III SA/Po 389/16

Dnia 4 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak Protokolant: Sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w P., odmówił M. M. (zwanemu dalej "skarżącym"): a) umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od maja 2012 r. do maja 2015 r. w kwocie [...]zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od maja 2012 r. do czerwca 2013 r. w kwocie [...]zł, - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2012 r. do maja 2015 r. w kwocie [...]zł, - odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...]zł, - kosztów upomnienia w kwocie [...]zł. b) umorzenia należności z tytułu składek za płatnika na własne ubezpieczenia: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2013r. i czerwiec 2013 r. r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł i kosztów upomnienia w kwocie [...]zł, - Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od maja 2012 r. do czerwca 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł i kosztów upomnienia w kwocie [...]zł. - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2013 r. i czerwiec 2013 r. w kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł, odsetek w kwocie [...]zł i kosztów upomnienia w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W treści wniosku skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Pracuje również w [...] i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł miesięcznie netto. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i czwórką dzieci. Żoną uzyskuje rentę w wysokości [...] zł. Skarżący oszacował koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...]zł – utrzymanie mieszkania, [...] zł – leczenie, inne – [...] zł, gaz – [...] zł za 2 miesiące w okresie zimowym, prąd – [...] zł, woda – [...] zł, a ponadto koszty wyżywienia, zakupu ubrań, wywozu odpadów, podatku od nieruchomości, wydatki szkolne i dojazdy do lekarza. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 115 m2. Wskazał również, że posiada zobowiązania w kwocie [...]zł, które nie są regulowane. Organ wskazał, że nastąpiło w stosunku do skarżącego umorzenie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego, jednakże prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora II Oddziału Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest tym samym oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zdaniem organu skarżący nie przedstawił dokumentów wskazujących na to, że choruje na nieuleczalną chorobę lub sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby go możliwości uzyskania dochodu. Organ, wydając decyzję, wziął pod uwagę niepełnosprawność żony i córki skarżącego. Jednakże organ wskazał, że skarżący nie sprawuje nad ww. osobami opieki, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie przez skarżącego dochodu. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że w postępowaniu stronie została zagwarantowana możliwość wzięcia udziału w postępowaniu. Podtrzymał nadto stanowisko organu I instancji co do niezaistnienia przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Organ II instancji podkreślił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Prowadzi sześcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z zoną i czwórką małoletnich dzieci. Żona uzyskuje dochód z tytułu renty w kwocie [...]zł. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł i z tytułu pracy w kwocie [...]zł miesięcznie. Koszty z tytułu miesięcznych opłat wynoszą łącznie ok. [...] zł. Skarżący nie wykazał trudności w regulowaniu bieżących opłat czy konieczność korzystania z pomocy instytucjonalnej w formie zasiłków celowych, co byłoby formalnym potwierdzeniem podnoszonej trudnej sytuacji finansowej. Dochód w gospodarstwie domowym przypadający na jedną osobę przewyższa minimum socjalne. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę. W skardze M. M. zarzucił, że organ nie uwzględnił właściwie sytuacji finansowej i życiowej skarżącego. Skarżący wskazał, że egzekucja z jego składnika majątkowego w postaci nieruchomości okazała się bezskuteczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący w skardze nie wykazał żadnych nowych okoliczności, które mogły wpłynąć na zmianę stanowiska organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem, natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, ponieważ znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 t.j. ze zm., dalej: u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej, zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W sytuacji braku całkowitej nieściągalności, a zatem gdy nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może dojść do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten ma jednak zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Do umorzenia tego typu należności może dojść tylko w uzasadnionych przypadkach o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (określanego dalej jako "rozporządzenie"). Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy również zaznaczyć, że umorzenie składek (dokonane zarówno na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Dodać przy tym należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie jest zobowiązany, udzielić ulgi nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek określonych w ww. przepisach. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że organ prawidłowo przyjął, po uwzględnieniu materiału dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyżej określone normatywne przesłanki umorzenia należności z tytułu całkowitej nieściągalności składek. Organ prawidłowo ustalił, że skarżący od [...] października 2003 r. prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżący pracuje w [...] i uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł miesięcznie. Żona skarżącego otrzymuje rentę. Miesięczny dochód w sześcioosobowym gospodarstwie domowym skarżącego wynosi [...] zł, a więc w wysokości powyżej minimum socjalnego. Powyższa kwota, jak ustalił organ, pozwala rodzinie skarżącego na zaspokojenie potrzeb życiowych. Organ ustalił również, że w stosunku do skarżącego prowadzone były postępowania egzekucyjne, które jednak zostały umorzone z uwagi na ich bezskuteczność. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości – domu, który zamieszkuje wraz z rodziną. Zdaniem Sądu w świetle powyższych rozważań za prawidłowe należało uznać stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Organ uwzględnił oraz ocenił pod kątem przesłanek umorzenia należności, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jak również pracuje. Nie ma problemów zdrowotnych, które uniemożliwiałyby świadczenie pracy. Żona skarżącego aktualnie opiekuje się dziećmi, lecz według oświadczenia skarżącego zamierza podjąć pracę. Obecnie pobiera świadczenie w postaci renty. Skarżący i jego żona mają na utrzymaniu czworo małoletnich dzieci, w tym dwoje urodzonych w 2015 r., a pozostałe są w wieku szkolnym. Ponadto, organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że skarżący nie wskazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego egzystowania. Zdaniem Sądu, organ wziął zatem pod uwagę konieczność utrzymania przez skarżącego rodziny. Wziął jednak pod uwagę również to, że skarżący nie wskazywał na trudności z zaspokajaniem bieżących potrzeb rodziny, czy regulowaniem bieżących należności z tytułu opłat za energię elektryczną czy gaz. Organ wskazał również, że brak jest ze strony skarżącego informacji, by konieczne było sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wprawdzie w stosunku do żony i córki skarżącego wydano orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednak skarżący nie wskazywał, że okoliczność ta uniemożliwia mu osiąganie dochodu. W świetle powyższego Sąd wskazuje, że organ w decyzji prawidłowo uznał, iż skarżący nie spełnia przesłanek pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto, skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, z której może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wprawdzie egzekucja prowadzona przeciwko skarżącemu była już umorzona, jednak nie ma pewności, czy egzekucja ta była prowadzona w stosunku do wszystkich składników majątku skarżącego. Podkreślenia wymaga, że brak jest dowodów, iż egzekucja była prowadzona z wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącego. Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że nie wystąpiły normatywne przesłanki umorzenia należności z tytułu niezapłaconych składek określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie zasługiwały, zdaniem Sądu, na uwzględnienie zarzuty skarżącego wskazane w skardze. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał prawidłowej oceny prawnej tego stanu. Sąd podkreśla, że opłacanie składek jest podstawowym obowiązkiem płatnika składek, natomiast umorzenie zaległości powoduje utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasadą jest płacenie składek. Natomiast, umarzanie składek jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym. Dlatego przyczyny ewentualnego umorzenia składek również muszą cechować się nadzwyczajnym charakterem. Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 t.j. ze zm.), Sąd skargę oddalił.