III SA/Po 449/11

Dnia 19 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia .... r., nr w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2010, po wznowieniu postępowania postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że źródłem utrzymania rodziny jest wykonywana przez wnioskodawcę działalność gospodarcza. Przychód wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 roku wyniósł 1.064.877,48zł, zaś przychód z powyższego źródła za rok 2010 wyniósł 1.570.441,06zł (koszty uzyskania przychodu za ten rok to 1.510.029,53zł). Według przedłożonego bilansu z księgi przychód za okres od dnia 1 stycznia 2011 roku do dnia 20 czerwca 2011 roku wyniósł 258.360zł. W tym okresie wnioskodawca zrealizował wydatki na kwotę 244.343,60zł (zakup towarów handlowych - 100.028,92zł oraz pozostałe wydatki – 144.314,68zł). Wnioskodawca uzyskuje także dochody z wynajmu lokalu w wysokości 1.230zł brutto miesięcznie. Według oświadczenia wnioskodawcy jego zadłużenie kredytowe wynosi około 200.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że miesięczne dochody skarżącego wielokrotnie przewyższają obciążenie z tytułu aktualnie wymaganych kosztów sądowych, a także wydatki obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Pismem z dnia 12 września 2011 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że osiągany przez niego przychód nie jest miernikiem sytuacji finansowej, bowiem w jego skład wchodzą przede wszystkim koszty zainwestowane w surowce, sprzęt i materiały. Wnioskodawca wskazał także na brak płynności finansowej spowodowany nierzetelnością kontrahentów oraz koniecznością spłaty zaciągniętych kredytów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazać należy, że co prawda wnioskodawca znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że sytuacja majątkowa skarżącego w sposób jednoznaczny wyklucza go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają wysokość osiąganych przychodów, dodatni wynik bilansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżącego. W tym miejscu warto zauważyć, że wnioskodawca tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez uwzględnienia dochodów z wynajmu) osiąga średnio miesięcznie przychody na poziomie: 88.739,79zł za rok 2009, 130.870,08zł za rok 2010 oraz 43.060zł za sześć miesięcy 2011 roku. Wynik z działalności gospodarczej liczony dla celów podatkowych zawsze był dodatni. W roku 2009 dochód wnioskodawcy wyniósł 80.405,90zł, w roku 2010 osiągnął poziom 60.411,53zł, a za pierwsze półrocze bieżącego roku nadwyżka przychodów nad wydatkami wynosi 14.016,40 zł. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, które we wszystkich sprawach wyniosą około 1.800zł, czy też wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Warto też dodać, że w okresie od 21 marca 2011 roku do 2 maja 2011 roku, na spłatę zadłużenia z kart kredytowych wnioskodawca przekazał kwotę 20.545 zł; przyjąć zatem należy, że zrealizowane przez skarżącego wydatki obrazują wysokość środków pozostających w jego dyspozycji, czyli środków pieniężnych, które nie podlegają egzekucji, a przez to określają aktualne możliwości płatnicze strony. W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie oraz pozostałych, w tym uiszczenie wpisów od skargi w łącznej wysokości ok. 1800 zł. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.