III SA/Po 429/09

Dnia 27 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie Protokolant po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2010 roku przy udziale na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia odmówić przyznania prawa pomocy D.M. /-/M. Kosewska Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy D.M. W uzasadnieniu wskazano, że jako osoba ubiegająca się o prawo pomocy, uchybiał obowiązkowi uzupełnienia oświadczenia majątkowego w zakresie: udokumentowania wysokości kosztów utrzymania koniecznego, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawczyni i domowników, wykazania przedmiotów wartościowych pozostających w dyspozycji zainteresowanej i domowników oraz udokumentowania wysokości dochodów domowników. Podkreślono przy tym, że średni przychód przypadający na Skarżącą tylko z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej za okres sześciu miesięcy 2009 roku wyniósł około [...], co przeczy oświadczeniu złożonemu na formularzu. Referendarz uznał, że oświadczenie wnioskodawczyni jest niepełne. Według informacji widniejących w internetowej bazie Krajowego Rejestru Sądowego (wydruk wpisu dokonanego pod numerem KRS [...]), wnioskodawczyni, na dzień 15 września 2009 roku, zajmował stanowisko wiceprezesa zarządu "W". Spółka została wpisana do rejestru w dniu 05 lutego 2009 roku. Zarządzeniem Sądu z dnia 17 listopada 2009 r. skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia wpisu sądowego. W odpowiedzi na wezwanie złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że analiza treści kolejnego oświadczenia majątkowego wskazuje na brak istotnej zmiany w sytuacji majątkowej i rodzinnej Wnioskodawcy od chwili oddalenia poprzedniego żądania. Od postanowienia referendarza wnioskodawca złożył sprzeciw podnosząc, iż choć pełni funkcję wiceprezesa zarządu w spółce W., to jednak nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, ponadto przedstawił zestawienie, z którego ma wynikać jego trudna sytuacja majątkowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując do rozpoznania wniosku, podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, dlatego też ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy rozpoznany jest w świetle unormowań zawartych w treści art. 165 p.p.s.a. - zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne - i oceniony pod kątem zmiany okoliczności, jakie zaszły od czasu rozpoznania pierwszego wniosku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09). Warunkiem zastosowania powyższego uregulowania jest "zmiana okoliczności sprawy" przejawiająca się w okolicznościach faktycznych lub w obowiązującym prawie. Bez zmiany okoliczności sprawy Sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FZ 290/09). Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do podmiotów, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy Państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Badając całokształt okoliczności w sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, iż pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Z nadesłanych dokumentów oraz informacji zawartych w formularzu wynika, iż prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trzema synami w wieku 27, 18 i 16 lat. Miesięczny dochód rodziny określiła na kwotę 2.700,00zł. Jej najstarszy syn posiada samochód osobowy marki [...]. Zainteresowana ponadto oświadczyła, że wykonywana przez nią działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Jej mąż czerpie dochody z wynagrodzenia za pracę (2.200,00zł brutto miesięcznie), a najstarszy syn pobiera rentę socjalną w wysokości 500,00zł netto miesięcznie. Pozostali dwaj synowie są w wieku szkolnym i nie posiadają własnych dochodów. Oceniając dane zawarte w sprzeciwie, Sąd zauważa, iż fakt, że działalność gospodarcza prowadzona przez stronę wykazuje stratę bilansową nie oznacza, iż strona w badanym zakresie nie dysponuje środkami finansowymi. Zdaniem Sądu jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą winna tak planować wydatki związane z kosztami swojej działalności, aby uzyskać z nich kwoty związane z koniecznością ponoszenia opłat sądowych. Przyznanie stronie w takiej sytuacji prawa pomocy oznaczałoby zdaniem Sądu preferowanie kosztów własnych działalności gospodarczej strony przed należnościami Skarbu Państwa w postaci opłaty sądowej. Jednocześnie Sąd zauważa, iż strona rezygnując z poboru wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka zarządu w spółce z o.o. W. dokonuje samodzielnego wyboru pomniejszenia swoich dochodów, co nie może stanowić przyczyny do przyznania jej prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do niej zachodzi przesłanka warunkująca skorzystanie z instytucji procesowej, jaką stanowi przyznanie prawa pomocy. Stan rodzinny i majątkowy szacowany na podstawie oświadczeń strony, jak również materiałów zgromadzonych w sprawie, w ocenie Sądu, wystarcza na przyjęcie, iż skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z prowadzeniem niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/M. Kosewska