III SA/Po 393/22

Dnia 15 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 23 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z 29 października 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 83b pkt 1 oraz art. 123 w zw. z art. 28 ust. 1, art. 30 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423), dalej: "u.s.u.s.", w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej "K.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonego wniosku M. K. z 16 sierpnia 2021 r. w zakresie: 1. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek): - na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2020 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, 2. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: - na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2020 r. do czerwca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł), - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł, - na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje. W dniu 16 sierpnia 2021 r. strona wniosła o umorzenie całego zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Na dzień złożenia wniosku o umorzenie zadłużenie było następujące: 1. na ubezpieczenia społeczne: - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez ubezpieczonych) za okres od października 2020 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez płatnika) za okres od października 2020 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, 2. na ubezpieczenie zdrowotne: - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (składki finansowane przez płatnika) za okres od sierpnia 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez ubezpieczonych) za okres od sierpnia 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, 3. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych składki za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez płatnika) za okres od marca 2019 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł. Strona wniosła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 29 października 2021 r. Decyzją z 23 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił w całości decyzję z 29 października 2021 r. i umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wywołane wnioskiem z 16 sierpnia 2021 r. w części, tj. w zakresie: 1. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek): - na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r. oraz za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł, 2. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: - na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r. oraz za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł), - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł, - na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji z 23 lutego 2022 r. wskazano, co następuje. W związku z weryfikacją stanu zadłużenia ustalono, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 16 sierpnia 2021 r. zadłużenie było następujące: 1. na ubezpieczenia społeczne: - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez ubezpieczonych) za październik 2020 r. i za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, odsetek od tej należności nie stwierdzono, - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez płatnika) za październik 2020 r. i za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, odsetek od tej należności nie stwierdzono, 2. na ubezpieczenie zdrowotne: - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez ubezpieczonych) za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (składki finansowane przez płatnika) za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, 3. na FGŚP - składki za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (składki finansowane przez płatnika) za okres od marca 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł. W decyzji z 29 października 2021 r. wskazano nieprawidłowe kwoty i okresy zadłużenia, stąd decyzja ta podlega uchyleniu w całości, bowiem wskazany stan zadłużenia nie był zgodny ze stanem faktycznym. Rozstrzygnięcie tej decyzji co do zasady było jednak prawidłowe, a nieprawidłowości dotyczą wskazanych kwot i okresów zadłużenia. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stosownie do art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z wyżej cytowanym przepisem prawa zadłużenie (objęte wnioskiem) z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r., za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł nie podlega umorzeniu. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych (nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r., za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł), na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, na FGŚP za okres od marca 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł. W skardze na decyzję z 23 lutego 2022 r. strona wyraziła swoje niezadowolenie z tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Skarżący wnioskiem z 16 sierpnia 2021 r. wniósł o umorzenie całego zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Jak wskazał organ, w decyzji z 29 października 2021 r. nieprawidłowo ustalono okresy i wysokości tego zadłużenia. W związku ze szczegółowym przytoczeniem tych danych we wstępnej części uzasadnienia wyroku, nie ma obecnie potrzeby ich ponownego przytaczania. Ogólnie rzecz biorąc, w decyzji z 29 października 2021 r. błędnie ustalono, że zadłużenie z tytułu składek występuje za dłuższe okresy niż to jest w rzeczywistości. Stosownie do art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Stosownie do art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W stanie faktycznym i prawnym kontrolowanej sprawy organ zasadnie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. stanowiący, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchylając zaskarżoną decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. zadłużenie (objęte wnioskiem) z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r., za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł nie podlega umorzeniu. Także zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych (nie będących jednocześnie płatnikami składek) na ubezpieczenia społeczne za październik 2020 r., za okres od maja 2021 r. do czerwca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł + [...] zł), na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i czerwiec 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł, na FGŚP za okres od marca 2019 r. do grudnia 2019 r., październik 2020 r. i za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje zatem możliwości ich umarzania. Nie ma więc podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.