronę zarejestrowana jest przyczepa specjalna [...] z 1980 r. ZUS wyjaśnił nadto, że należności strony są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas wszczęte. Jednocześnie wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 dalej "u.s.u.s."). ZUS ocenił również sytuację A. M. przez pryzmat przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności. ZUS nie miał możliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony, na której spoczywał ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej. Strona nie przedłożyła dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, nie wykazała również wysokości dochodów, wydatków i posiadanych zobowiązań. W ocenie ZUS umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w sytuacji gdy organ nie podjął przymusowego dochodzenia należności, a strona dysponuje majątkiem byłoby działaniem przedwczesnym oraz sprzecznym z interesem publicznym. W skardze wniesionej do tut. Sądu A. M., ponownie wskazał, że nie neguje zobowiązania do zapłaty należności głównej, kwestionuje natomiast zasadność uiszczenia odsetek i kosztów dodatkowych. Ponownie wskazał, że nie miał wpływu na rosnące odsetki. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że nie ma podstaw do uwzględnienia skargi i wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie A. M. wniósł i wywiódł jak w skardze. Wskazał, że ZUS dokonał zajęcia hipotecznego na działce rolnej, którą posiada oraz że z matką przez ostatni okres jej życia, kiedy to miała płacić odsetki od wcześniejszych składek, nie było kontaktu. Podkreślił, że ZUS we wszystkich pismach kierowanych do niego wskazywał, że skarżący wnosi o umorzenie składek, a nie tak, jak faktycznie było, że wnosił o umorzenie odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja ZUS z 8 maja 2025 r. nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS z 18 marca 2025 r. nr [...], nie naruszają ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") dawałby podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na wstępie należy wskazać, że ostateczną decyzją z 6 lutego 2024 r. nr [...] r. ZUS przeniósł na A. M. i H. M. odpowiedzialność za zobowiązania zmarłej I. M. z tytułu składek ZUS. A. M., w związku z przyjęciem spadku po matce z dobrodziejstwem inwentarza, odpowiada zatem solidarnie z ojcem H. M., za długi spadkowe do wysokości wartości otrzymanego spadku. Co do zasady skarżący nie kwestionował odpowiedzialności za należności główne z tytułu składek wskazując, że należność ta w kwocie 4.701,04 zł została spłacona. Do akt sprawy administracyjnej załączył potwierdzenie przelewu z 26 marca 2025 r. tytułem spłaty zobowiązania zasadniczego wynikającego z decyzji ZUS nr [...]. Skarżący kwestionował natomiast konieczność spłaty odsetek od należności i kosztów dodatkowych. Tymczasem należy zauważyć, że organ naliczając odsetki od należności głównej działał zgodnie z art. 23 u.s.u.s. który stanowi, że od nieopłaconych w terminie składek nalicza się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Odsetki są zatem nieodłącznie związane z należnością główną. Przesłanki umorzenia należności wynikają ściśle z przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i mają charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej jedynie w ograniczonym zakresie. Sąd administracyjny ocenia to, czy w sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki oraz czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2023 r. I GSK 2131/1 LEX nr 3625643). W świetle prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych organ uznał, że w przypadku skarżącego nie ziściła się żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ na skarżącego została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po I. M.; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wynoszą 16 zł; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ w stosunku do skarżącego nie ogłoszono upadłości, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż skarżący dysponuje składnikami majątkowymi podlegającymi egzekucji w postaci nieruchomości. Organ prawidłowo zatem stwierdził, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności, istnieje bowiem możliwość prowadzenia postepowania egzekucyjnego z majątku skarżącego. Powyższe okoliczności nie były zresztą kwestionowane przez stronę ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym. Organ dokonał także prawidłowych ustaleń, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, które zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365 zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek mają zastosowanie w wyjątkowych przypadkach w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań. Przy czym w sprawach z wniosku o umorzenie należności składkowych organ dokonuje oceny aktualnej sytuacji majątkowej, ekonomicznej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyn powstania zaległości, zawinionych czy też subiektywnie niezawinionych, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 15 września 2011r., sygn. akt: II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a zatem ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Jednocześnie, jak prawidłowo uzasadnił to organ, ciężar wykazania okoliczności dotyczących stanu majątkowego, sytuacji rodzinnej, zdrowotnej spoczywał na wnioskodawcy, który powinien przedstawić stosowne dokumenty i wyjaśnienia pozwalające na wykazanie, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla strony czy też jego rodziny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2023 r. I GSK 2131/1 LEX nr 3625643, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2023 r. I GSK 871/22, LEX nr 3581737). Pismem z 26 lutego 2025 r. poinformowano A. M. o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego wykazując stan finansowy strony jako umożliwiający spłatę zadłużenia (własność nieruchomości nr KW [...] i przyczepy specjalnej [...] z 1980 r.). Pouczono stronę o możliwości dostarczenia dokumentacji obrazującej sytuację materialną, finansową, rodzinną i zdrowotną. W odpowiedzi na powyższe, jak również na dalszym etapie postępowania administracyjnego A. M. nie przedłożył oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wskazując, że nie neguje zdolności finansowej do spłaty należności głównej wobec ZUS, a jedynie zasadność czasokresu naliczania odsetek oraz niepoinformowanie o rosnącym zadłużeniu. Tym samym ZUS na podstawie dostępnych organowi rejestrów ustalił dane dotyczące stanu cywilnego skarżącego, nieruchomości, której jest właścicielem oraz wartości spadku, który nabył w udziale wynoszącym ˝ części. Organ nie mógł natomiast ustalić takich kwestii jak: rodzaj i wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego, jego zobowiązań finansowych, jak również tego czy prowadzi samodzielne, czy wspólne z innymi osobami gospodarstwo domowe. Powyższe spowodowało, że organ nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Skarżący zatem poza twierdzeniami o trudnej sytuacji finansowej nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o jego aktualnej sytuacji materialnej, jak również nie przedstawił żadnych okoliczności faktycznych dotyczących jego sytuacji zdrowotnej. Organ prawidłowo natomiast ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jest osobą w wieku o najwyższej aktywności zawodowej, ma zarejestrowaną działalność gospodarczą. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa. Organ wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił to, iż skarżący posiada nieruchomości, prowadzi własną działalność gospodarczą, jest w wieku produkcyjnym, nie wskazywał na inne okoliczności w tym związane ze zdrowiem, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia należności. W ocenie Sądu organy wydając zarówno decyzję w I, jak i w II instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy właściwie ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.