III SA/Po 436/25

Dnia 19 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 roku sprawy ze skargi N. M., J. M., małoletniej Z. M. reprezentowanej przez matkę M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 15 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za długi spadkowe z tytułu nienależnie pobranych płatności I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 6.480,- (sześć tysięcy czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z 16 kwietnia 2025 r. o ustaleniu odpowiedzialności N. M., J. M. i Z. M. za długi spadkowe z tytułu nienależnie pobranych płatności przez ich spadkodawcę S. M., ustalonych decyzją Prezesa ARiMR z 25 stycznia 2010 r. w wysokości 102 882,66 zł, w tym należność główna w wysokości 48 186,63 zł, odsetki wyliczone od dnia zgonu w wysokości 54 687,23 zł i koszty upomnienia w wysokości 8,80 zł. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej: "K.p.a.", art. 21 § 1 i 3, art. 97 § 1, art. 98, art. 100 i art. 101 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111), dalej "o.p.", oraz art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm.), dalej: "ustawa o ARiMR". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, co następuje. Decyzją z 25 stycznia 2010 r. Prezes ARiMR ustalił S. M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej w łącznej wysokości 48 186,63 zł wraz z odsetkami. Decyzja ta została skutecznie doręczona 29 stycznia 2010 r., a strona nie wniosła od niej odwołania, więc jest ona ostateczna i prawomocna. Ze względu na brak zwrotu wymaganej należności Prezes ARiMR 17 sierpnia 2010 r. wystosował do S. M. upomnienie nr [...] wzywające do uregulowania należności wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. W upomnieniu wskazano również, że w przypadku braku spłaty zadłużenia wszczęte zostanie postępowanie egzekucyjne. Upomnienie to skutecznie doręczono 25 sierpnia 2010 r. Prezes ARiMR 18 lipca 2012 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i przekazał go do Naczelnika Urzędu Skarbowego w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Pismem nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] poinformował Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] o skutecznym zastosowaniu 17 czerwca 2013 r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, z którego jednak nie uzyskano żadnych środków. Pismem nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował ARiMR o skutecznym zastosowaniu 19 maja 2018 r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, aczkolwiek zajęcie to okazało się nieefektywne. S. M. zmarł [...] r., co wynika z odpisu skróconego aktu zgonu z 29 listopada 2022 r. Postanowieniem z 29 maja 2024 r. o sygn. akt I Ns [...] Sąd Rejonowy w [...] I Wydział Cywilny orzekł, że spadek po zmarłym [...] r. S. M. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: - N. M., córka S. i I., urodzona [...] r. w 1/2 części, - J. M., córka R. i M., urodzona [...] r. w 1/4 części, - Z. M., córka R. i M., urodzona [...] r. w 1/4 części. Powyższe orzeczenie jest prawomocne od 6 czerwca 2024 r. W dniu 4 marca 2025 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] dokonał spisu inwentarza po zmarłym S. M.. Z protokołu spisu inwentarza wynika, że stan czynny spadku wynosi 532 890 zł. Zawiadomieniem nr [...] z 2 kwietnia 2025 r. Kierownik BP ARiMR w [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania zmarłego dłużnika ARiMR z tytułu nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej, ustalonych S. M. decyzją z 25 stycznia 2010 r. Kierownik BP 16 kwietnia 2025 r. wydał decyzję o odpowiedzialności za długi spadkowe powołując się na art. 97 § 1, art. 98, art. 100 i art. 101 o.p. Spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili działu spadku odpowiednio do wielkości działu spadku (art. 1034 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej: "K.c."). Spadkobiercy po zmarłym S. M. odpowiadają solidarnie za zobowiązania spadkodawcy, czyli każdy z nich zobowiązany jest do zapłaty całości zobowiązań, za które ponoszą solidarną odpowiedzialność wszyscy spadkobiercy. Z tego względu organ nałożył na nich obowiązek zwrotu ustalonej należności S. M. wraz z odsetkami, w łącznej wysokości 102 882,66 zł. Spadkobiercy wnieśli odwołanie od decyzji Kierownika BP ARiMR w [...] z 16 kwietnia 2025 r. zarzucając wydanie decyzji przedwcześnie, tj. przed ustaleniem ostatecznego stanu prawnego i kręgu osób odpowiedzialnych za zobowiązania zmarłego (spadkobierców) z uwagi na to, że w sprawie zostaną wszczęte postępowania cywilne o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku, co może doprowadzić do przyjęcia, że spadek nie został przez nią nabyty i ustalenia odmiennego kręgu spadkobierców. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, co następuje. S. M. ostateczną i prawomocną decyzją z 25 stycznia 2010 r. ustalona została kwota nienależnie pobranych płatności w wysokości 48 186,63 zł podlegająca zwrotowi wraz z odsetkami. Postępowanie w tej sprawie prowadzone było w trybie art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Decyzja ta doręczona została 29 stycznia 2010 r., a ze względu na brak wniesienia odwołania stała się ona prawomocna i ostateczna. Mimo upomnienia z 17 sierpnia 2010 r., tytułu wykonawczego z 18 lipca 2012 r. i zastosowanych 17 czerwca 2013 r. i 19 maja 2018 r. środków egzekucyjnych S. M. przed śmiercią nie zwrócił wymaganego zadłużenia. Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 29 maja 2024 r. wynika, że spadek po zmarłym S. M. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli N. M., J. M. i Z. M.. Ze spisu inwentarza sporządzonego 4 marca 2025 r. wynika, że stan czynny spadku wynosi 532 890 zł. Organ powołał przepisy art. 97 i art. 98o.p. oraz art. 922, art. 1012, art. 1025, art. 1030, art. 1031, art. 1031ł i art. 1034 K.c. Reasumując stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo wydał decyzję o odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie z art. 101 § 1 o.p. odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy oraz oprocentowanie niezwróconych zaliczek naliczonego podatku od towarów i usług naliczane są do dnia otwarcia spadku. Zgodnie z art. 924 K.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Organ podzielił stanowisko Kierownika BP, że N. M., J. M. i Z. M. zobowiązane są solidarnie do zwrotu należności w wysokości 48 186,63 zł, wynikającej z decyzji z 25 stycznia 2010 r. z odsetkami w wysokości 54 687,23 zł. Ponadto ze względu na fakt, że do S. M. 17 sierpnia 2010 r. wystosowano upomnienie, spadkobiercy zobowiązani są również do zwrotu kosztów tego upomnienia w wysokości 8,80 zł. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 o.p.). Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 o.p.). Stosownie do art. 99 o.p. bieg terminów przewidzianych w art. 70, art. 71, art. 77 § 1 oraz art. 80 § 1 nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Decyzję nakładającą obowiązek zapłaty doręczono 29 stycznia 2010 r., a więc zobowiązanie przedawniłoby się z końcem roku 2014. Jednakże 25 sierpnia 2010 r. skutecznie zastosowano środek egzekucyjny w postaci upomnienia. Następnie 17 czerwca 2013 r. zastosowano skutecznie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego i 19 maja 2018 r. skutecznie zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Każde z tych działań spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia, a od dnia następującego po tym przerwaniu termin biegł na nowo. Zobowiązanie przedawniłoby się zatem 19 maja 2023 r. Ze względu na to, że S. M. zmarł [...] r., a od dnia śmierci do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku upłynęły ponad 2 lata bieg terminu został zawieszony na 2 lata, więc zobowiązanie przedawni się nie wcześniej niż 19 maja 2025 r. W skardze na decyzję organu odwoławczego N. M., J. M. i Z. M., reprezentowane przez adwokata, zarzuciły naruszenie: 1. art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 140 K.p.a. przez odmowę zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności, podczas gdy istnienie wątpliwości i sygnalizowanie wszczęcia postępowania mogącego skutkować zmianą kręgu osób uprawnionych do spadku winno skutkować zawieszeniem tego postępowania; 2. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 140 K.p.a. i wydanie zaskarżonej decyzji przedwcześnie, tj. przed ustaleniem ostatecznego stanu prawnego i kręgu osób odpowiedzialnych za zobowiązania zmarłego (spadkobierców) z uwagi na to, że w sprawie zostaną wszczęte postępowania cywilne o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku, co może doprowadzić do przyjęcia, że spadek został nabyty przez inny krąg spadkobierców na skutek postępowania wszczętego w trybie określonym w art. 679 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.), dalej: "K.p.c.", niewyjaśnienie przez organ, na jakim etapie są wyżej wymienione czynności; 3. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, którą wydano bez ustalenia aktualnego stanu spraw spadkowych po zmarłym S. M.. Skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, jednak z innych względów niż podniesione w skardze. Sąd bowiem rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Przedmiotem kontroli jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję orzekającą o odpowiedzialności skarżących jako spadkobierców za długi spadkowe po zmarłym dłużniku ARiMR z tytułu nienależnie pobranych płatności. Przedmiotem orzekania o zakresie odpowiedzialności skarżących jako spadkobierców dłużnika jest kwota nienależnie pobranych przez niego środków, o jakich mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, którą ustalono prawomocną decyzją administracyjną z 25 stycznia 2010 r. Zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa: 1) z wyjątkiem przepisów: a) dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni, b) art. 78 i art. 78a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie. Podstawę prawną do przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności spadkobierców stanowi art. 100 § 1 o.p., zgodnie z którym organ podatkowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy. W myśl art. 97 § 1 o.p. spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Stosownie do art. 97 § 4 o.p. przepisy § 1-3 stosuje się również do praw i obowiązków wynikających z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 4 o.p.). Termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 47 § 1 o.p.). Wobec doręczenia S. M. decyzji z 25 stycznia 2010 r. w dniu 29 stycznia 2010 r., zobowiązanie podatkowe przedawniłoby się zatem z końcem 2015 r. Bieg terminu przedawnienia zostaje jednak przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 o.p.). W tym kontekście organ podniósł, że 25 sierpnia 2010 r. skutecznie zastosowano środek egzekucyjny w postaci upomnienia, 17 czerwca 2013 r. - środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, a 19 maja 2018 r. - środek egzekucyjny w postaci zajęcia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i każde z tych działań spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia, a od dnia następującego po tym przerwaniu termin biegł na nowo. W ocenie Sądu twierdzenia organu są jednak gołosłowne, ponieważ w aktach administracyjnych nie ma dokumentów potwierdzających zastosowanie tych środków egzekucyjnych ani potwierdzających, że strona została o nich zawiadomiona, co jest warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia (art. 70 § 4 zdaniem pierwsze o.p.). Brak wspomnianych dokumentów nie pozwala na obecnym etapie postępowania na przyjęcie, że wskazane wyżej środki egzekucyjne zostały zastosowane, a strona o nich zawiadomiona, co mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w przypadku ich niezastosowania czy niezawiadomienia o nich strony zobowiązanie podatkowe przedawniłoby się z końcem 2015 r. Zaniechanie organu narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wobec tego Sąd uznał, że wystarczające jest uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Zadaniem organu odwoławczego będzie ewentualne uzupełnienie brakującej dokumentacji w przypadku jej istnienia i wydanie orzeczenia w sprawie. Jednocześnie Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne, gdyż nie było podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego z powodu potencjalnego wszczęcia postępowania sądowego w trybie art. 679 § 1 K.p.c. zmierzającego do wzruszenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zgodnie bowiem z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wydanie decyzji o odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe dłużnika nie zależy od rozstrzygnięcia sądu cywilnego podjętego w trybie art. 679 § 1 K.p.c. Wobec tego Sąd w pkt I. sentencji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Na zasądzone koszty składają się: kwota 1 029 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 51 zł uiszczona tytułem opłat skarbowych od pełnomocnictwa i kwota 5 400 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego.