III SA/Po 437/12

Dnia 12 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Mirella Ławniczak ( spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę W dniu 29 września 2011r. M. U. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] wniosek o umorzenie zaległych składek, które to składki nie zostały opłacone przez zmarłego ojca M. U. Decyzjami z dnia [...] marca 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o odpowiedzialności solidarnej M. U. i R. D. - następców prawnych zmarłego M. R. za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku podniosła, iż ZUS nie żądał zaległych składek za życia jej ojca, nie żądał ich także 6 lat po jego śmierci. Przez takie postępowanie organu obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów zaległych składek. Jest mężatką, ma roczne dziecko, a z dniem 31 lipca 2011r. otrzymała wypowiedzenie z pracy. Jest chora i obecnie oczekuje na komisję lekarską. W toku postępowania ustalono, iż M. U. jest współwłaścicielką mieszkania w [...], mąż D. U. zatrudniony jest na umowę o pracę w "A" w [...] z uposażeniem brutto 5.175,20 zł, wnioskodawczyni posiada jedno dziecko, sama choruje na dyskopatię kręgosłupa. Decyzją z dnia [...] października 2011r. przyznano jej świadczenie rehabilitacyjne za okres od 25.12.2011r. do 22.02.2012r. Wnioskodawczyni opłaca studia podyplomowe w wysokości 1.600 zł za semestr. Wnioskodawczyni ponosi wydatki z tytułu czynszu - 407 zł, gazu - 8,67 zł, wody -144,00zł, energii elektrycznej - 100 zł, wywozu śmieci 6 zł. Ponosi także koszty leczenia związane z jej chorobą w kwocie od 100 -200,- zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] listopada 2011r., o nr [...] organ odmówił umorzenia należności tytułu składek. W uzasadnieniu organ przywołał treść art.28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. - o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art.28 ust.3a, który to przepis odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. – w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, iż wnioskodawczyni uzyskuje zasiłek rehabilitacyjny w okresie od 26.09.2011r. do 24.12.2011r. w kwocie 56,02 zł na każdy dzień i w okresie od 25.12.2011r. do 22.02.2012r. w kwocie 46,68 zł na każdy dzień. Od października 2011r. wysokość miesięcznej kwoty świadczenia rehabilitacyjnego wynosić będzie ok. 1.680 zł miesięcznie. Organ dokonał podsumowania kwot wydatków i uzyskanych dochodów i ustalił, iż średniomiesięczny dochód brutto przypadający na osobę w rodzinie Zobowiązanej to 2.285,26 zł, netto-ok.1 645,40zł. Dalej organ podkreślił, iż M. U. jest współwłaścicielem mieszkania położonego przy ul. [...] w [...], nieruchomości gruntowej o pow.0.0721 ha w [...]. Na wniosek ZUS Sąd Rejonowy w [...] dokonał wpisu hipotek przymusowych na w/w nieruchomościach. Ostatecznie organ uznał, iż powyższe okoliczności nie wyczerpują przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust.1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń. W sprawie nie zaistniały również uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy. Organ nie kwestionował faktu schorzenia Zobowiązanej, uznał za udowodnione, iż podlegała leczeniu neurochirurgicznemu, jednakże uzyskuje obecnie świadczenie rehabilitacyjne. Zobowiązana nie wykazała, iż sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i aby sprawowana opieka pozbawiała ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Nadto nie wykazała, iż poniosła jakiekolwiek straty materialne na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. M. U. skorzystała z prawa do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniosła, iż nie miała pojęcia o tym, że przejmując spadek odziedziczyła także zobowiązania wobec ZUS po zmarłym ojcu. Gdyby ZUS przeprowadził swoje postępowanie wcześniej nie ponosiłaby takich konsekwencji finansowych jak w chwili obecnej. Pobierała nawet rentę po zmarłym ojcu i wówczas organ także nie podjął próby ściągnięcia zaległych składek. Organ wysyłał także korespondencję i adresował ją do osoby od ponad 3 lat nie żyjącej. Skarżąca uznała, iż zaległości powstały nie z jej winy, a do tego niewątpliwie przyczynili się pracownicy ZUS. Nadmieniła, iż jedynym żywicielem rodziny jest jej mąż, ona sama jest po 2 operacjach kręgosłupa, jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. Błędne i przewlekle działania organu spowodowały poważne konsekwencje dla bytu jej rodziny. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t .j Dz. U. z 2012 Nr 153, poz.1270), zwaną dalej p.p.s.a, wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną, a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. Przy czym w przypadku tzw. decyzji uznaniowych, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (patrz wyrok NSA z dnia 27 października 2010r, sygn. akt II GSK 900/09). Zgodnie z treścią art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 –O systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 Nr 205,poz.1585 ze zm. ) - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust.2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a . 3. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy : 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku , z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów z dnia 20 sierpnia 1997 –Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. 3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust.3a , z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwag ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu organy prawidłowo rozważyły wszelkie przesłanki zastosowania umorzenia przewidziane treścią art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o ubezpieczeniach społecznych. Uznały jako dowód rzeczowy wszystkie załączone przez stronę dokumenty i na ich podstawie oceniły jej sytuację finansową i osobistą w aspekcie przesłanek umorzenia. Stan faktyczny ustalony przez organy nie budził wątpliwości Skarżącej; budziła natomiast wątpliwości strony ocena okoliczności dokonana przez organy. Przed wszystkim zaś fakt nieetycznego postępowania Zakładu, który poprzez wieloletnią bezczynność naraził Skarżącą na obecne problemy finansowe. Strona wnioskująca o umorzenie zobowiązana jest wskazywać i dokumentować wszelkie okoliczności przemawiające za zwolnieniem od powszechnego obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych. M. U. podkreślała w toku postępowania, iż poprzez opieszałe działania organu jej sytuacja finansowa ulegnie pogorszeniu. Organ w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż brak wiedzy o posiadanym zadłużeniu zmarłego płatnika składek tj. ojca Skarżącej nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Zasadnie też organ uznał, iż nie zachodzi żaden z przypadków "całkowitej nieściągalności" w rozumieniu art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące i nie budzi wątpliwości, iż Skarżąca nie spełnia którejkolwiek z tych przesłanek. Dodatkowo organ wskazał, iż Skarżąca jest współwłaścicielką dwóch nieruchomości, na których na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonano wpisu hipotek przymusowych, a średniomiesięczny dochód brutto przypadający na osobę w rodzinie Skarżącej wynosi 2.285, 26 zł brutto, czyli ok. 1.645, 40 netto. Ponadto podkreślić należy, iż norma zawarta w art.28 ust.2 wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą one być umorzone". Powyższe skutkuje koniecznością zaakceptowania stanowiska ustawodawcy, iż Zakład nawet w przypadku zaistnienia którejkolwiek z nich może, ale nie musi składek umorzyć i pozostaje to w sferze uznania organu. Słusznie organ stwierdził też brak przesłanek z art. 28 ust. 3a. oceniając przedstawione przez Skarżącą dokumenty i złożone oświadczenia. Organ nie naruszył zasady oceny dowodów (art. 80 Kpa), wykazał bowiem niewadliwie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki przewidziane w tym przepisie. W granicach swobodnej oceny dowodów pozostaje konstatacja organu, iż Skarżąca nie wykazała, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny i aby sprawowana opieka pozbawiałaby ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ uznał za udowodnione, iż Skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności do 30.11.2016r. i może wykonywać pracę lekką, niewymagającą stałej wymuszonej pozycji ciała – w warunkach pracy chronionej. Również za uzasadnione i znajdujące odzwierciedlenie w materiale dowodowym Sąd uznał stanowisko organów w zakresie oceny pozostałych przesłanek z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – poniesienia straty materialnej na skutek klęski żywiołowej, jak również braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Skarżącej oraz jej rodziny. Podkreślić należy, iż także w odniesieniu do przesłanek określonych w/w rozporządzeniem w jego § 3 organ obowiązuje konstrukcja "uznania administracyjnego". Podkreślić w tym miejscu należy, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej skarżącego czy członków jego rodziny może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000r, sygn. akt III SA 398-399/99 –zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Pomimo, iż pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy-Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny na gruncie u.s.u.s. Reasumując należy stwierdzić, iż organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszcząca się w pojęciu uznania administracyjnego – stosownie do dyspozycji art.151 p.p.s.a orzec należało jak w sentencji wyroku.