III SA/Po 389/16

Dnia 15 grudnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. na postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 10 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Po 389/16 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział II w P. z dnia [...] marca 2016 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Wskazał, że boryka się z problemami finansowymi, gdyż jego rodzina ponosi dużo wydatków planowanych, jak i nieplanowanych. Skarżący zwrócił również uwagę na problemy zdrowotne żony i córki. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Na ich utrzymaniu pozostaje czworo małoletnich dzieci. Miesięczny dochód netto rodziny wnioskodawca zadeklarował na około [...] zł (zasiłek ojcowski - [...] zł, zasiłki na dzieci - [...] zł, renta socjalna żony - [...] zł, działalność gospodarcza wnioskodawcy - [...] zł). Skarżący wskazał również, że jest właścicielem domu o powierzchni 115 m2. Wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja sądowa z nieruchomości. Poza tym dochody wnioskodawcy wolne są od egzekucji. Skarżący wyjaśnił, że niektóre postępowania egzekucyjne zostały umorzone ze względu na ich bezskuteczność. Wnioskodawca zadeklarował w oświadczeniu majątkowym, że na koszty utrzymania rodziny wydatkuje miesięcznie około [...] zł. Do kosztów utrzymania koniecznego rodziny Wnioskodawca zaliczył: wydatki na roczne bliźniaczki P. i G. ([...] zł), woda i ścieki ([...] zł), energia elektryczna ([...] zł), gaz ([...] zł), leki ([...] zł), dożywianie dzieci w szkole ([...] zł), zajęcia rehabilitacyjne córki M. ([...] zł), telefon ([...]zł), wydatki na żywność ([...] zł) oraz inne wydatki, których wysokość zadeklarował na minimum [...] zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że w stosunku do jego żony ogłoszono upadłość konsumencką, w związku z czym syndyk dokonuje potrąceń z renty socjalnej. Skarżący podał również, że z uwagi na sytuację finansową nie spłaca kredytów. Podkreślił również, że w dniu [...] listopada 2016 r. kończy mu się urlop wychowawczy, w związku z czym poniesie dodatkowe koszty – dojazdu i utrzymania w miejscu pracy, tj. ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że nie korzysta z rachunków bankowych. Posiada zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS, które wynoszą około [...] zł. Zaległości z tytułu innych zobowiązań to około [...] zł. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że z dodatkowych wyjaśnień wnioskodawcy oraz akt administracyjnych wynika, iż poza działalnością gospodarczą skarżący uzyskuje także dochody z umowy o pracę, które kształtują się na poziomie około [...] zł netto miesięcznie. Z kolei dochód skarżącego z działalności gospodarczej za okres od stycznia 2012 do września 2015 roku wyniósł [...] zł, czyli kształtuje się na poziomie około [...] zł średniomiesięcznie ([...]zł / 45 miesięcy). W oświadczeniu majątkowym zaniżona została także wysokość świadczenia rentowego żony wnioskodawcy, które w rzeczywistości wynosi [...] zł netto miesięcznie. Ponadto referendarz wskazał, że zadeklarowany dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, w przeliczeniu na jednego członka rodziny, to około [...] zł na osobę. Taki dochód netto ograniczony jest poprzez stosowanie środków egzekucyjnych tylko o kwotę [...]zł, czyli [...] zł w przeliczeniu na osobę. Zdaniem referendarza sytuacja majątkowa i rodzinna przedstawiona przez skarżącego nie uzasadnia uwzględniania wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu. Referendarz wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia ustalenia, że tzw. "inne wydatki", na które według deklaracji wnioskodawcy jego rodzina potrzebuje miesięcznie minimum [...] zł, to wydatki, które można zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny w rozumieniu przepisu art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. W konsekwencji żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie mogło zostać uwzględnione, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść ciężaru wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W treści sprzeciwu wyjaśnił, że dochód osiągany z działalności gospodarczej od 2012 r. wyniósł [...] zł, a nie jak wskazano w postanowieniu [...] zł. Wskazał również na duże koszty związane z leczeniem dzieci i ciążą żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z [...] września 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawców sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w oparciu zaś o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadnym było umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów, albowiem strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczać kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W dalszej kolejności należy odnieść się do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego przekracza [...] zł, przy czym w skład gospodarstwa domowego skarżącego wchodzą żona i czwórka małoletnich dzieci. Skarżący wskazał nadto, że jego żona jest w zagrożonej ciąży. Skarżący, mimo tego co zdaje się wywodzić, nie należy do osób ubogich. Sama deklarowana wysokość dochodu na poziomie ok. [...] zł pozwalająca na zaspokojenie wszystkich bieżących potrzeb sześcioosobowej rodziny oraz posiadanie majątku w postaci domu mieszkalnego, wykluczają co do zasady możliwość udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, z akt sprawy wynika, iż miesięczny dochód osiągany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi około [...] zł. Wydatki deklarowane przez skarżącego wynoszą natomiast około [...] zł. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę sytuację rodzinną i zdrowotną - do takich osób nie należy. Należy wskazać, jak słusznie zauważył referendarz, iż według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, w 2015 roku koszty utrzymania na poziomie minimum socjalnego w 5-osobowym gospodarstwie pracowniczym, w przeliczeniu na jedną osobę, wynosiły [...] zł. W rodzinie skarżącego natomiast dochód w przeliczeniu na członka rodziny wynosi ok. [...] zł. Konieczne wydatki miesięczne skarżący deklaruje natomiast w wysokości ok. [...] zł w przeliczeniu na jednego członka rodziny. Wprawdzie skarżący przedstawia przykładowe rachunki i paragony mające potwierdzić wysokość innych koniecznych wydatków, jednak na ich podstawie nie można uznać, że w każdym miesiącu rodzina skarżącego ponosi dodatkowe inne koszty w stałej kwocie [...]zł wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trudno również uznać, że wszystkie te wydatki kwalifikować można jako konieczne utrzymanie rodziny skarżącego. Na podstawie materiału dostarczonego przez skarżącego nie można zatem uznać, że byt rodziny skarżącego zostanie zagrożony w przypadku poniesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Jednocześnie również należy wskazać, że wzrost wydatków skarżącego w związku z powrotem do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego również nie świadczy o tym, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd bierze pod rozwagę fakt, że w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja. Z dochodu skarżącego nie jest jednak dokonywane żadne potrącenie. Jedynie renta żony skarżącego jest comiesięcznie umniejszana o kwotę [...]zł, co przy dochodzie rzędu [...] zł nie ma realnego wpływu na sytuację materialną w gospodarstwie domowym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.