III SA/Po 419/06

Dnia 5 grudnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska As. sąd. Szymon Widłak (spr.) Protokolant: ref. staż. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 roku przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi Wójta Gminy S. na decyzję Wojewody z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. Nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego Wójta Gminy S. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/B. Sokołowska /-/M.Kosewska EW WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 73 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998r. Nr 133, poz. 872 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania Wójta Gminy S. od decyzji Starosty K. [...] z dnia [...]r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Gminy S. prawa własności do nieruchomości położonej we wsi M. gmina S., stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] ha, która w dniu [...]r. była własnością Spółdzielni Inwalidów utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu [...]r. Wojewoda działając na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998r. Nr 133,poz.872 ze zm.) wydał decyzję deklaratoryjną znak [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem [...]r; przez Gminę S. własności części nieruchomości położonej we wsi M. gmina S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha - zajętej pod drogę gminną, która w dniu [...]r. wym. działka stanowiła własność Spółdzielni Inwalidów. Decyzja ta nie była podważona przez żadną ze stron i uzyskała z dniem [...]r. walor ostateczności. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Starosta ustalił wysokość odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz Spółdzielni Inwalidów za przejęcie ex legę z dniem [...]r. przez Gminę S. prawa własności części nieruchomości położonej w obrębie M., gmina S. oznaczonej numerem geodezyjnym jako działka [...] o pow. [...] ha, zajętej pod drogę gminną. Odwołanie z dnia [...]r. od tej decyzji złożył Wójt Gminy, w którym zarzucił, iż nieruchomość ozn. nr geodezyjnym [...] o pow. [...] ha nie jest drogą publiczną - gminną i nie była taką drogą w dniu [...]r. a w konsekwencji, iż skoro decyzja Wojewody stwierdzająca przejście z mocy prawa na własność Gminy S. działki nr [...] o pow. [...] ha jest dotknięta wadą powodującą jej nieważność z mocy przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r., to tym samym decyzja orzekająca o wysokości odszkodowania jest bezprzedmiotowa. Zdaniem organu odwoławczego odszkodowanie jest ustalone i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005r. (wniosek z dnia [...]). Zgodnie przy tym z art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. ) ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Starosta ustalił odszkodowanie za wymienioną działkę gruntu w oparciu o opinię rzeczoznawcy majątkowego P. F. z dnia [...]r. (aktualizacja z dnia [...]r.). Dla określenia wartości rynkowej nieruchomości rzeczoznawca zastosował podejście porównawcze – metodę porównania parami. Przy którym konieczna jest znajomość cen transakcyjnych nieruchomości podobnych do nieruchomości będących przedmiotem wyceny, a także cech tych nieruchomości wpływających na poziom ich cen. Zdaniem organu II instancji określona w operacie szacunkowym kwota stanowi rzeczywistą wartość rynkową utraconego prawa własności nieruchomości i może stanowić podstawę ustalenia wysokości odszkodowania. W konsekwencji Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I – szej instancji. W skardze na powyższą decyzję Wójt Gminy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej i zarzucił naruszenie § 36 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. nr 207 poz. 2109 ze zm.) stanowiącego, iż przy określaniu wartości rynkowej gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne stosuje się podejście porównawcze, przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne. Zdaniem skarżącego rzeczoznawca do porównań winien przyjąć ceny uzyskane przy sprzedaży pod drogi gminne, albowiem taki charakter ma droga stanowiąca przedmiotową działkę. Tymczasem do wyceny przyjęto ceny uzyskane przy sprzedaży działek pod drogi krajowe, co stanowi naruszenie wskazanego przepisu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i podkreślił, iż operat szacunkowy wykonany został prawidłowo i może stanowić podstawę do orzeczenia odszkodowania. W konsekwencji wniósł o oddalenie skargi. Obecny na rozprawie w dniu [...]r. Prokurator Apelacyjny zwrócił także uwagę na naruszenie art. 118 ust. 1 Ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odstąpienie od przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i niewyjaśnienie okoliczności, na które wskazała strona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia organu I – szej instancji przepis art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) stanowi, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. nadto odsyła w zakresie ustalania odszkodowania ogólnie do zasad i trybu ustanowionych w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 lipca 2003r. (SA/Bd 1271/03 ONSA 2004/2/83) wykładnia tej normy prawnej, przy uwzględnieniu trybu pozbawienia właściciela prawa własności nieruchomości, przemawia za tym, że w postępowaniu administracyjnym ustalającym wysokość tego odszkodowania należy stosować wszystkie reguły przewidziane w ustawie o gospodarce nieruchomościami, dotyczące trybu postępowania przewidzianego dla określenia odszkodowania przy wywłaszczeniu nieruchomości, to jest jej rozdziału 4 działu III. Chodzi tutaj w szczególności o przepis art. 118 ust. 1, stanowiący, że po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, przeprowadza rozprawę administracyjną. W pełni należy podzielić dalej wyrażony w cyt. wyroku pogląd, iż rozprawa jest szczególną formą postępowania dowodowego, gdyż strony mogą składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, zadawać pytania świadkom i biegłym, przedstawiać zarzuty i propozycje oraz dowody na ich poparcie a zatem stwarza dla strony postępowania najpełniejszą możliwość zajęcia stanowiska co do wyników postępowania dowodowego, i to w sposób dokumentowany w aktach sprawy w protokole (art. 67 § 2 pkt 4 K.p.a.). Za taką wykładnią analizowanego przepisu art. 73 ust. 4 przemawia również to, że zgodnie z art. 130 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, szacującej wartość nieruchomości. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie omawianej ustawy z dnia 13 października 1998 r., przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem (art. 73 ust. 5). Uwzględnienie wszystkich tych elementów odszkodowania wymaga również przeprowadzenia oględzin nieruchomości oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego co do jej stanu z dnia wejścia w życie ustawy. W konsekwencji podzielić należy także pogląd zawarty w tezowanym orzeczeniu, że w postępowaniu administracyjnym o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za nieruchomość, która z dniem [...] r. przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), obligatoryjne jest przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, o jakiej mowa w art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), co wynika to z art. 73 ust. 4 cytowanej wyżej ustawy w związku z art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 pkt 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, iż w postępowaniu administracyjnym sporządzane były dwa operaty szacunkowe: z [...]r. określający wysokość odszkodowania na kwotę [...] zł. (po którym przeprowadzono rozprawę administracyjną w dniu [...]r.), skutecznie zakwestionowany przez skarżącego w odwołaniu od decyzji Starosty z dnia [...]r. oraz drugi operat z dnia [...]r. ustalający wysokość odszkodowania na kwotę [...] zł., po otrzymaniu którego nie przeprowadzono jednak rozprawy administracyjnej, ograniczając się do zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z nim. W świetle jednak cyt. wyżej art. 118 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przewidującej obowiązek przeprowadzenia rozprawy administracyjnej odstąpienie od niej należy uznać za naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na jego wynik. Brzmienie przepisu wskazujące na konieczność przeprowadzenia rozprawy "po wszczęciu postępowania" nie może być interpretowane bowiem w sposób sprzeczny z celem tej formy udziału strony w postępowaniu czy naruszający jej prawa. Zatem organ nie był uprawniony do odstąpienia od rozprawy administracyjnej nawet pomimo jej wcześniejszego przeprowadzenia w toku postępowania, jeśli w wyniku skutecznego zakwestionowania przez stronę operatu z [...]r. i uchylenia wcześniejszej decyzji ustalającej na jego podstawie odszkodowanie sporządzony został nowy operat szacunkowy. Przedstawione wyżej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W konsekwencji bowiem zarzut zawarty w skardze pomimo tego, iż nie poparty żadnym konkretnym przykładem – stał się uzasadniony, albowiem należy przyjąć, iż skarżący nie miał możliwości skorzystania z przysługującego mu prawa do zadawania w toku rozprawy pytań biegłemu rzeczoznawcy, zgłaszania zarzutów czy wyjaśnienia wszystkich wątpliwości z operatem związanych a w rezultacie sąd nie miał możliwości oceny jego merytorycznej słuszności. Przed ponownym wydaniem decyzji w sprawie organ przeprowadzi rozprawę administracyjną umożliwiając stronie skarżącej przedstawienie zarzutu przyjęcia w operacie szacunkowym do porównania działek o niewłaściwym przeznaczeniu a następnie ustosunkuje się do nich w decyzji. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. jako nie odpowiadające prawu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.), orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/Sz.Widłak /-/B.Sokołowska /-/M.Kosewska EWd