III SA/Po 389/16

Dnia 10 listopada 2016 roku Sebastian Michalski – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w P. z dnia [...] marca 2016 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący, w prawem przewidzianej formie, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym; zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Odnosząc się do żądania wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wyjaśnić należy, że strona, która wnosi skargę na działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych – art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.). W konsekwencji uznać należy, że Skarżący w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia, zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W tej sytuacji postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć, gdyż rozpoznanie wniosku w tym zakresie jest zbędne w rozumieniu art. 249a P.p.s.a. Aktualna pozostaje merytoryczna ocena żądania przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na podstawie oświadczenia majątkowego, dodatkowych wyjaśnień, akt administracyjnych oraz przedłożonych dokumentów źródłowych ustalono, co następuje. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Na ich utrzymaniu pozostaje czworo małoletnich dzieci. Miesięczny dochód netto rodziny Wnioskodawca zadeklarował na około 9.327,98 zł (zasiłek ojcowski - 4.498,52 zł, zasiłki na dzieci - 3.354,04 zł, renta socjalna żony - 441,28 zł, działalność gospodarcza wnioskodawcy - 1.034,14 zł). Z dodatkowych wyjaśnień wnioskodawcy oraz akt administracyjnych wynika natomiast, że poza działalnością gospodarczą skarżący uzyskuje także dochody z umowy o pracę, które kształtują się na poziomie około 5.000 zł netto miesięcznie. Z kolei dochód Skarżącego z działalności gospodarczej za okres od stycznia 2012 do września 2015 roku wyniósł 187,670,39 zł, czyli kształtuje się na poziomie około 4.170,45 zł średniomiesięcznie (187.670,39zł / 45 miesięcy). W oświadczeniu majątkowym zaniżona została także wysokość świadczenia rentowego żony wnioskodawcy, które w rzeczywistości wynosi 643 zł netto miesięcznie. Pomimo realizowania dochodu z działalności gospodarczej Skarżący posiada zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS, które wynoszą około 35.000 zł. Zaległości z tytułu innych zobowiązań to około 400.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie dokonuje spłaty zaległości z tytułu kredytów bankowych. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o pow. 297 mkw., która jest zabudowana budynkiem o pow. ponad 115 mkw. (wartość nieruchomości to około 280.000 zł). Rodzina nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, obligacji lub innych papierów wartościowych, a także przedmiotów ruchomych o wartości przekraczającej 5000 zł. Wobec żony wnioskodawcy prowadzone jest upadłościowe postępowanie konsumenckie. Syndyk dokonuje potrąceń z jej świadczeń rentowych. Kwota wolna od potrąceń wynosi 201,72 zł. Żona wnioskodawcy nie posiada żadnego majątku. Natomiast wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja sądowa z nieruchomości. Poza tym dochody wnioskodawcy wolne są od egzekucji. Skarżący wyjaśnił, że niektóre postępowania egzekucyjne zostały umorzone ze względu na ich bezskuteczność. Wnioskodawca zadeklarował w oświadczeniu majątkowym, że na koszty utrzymania rodziny wydatkuje miesięcznie około 8.890 zł. Do kosztów utrzymania koniecznego rodziny Wnioskodawca zaliczył: wydatki na roczne bliźniaczki P. i G. (1.200 zł), woda i ścieki (225 zł), energia elektryczna (350 zł), gaz (425 zł), leki (400 zł), dożywianie dzieci w szkole (110 zł), zajęcia rehabilitacyjne córki Marty (80 zł), telefon (100zł), wydatki na żywność (3.000 zł) oraz inne wydatki, których wysokość zadeklarował na minimum 3.000 zł miesięcznie. Prawo pomocy może być przyznane stronie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie częściowym obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – art. 245 §1 i §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.) Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Zadeklarowany dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, w przeliczeniu na jednego członka rodziny, to około 1.600 zł na osobę. Taki dochód netto ograniczony jest poprzez stosowanie środków egzekucyjnych tylko o kwotę 441 zł, czyli 73 zł w przeliczeniu na osobę. W odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania kosztów koniecznego utrzymania rodziny Skarżący wyjaśnił, że "nikt go nie obliguje do zachowania rachunków, tym bardziej, że rachunki drukowane na paragonach szybko blakną i stają się nieczytelne". Skarżący zaznaczył ponadto, że nie jest w stanie przedstawić rachunków na dokonywane zakupy żywności, w tym środki żywnościowe dietetyczne z uwagi na cukrzycę żony, drobne remonty, zakup farb, czy ostatnie zakupy odzieży zimowej. Od 2012 roku wnioskodawca nie korzysta z rachunków bankowych. Sytuacja majątkowa i rodzinna przedstawiona przez Skarżącego nie uzasadnia uwzględniania wniosku o ustanowienia adwokata z urzędu. Koszty utrzymania rodziny, które Skarżący zidentyfikował, jako "ważniejsze wydatki miesięczne" zostały określone na kwotę 5.890 zł (981 zł w przeliczeniu na osobę). Taka kwota wydatków odpowiada kosztom utrzymania gospodarstw domowych obejmujących zaspokojenie potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na poziomie minimum socjalnego. Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, w 2015 roku koszty utrzymania na poziomie minimum socjalnego w 5-osobowym gospodarstwie pracowniczym, w przeliczeniu na jedną osobę, wynosiły 840 zł. Do koszyka dóbr obejmujących tzw. minimum socjalne wliczane są wydatki na: żywność, mieszkanie (eksploatacja i wyposażenie), edukacja, kultura i rekreacja, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Mając na uwadze powyższe uznać należało, że brak jest podstaw do przyjęcia ustalenia, że tzw. "inne wydatki", na które według deklaracji wnioskodawcy jego rodzina potrzebuje miesięcznie minimum 3.000 zł, to wydatki, które można zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny w rozumieniu przepisu art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Brak identyfikacji tych wydatków nie pozwala przyjąć ustalenia, że uiszczenie wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru nie może nastąpić kosztem ograniczenia tych "innych wydatków". W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia stanowiska, że cały dochód netto rodziny jest rozdysponowywanych na koszty utrzymania koniecznego wnioskodawcy i członków jego rodziny w rozumieniu przepisu art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. W konsekwencji żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie może zostać uwzględnione, gdyż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść ciężaru wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, że według oświadczenia Skarżącego z dniem 11 listopada 2016 roku kończy on urlop wychowawczy. Zdolności płatnicze wnioskodawcy określone wysokością średniomiesięcznych dochodów z działalności gospodarczej (4.170,45 zł) oraz wysokością wynagrodzenia z umowy o pracę (5.000 zł netto miesięcznie) istotnie przewyższają wysokość dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej w okresie przebywania na urlopie wychowawczym (1.034,14 zł) oraz wysokość pobieranego w tym okresie zasiłku ojcowskiego (4.498, 52 zł). Jeśli nawet powrót do pracy kreuje dodatkowe koszty (według oświadczenia wnioskodawcy 1.800 zł miesięcznie), to nadal nie można przyjąć, że zdolność płatnicze wnioskodawcy w zakresie poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego zostały wyczerpane z uwagi na koszty utrzymania koniecznego rodziny lub prowadzone egzekucje. Z powyższych względów, na podstawie art. 239 §1 pkt 1 lit. e, art. 249a, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.