III SA/Po 448/20

Dnia 12 marca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2021 roku sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w Ł. z dnia [...] marca 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2020 roku nr [...] odmówił J. J. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł. Odmówił też umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, co następuje. W dniu [...] listopada 2019 roku J. J. złożył wniosek o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku wskazał, że choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę. Z tego powodu oraz z racji wieku nie jest w stanie podjąć pracy. Emerytura nie wystarcza mu na bieżące utrzymanie, którego koszty są następujące: wykup lekarstw, media-miesięcznie [...] zł, wyżywienie – mies. [...] zł, odzież rocznie-[...] zł, telefon komórkowy –mies. [...] zł, ubezpieczenie na życie-kwartalnie [...] zł, koszty związane z leczeniem ok.[...] zł. Mieszka z córką, która jest właścicielką domu. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył faktury na zakup leków i igieł insulinowych oraz zaświadczenie lekarskie. Organ stwierdził, że zaległości figurujące na koncie płatnika są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Nie zaistniały warunki określone w art. 28 ust.3, bowiem należności nie są całkowicie nieściągalne w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- O systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczono, że zaległości figurujące na koncie skarżącego są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. W.. W ramach egzekucji dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego. W związku z zaistniałym zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej-łączne prowadzenie postępowania przejął komornik sądowy. Zarówno naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Za nieuzasadnione uznał też organ umorzenie należności w oparciu o przesłanki zawarte w § 3 ust.1 pkt 1- 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. W tym zakresie organ przyjął, że opłaty, które skarżący ponosi nie są nadzwyczajne, nieprzewidziane. Strona nie poinformowała organu, aby miała zaległości w ich ponoszeniu lub aby brakowało jej środków pieniężnych na pokrycie kosztów leczenia. J. J. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego podniósł, że komornik nie miał podstaw do zajęcia emerytury. Ponadto wskazał dodatkowe koszty utrzymania, a mianowicie ubezpieczenie roczne samochodu w kwocie [...]zł rocznie, utrzymanie czystości w mieszkaniu [...] zł rocznie, higiena osobista [...] zł rocznie. Podkreślił, że ZUS niezasadnie obciążył go opłatą w kwocie [...]zł Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Sąd nie ujawnił naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 §1 pkt lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.). Po przeprowadzeniu kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji ani w całości, ani w części, gdyż nie stwierdził ani naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1778 ze zm. zwanej daje ustawą), bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. W granicach sprawy prowadzonej na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Podkreślić należy, iż organ w toku postępowania administracyjnego w całości uznał za wiarygodne oświadczenie majątkowe strony w zakresie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania i ponoszonych wydatków. Wniosek rozpatrzono w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie –tj. art. 28 ust. 2 i 3 oraz 3 a ustawy . W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia [...] marca 2016 r., II GSK [...]). Organ orzekając w niniejszej sprawie dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zważyć bowiem należy, iż nie toczyło się wobec skarżącego postępowanie upadłościowe ani też postępowanie likwidacyjne, w trakcie którego doszło do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto zaległości skarżącego objęte są postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego, a zobowiązanie wobec ZUS przekracza koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ustalenia i wnioski organu odnośnie braku całkowitej nieściągalności składek jest słuszne i prawidłowo uzasadnione. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. W tym zakresie również prawidłowe są ustalenia organu, tak co do sytuacji finansowej, jak i zdrowotnej skarżącego. W przekonaniu Sądu wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże nie w stopniu uzasadniającym umorzenie składek. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych i wydatków na życie w kwocie [...]zł. Uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...]zł po potrąceniach komorniczych. Tym samym zaspokaja niezbędne potrzeby, które sam wskazał we wniosku, a których organ nie kwestionował. Strona nie wykazała przy tym w toku postępowania, by brakowało jej środków finansowych na inne wydatki czy pokrycie kosztów leczenia. Wskazała je dopiero w skardze i to zestawieniu rocznym, ale znów bez oparcia w jakimkolwiek materiale dowodowym, a w konsekwencji nie podważają one ustaleń organu dokonanych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie mogły więc być uwzględnione w rozstrzygnięciu organu, a co za tym idzie i sądu. Wszelkie nowe okoliczności czy ich zmiana, która nastąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji, wskazująca na pogorszenie sytuacji majątkowej czy zdrowotnej strony, może stanowić podstawę do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie zaległości. Podkreślenia również wymaga, iż instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2012 r., III SA/Po [...] ). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Podkreślić też należy, że w przypadku badania legalności decyzji uznaniowych, a taką jest zaskarżona decyzja kompetencje sądu są znacznie ograniczone. Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej w decyzji normie uznaniowej. Rola sądu ogranicza się więc do zbadania, czy postępowanie przebiegło prawidłowo, czy strony były należycie informowane o przysługujących im prawach i obowiązkach, czy organ należycie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Odnośnie wskazanego w skardze zarzutu nieprawidłowego naliczenia "opłaty" w kwocie [...]zł, sąd wskazuje, że skarżący nie sprecyzował-czego dotyczy opłata, zaległości, odsetek czy okresu, którego dotyczą. Niemniej wskazać należy, że poza zakresem tego postępowania pozostawała kwestia związana z wysokością należności, których umorzenia odmówił organ rentowy. Bowiem jakkolwiek przedmiotem żądania ubezpieczonego jest umorzenie określonej zaległej kwoty, to wysokość tej kwoty nie ma bezpośredniego znaczenia dla ustalenia przesłanek umorzenia o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości (por. wyrok NSA z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK [...], postanowienia NSA z dnia: [...] kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ [...]; [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ [...]). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania. W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalił skargę