III SA/Po 434/17

Dnia 29 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...]r. o ustaleniu X nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania – ONW w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona otrzymała na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...]r. płatność ONW na kwotę z[...]ł – do powierzchni [...] ha. Strona wniosła o przyznanie pomocy ONW na [...] r., deklarując działki ewidencyjne nr, [...] które były zgłoszone w [...]r. również przez innego producenta Y. Z tego względu organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił stronie przyznania wnioskowanych płatności ONW. Organ II instancji decyzją z dnia [...]r. uchylił decyzję organu I instancji. W toku ponownego rozpoznania sprawy [...]oświadczył, że jest właścicielem spornych gruntów od [...]r., nabył je w drodze licytacji sądowej. Organ I instancji decyzją z dnia [...]r. [...] odmówił stronie przyznania płatności ONW. Organ II instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji. Postepowanie w kwestii płatności za [...] r. zostało umorzone decyzją z dnia [...] r. Ponieważ strona nie składała w kolejnych latach – od [...] r. - wniosków o przyznanie płatności ONW organ I instancji uznał, że zaniechano prowadzenia działalności na obszarach ONW i w dniu [...] r. wystosowano do strony informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Następnie organ I instancji wszczął postępowanie w tym zakresie. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Organ II instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji wobec braku jednoznacznego ustalenia kwestii zaprzestania prowadzenia przez odwołującego działalności rolniczej na działkach zgłoszonych do płatności . Wskutek oddalenia skargi wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2015r. (III SA/Po 1429/14) decyzja ta stała się prawomocna i sprawa wróciła do ponownego rozpatrzenia. Kierownik BP ARiMR w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ,wydał dnia [...] r. decyzję o ustaleniu X nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania – ONW w łącznej kwocie [...] zł. Organ I instancji stwierdził, że strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na obszarze ONW na wszystkich działkach objętych zobowiązaniem. Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (decyzja z [...]r.) . Strona wnosiła o uznanie przedawnienia spornego zobowiązania na skutek upływu 10 letniego terminu. W ocenie organu odwoławczego zarzut ten był niezasadny. Organ wskazał, że warunkiem przyznania płatności ONW jest zgodnie z art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17.5.1999 r. m. in. prowadzenie działalności rolniczej na obszarze ONW przez minimum 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Strona otrzymała płatności ONW za[...] r. w dniu [...] r. na rachunek bankowy i był to dzień podjęcia 5 letniego zobowiązania ONW do pow. [...]ha – strona była zobowiązana do prowadzenia działalności rolniczej na tym obszarze do [...] r. Jako właściciel spornych działek widnieje we właściwych księgach wieczystych od[...] r. X który nabył je w drodze licytacji. Był on jedynym użytkownikiem działek w [...] r. Strona nie wykazała ostatecznie nigdy faktu użytkowania spornych działek we wskazanym okresie czasu. Z tego względu winna ona zwrócić otrzymane zobowiązania za [...] rok. Wbrew zarzutom strony nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej bez jej winy. Utrata posiadania działek na skutek licytacji komorniczej nie może być uznana za okoliczność tego rodzaju. Była ona skutkiem nieregulowania należności finansowych przez stronę. W ocenie organu strona winna zatem zwrócić otrzymane płatności za [...] r. W sprawie nie miał zastosowania art. 49 ust. 4 rozporządzenia unijnego nr 2419/2001 albowiem płatność nie została dokonana na skutek pomyłki odpowiedniej władzy, ani też nie było tak, że błąd nie mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez samego rolnika. Nie ma też zastosowania art. 49 ust. 5 tego rozporządzenia, albowiem nie doszło do przedawnienia ze względu na okres 10 lat ( od daty płatności pomocy do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta o niezasadnym charakterze danej płatności ) czy też okres 4 lat ( albowiem strona nie działała w dobrej wierze ). Płatności przekazano [...] r. a pismo informujące o nieprawidłowościach doręczono stronie [...] r. Strona nie działała w dobrej wierze, albowiem własność spornych działek została przesądzona na rzecz osoby trzeciej orzeczeniem sadowym z dnia [...] r. Strona wiedziała w [...] r., że nie jest właścicielem spornych działek. W skardze do WSA w Poznaniu strona wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania ze względu na przedawnienie. W ocenie strony Y stał się właścicielem spornych działek dopiero w [...] r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się generalnie na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik strony podniósł, że doszło do naruszenia - art. 7, 77 § 1 i 80 kpa - art. 107 § 3 i art. 8, 11 kpa - art. 138 § 1 poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji - art. 9 ust. 3 rozporządzenia RM z dnia 14.4.2004 r. poprzez nieuznanie okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu płatności za 2004 r. - art. 39 rozporządzenia Komisji (WE ) nr 817/2004 poprzez nieuznanie okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu płatności za 2004 r. - art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE ) nr 796/2004 poprzez nieuznanie okoliczności wyłączających obowiązek zwrotu płatności za [...] r. ( skarżący działał w dobrej wierze ). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga jest niezasadna Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami postępowania i nie tylko samej decyzji, ale także procedowania organu przed jej wydaniem. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 716 ze zm. ), dalej p.p.s.a., w postępowaniu przed sądem obowiązuje zasada oficjalności, w myśl której nie jest on związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także niepodnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej poprzez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego – zakaz reformationis in peius. Zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm. ) ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków publicznych 1 ) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej 2 ) krajowych przeznaczonych na : a ) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy UE b ) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.04.2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. z 2004 r., Nr 73, poz. 657 ze zm. ) płatność ONW jest udzielana osobie, która zobowiąże się do przestrzegania wymagań wskazanych w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia unijnego 1257/1999/WE z dnia 17.5.1999 r. Warunkiem przyznania płatności ONW jest zgodnie z art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17.5.1999 r. m. in. prowadzenie działalności rolniczej na obszarze ONW przez minimum 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. W przedmiotowej sprawie strona otrzymała na mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] r. płatność ONW na kwotę [...] zł – do powierzchni [...] ha. Płatność na [...] rok została przekazana na rachunek bankowy strony w dniu [...]r. Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności za [...] i następnie za [...] rok oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności ONW wynikające z przepisów krajowych i unijnych. Był on zatem zobowiązany do podjęcia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni zgłoszonej do wniosku przez okres minimum 5 lat. Zobowiązał się on do informowania organu o wszelkich okolicznościach dotyczących faktów mogących mieć wpływ na nienależnie przyznane płatności. Skarżący zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze minimum [...] ha nie krócej niż do dnia [...] r. Strona wniosła o przyznanie pomocy ONW na [...] r., deklarując działki ewidencyjne nr [...], które były zgłoszone w [...] r. również przez innego producenta Y. Nabył on sporne działki w drodze licytacji komorniczej i został wpisany do właściwych ksiąg wieczystych jako ich właściciel ( od dnia [...]r. ). Strona w momencie składania wniosku o płatności miała wiedzę o powyższych okolicznościach. Skarżący wnosił o prowadzenie postępowania dowodowego w zakresie tego, że nadal był posiadaczem i użytkownikiem spornych gruntów jednak nie przedłożył jakiegokolwiek wiarygodnego materiału dowodowego w tym zakresie ( mimo wzywania do składania wyjaśnień czy wzięcia udziału w rozprawie ). Odrębne postepowanie w kwestii płatności za [...] r. zostało umorzone decyzją z dnia [...] r. Zdaniem organu posiadaczem spornych działek w[...] r. był Y, który otrzymywał też w latach następnych płatności ONW ( za okres [...]). Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że ponieważ strona skarżąca nie składała w kolejnych latach – od[...] r. - wniosków o przyznanie płatności ONW należało uznać, że zaniechano prowadzenia działalności na obszarach ONW i wystosowano do strony informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Był to niewątpliwie moment poinformowania strony – beneficjenta o stwierdzonych nieprawidłowościach. Jak już wskazano powyżej warunkiem przyznania płatności ONW jest zgodnie z art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17.5.1999 r. m. in. prowadzenie działalności rolniczej na obszarze ONW przez minimum 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Strona otrzymała płatności ONW za[...] r. w dniu [...] r. na rachunek bankowy i był to niewątpliwie dzień podjęcia 5 letniego zobowiązania ONW do pow. [...] ha. Strona była zatem zobowiązana do prowadzenia działalności rolniczej na tym obszarze co najmniej do [...] r. Tymczasem jako właściciel spornych działek widnieje we właściwych księgach wieczystych od [...] r. Y który nabył je w drodze licytacji. Organy zasadnie uznały w ocenie Sądu, że strona nie wykazała ostatecznie nigdy faktu użytkowania spornych działek we wskazanym okresie czasu. Z tego względu winna ona zwrócić otrzymane zobowiązania za Y rok. Skarżący nie wykazał skutecznego prowadzenia na spornych gruntach 5 letniego zobowiązania. Nie wykazał on ponadto, że przedmiotowe zobowiązanie zostało skutecznie przejęte przez osobę trzecią. Należy wyraźnie podkreślić, że wbrew zarzutom strony nie doszło do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej bez jej winy. W sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wskazanych w § 9 ust. 3 pkt. 1 powyżej cytowanego rozporządzenia ONW. Nie dokonał on również zawiadomienia organu o istnieniu takiej okoliczności ( do czego był zobowiązany na podstawie § 9 ust. 3 pkt. 2 rozporządzenia ). Organ II instancji zasadnie wskazał ponadto, że w sprawie należało rozważyć konieczność zastosowania przepisów rozporządzenia MRiRW z dnia 11.03.2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329 ze zm. ), co wynika bezpośrednio z przepisów § 15 tego aktu prawnego. Okoliczności dotyczące zaniechania konieczności zwrotu pobranych płatności zostały określone w § 9 ust. 5 tego rozporządzenia. W § 9 ust. 5 pkt. 5 rozporządzenia wskazuje się na przypadek wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych z powodu upływu czasu na jaki została zawarta umowa. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest ponadto upływ 5 lat i 30 dni od dnia kiedy decyzja o przyznaniu pierwszej płatności stała się ostateczna. Zdaniem Sądu utrata posiadania działek na skutek licytacji komorniczej nie może być uznana za okoliczność uzasadniającą odstąpienie od konieczności zwrotu pobranych płatności. Była ona skutkiem zastosowania postępowania egzekucyjnego wynikającego z nieregulowania należności finansowych przez stronę. Skoro nie regulowała ona należności to winna przewidywać, że egzekucja z ich tytułu może obejmować cały majątek, w tym nieruchomości rolne. W ocenie Sądu organ zasadnie uznał zatem, że strona winna zwrócić otrzymane płatności za [...] r. Strona była przy tym zobowiązana do dokonania zwrotu pobranych płatności na podstawie § 9 ust. 1 pkt. 1 lit. a rozporządzenia ONW z 2009 r. dotyczącego przypadku zaniechania przez rolnika prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach rolnych w okresie objętym danym zobowiązaniem. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło do przedawnienia terminu dochodzenia roszczeń. W sprawie nie miał bowiem zastosowania art. 49 ust. 4 rozporządzenia unijnego nr 2419/2001 (rozporządzenie Komisji (WE) z dnia 11 grudnia 2001r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem rady (EWG) Nr 3508, Dz.Urz. WE L 327 z 12.12.2001r.) - płatność nie została dokonana na skutek pomyłki odpowiedniej władzy, ani też nie było tak, że błąd nie mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez samego rolnika. Organ dokonał wypłaty należności na skutek danych wskazanych we wniosku skarżącego o płatności. Nie ma też zastosowania art. 49 ust. 5 tego rozporządzenia, albowiem nie doszło do przedawnienia ze względu na okres 10 lat ( od daty płatności pomocy do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta o niezasadnym charakterze danej płatności ) czy też okres 4 lat ( albowiem strona nie działała w dobrej wierze ). Okolicznością bezsporną jest to, że płatności przekazano [...] r. a pismo informujące o nieprawidłowościach doręczono stronie [...]r. Nie doszło zatem do skutecznego upływu powyższego 10 letniego terminu przedawnienia. Strona nie działała ponadto w dobrej wierze. Zgodnie z poglądami orzecznictwa sądowego o istnieniu dobrej wiary przesądza błędne przekonanie danej osoby o istnieniu czy nie istnieniu danego prawa lub stosunku prawnego w sytuacji możliwości usprawiedliwienia tego błędnego przekonania w danych okolicznościach. Dobrą wiarę uchyla brak staranności i należytego dbania o swoje interesy osobiste. Własność spornych działek została przesądzona na rzecz osoby trzeciej orzeczeniem sądowym już z dnia [...] r. Strona wiedziała w [...] r., że nie jest właścicielem spornych działek. Nie mogła zatem świadomie podejmować się realizacji 5 letniego zobowiązania na działkach, których nie była właścicielem czy użytkownikiem. Jednocześnie składała oświadczenia o posiadaniu wiedzy o zasadach wnioskowania i otrzymywania płatności ONW za dany rok. We wnioskach za[...] strona deklarowała działki nr [...] co do których miała wiedzę, że nie mogły stanowić przedmiotu skutecznego prowadzenia na nich działalności rolniczej co najmniej do dnia[...] r. W toku postępowania strona nie informowała organu o okolicznościach dotyczących zmiany osoby posiadacza gruntów. Strona nie wykazała dobrej wiary, albowiem nie wykazała, że utrata posiadania spornych działek na skutek dokonanej licytacji komorniczej wynikała z okoliczności, na które strona nie miała wpływu. Skarżący nie wykazał zatem w ocenie Sądu skutecznego upływu 4 letniego okresu przedawnienia. Zdaniem Sądu organ prawidłowo przyjął ponadto brak podstaw do odstąpienia od konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności. Nie ma bowiem okoliczności wskazanych w § 9 ust. 2 i 3 rozporządzenia ONW z 2009 roku. Skarżący zaniechał bowiem prowadzenia działalności rolniczej na spornych działkach na skutek przeniesienia ich posiadania na rzecz osoby trzeciej, jednak ani skarżący ani Y nie złożyli wymaganego oświadczenia o przejęciu zobowiązań – na podstawie § 9 ust. 2 pkt. 2 lit. a rozporządzenia ONW z 2009 roku W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.