III SA/Po 452/12

Dnia 26 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi A. P. i P. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2012 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 oraz art. 163 § 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) odmówiło A. P. i P. P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 14 listopada 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ww. decyzja Prezydenta Miasta z dnia 14 listopada 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007 została doręczona podatnikom w dniu 21 listopada 2011 r. (według zwrotnego potwierdzenia odbioru). Odwołanie od powyższej decyzji podatnicy wnieśli w dniu 7 grudnia 2011 r. (data złożenia w organie I instancji). Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2011 r. podatnicy wystąpili o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku A. P. wskazała, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, powołując się na stan zdrowia (choroba psychiczna, z powodu której pobiera świadczenie rentowe), który uniemożliwił jej sporządzenie i wniesienie odwołania w zakreślonym terminie. Rozpoznając powyższy wniosek organ wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przy czym, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wskazał, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Natomiast choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, organ stwierdził, że okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z tytułu choroby psychicznej nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Dodatkowo organ zauważył, że argumentacja w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie A. P., a wniosek o przywrócenie terminu nie zawiera w tym zakresie żadnej argumentacji dotyczącej P. P., który jest również stroną postępowania. W związku z powyższym organ uznał, że zainteresowana w niniejszej sprawie nie uprawdopodobniła, że zaszły okoliczności uzasadniające twierdzenie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawcy, wobec czego organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze na powyższe postanowienie A. P. i P. P. wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji, zarzucając naruszenie art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej poprzez nieuwzględnienie choroby skarżących jako okoliczności wyłączającej winę przy uchybieniu terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że A. i P. P. są ludźmi poważnie chorymi i zgodnie z decyzjami wydanymi odpowiednio przez: ZUS i KRUS są niezdolni do pracy. Skarżący aktualnie są w trakcie leczenia specjalistycznego i regularnie przyjmują leki. Choroba wpływa na niemożność podjęcia przez nich jakiejkolwiek pracy, co zostało stwierdzone orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 października 2011 roku - dla A. P. i orzeczeniem Lekarza orzecznika KRUS z dnia 6 lipca 2011 roku - dla P. P. Z tego tytułu pobierają również renty. Wyjaśniono także, iż A. P., na której ciążył obowiązek dbania o interesy własne i męża, w trakcie postępowania podatkowego popadła w chorobę, która w sposób istotny ograniczyła jej możliwości działania. Do końca lutego bieżącego roku ze względu na chorobę oboje znajdowali się w stanie odmiennej dla nich rzeczywistości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. skarżąca A. P., wnosząc i wywodząc jak w skardze, podała dodatkowo, że w czasie, gdy należało złożyć odwołanie, mąż nie mógł go podpisać, ponieważ był w "ciągu alkoholowym", a ona sama źle się czuła i nie była w stanie zainteresować się żadną korespondencją. Dopiero, gdy córka przyjechała w odwiedziny, stwierdziła, że należy złożyć odwołanie. Skarżąca przedstawiła także kserokopie historii choroby na potwierdzenie swego stanu zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu winno być poprzedzone ustaleniem, że nastąpiło uchybienie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. W niniejszej sprawie organ odwoławczy wprawdzie stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wskazując że decyzja Prezydenta Miasta w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości została doręczona skarżącym w dniu 21 listopada 2011 r., a odwołanie od tej decyzji zostało przez nich złożone dopiero w dniu 7 grudnia 2011 r. Ponadto powołał się na odrębne postanowienie z dnia 19 grudnia 2011 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Jednakże w aktach administracyjnych brak wniesionego przez skarżących odwołania z datą jego złożenia, jak również powołanego postanowienia SKO. Nie wiadomo również, czy powyższe postanowienie zostało zaskarżone. W tej sytuacji, wobec braku pełnego materiału dowodowego, niemożliwa jest pełna kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia w niniejszej sprawie. Niemożliwa jest bowiem kontrola, czy w sprawie rzeczywiście doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a tym samym czy organ prawidłowo przystąpił do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, tym bardziej że skarżący nie potwierdzili przyjętej przez organ daty złożenia odwołania (co wynika z wyjaśnień A. P. złożonych na rozprawie w dniu 26 czerwca 2012 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 451/12, znanych Sądowi z urzędu), a zatem okoliczności tej nie można również uznać za bezsporną. Ponadto należy wskazać, że organ odmówił skarżącym przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, że skarżący nie spełnili przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi i do tej kwestii sprowadzała się istota sporu w niniejszej sprawie. Pozostałe okoliczności warunkujące przywrócenie terminu zostały bowiem uznane przez organ za spełnione i pozostawały poza sporem. Należy podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań. W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie nie wyklucza możliwości uwzględnienia choroby strony jako okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, przy czym zależy to od szczegółowych okoliczności konkretnego przypadku, biorąc pod uwagę, iż decydujące jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Należy się zgodzić, że stan chorobowy, w tym stwierdzony zaświadczeniem lekarskim, nie przesądza automatycznie i w sposób bezwarunkowy o braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania określonej czynności procesowej. W każdym indywidualnym przypadku należy bowiem rozważyć szereg szczegółowych okoliczności, a mianowicie rodzaj choroby, okres jej trwania i wpływ na możliwość samodzielnego funkcjonowania, charakter czynności procesowej, która ma być dokonana w określonym terminie oraz ewentualna możliwość posłużenia się osobą trzecią itp. Powyższe stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym przyjmuje się, że stan chorobowy strony wnioskującej o przywrócenie terminu może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu, gdy jest to choroba nagła, obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca podjęcie działań, w tym odebranie decyzji i wniesienie odwołania albo wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 629/10, LEX nr 784006). Uprawdopodobnienie okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie. Natomiast organ jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia tychże okoliczności oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału sprawy, co wynika z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego oraz analiza okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanek przywrócenia terminu winny przy tym znajdować szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stosownie do dyspozycji art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdzając, że okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z tytułu choroby psychicznej skarżącej A. P. nie może stanowić o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminowi. Tymczasem – jak wynika z treści wniosku o przywrócenie terminu, dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi A. P. powoływała się nie na okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z powodu choroby psychicznej, lecz na nasilenie objawów tejże choroby w czasie trwającego postępowania podatkowego, które uniemożliwiło jej sporządzenie i wniesienie odwołania w wymaganym terminie. Wskazanie, że A. P. aktualnie przebywa na rencie z powodu tejże choroby było jedynie dodatkową informacją, mającą określać charakter choroby i jej skutki. Istotne jest zatem, że skarżąca powoływała się nie ogólnie na stan chorobowy, który faktycznie jest przyczyną przyznanego jej świadczenia rentowego, lecz na nagłe, nieprzewidziane okoliczności w postaci nasilenia objawów choroby psychicznej, powodujące znaczne ograniczenie możliwości rozeznania w czasie i przestrzeni, w tym znaczenia otrzymanej decyzji podatkowej i czynności procesowych, jakie należy przedsięwziąć dla ochrony swoich interesów. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ odwoławczy przy ocenie braku winy skarżącej w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Ponadto organ powołał się na brak wykazania przez skarżących jakichkolwiek okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi po stronie P. P., przyjmując w konsekwencji, że takie okoliczności po stronie P. P. nie zachodziły. Tymczasem w sytuacji, gdy we wniosku o przywrócenie terminu istotnie nie wskazano tego rodzaju okoliczności, organ, mając na uwadze dokładne wyjaśnienie sprawy (art. 122 Ordynacji podatkowej) oraz obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a także udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania (art. 121 Ordynacji podatkowej), winien udzielić stronom niezbędnych pouczeń oraz wezwać do złożenia dodatkowych wyjaśnień i ewentualnie dokumentacji celem uzupełnienia złożonego wniosku w powyższym zakresie. Stwierdzone powyżej uchybienia organu w zakresie zgromadzenia i analizy materiału dowodowego niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak bowiem wynika z samej treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a także treści skargi i wyjaśnień skarżącej A. P. złożonych na rozprawie oraz przedstawionej dokumentacji medycznej, okolicznościami mającymi uprawdopodabniać brak winy skarżących w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania miały być: nasilone objawy choroby psychicznej A. P. oraz związane z tym przyjmowanie leków psychotropowych, powodujące znaczne ograniczenie zdolności poznawczych, w tym możliwości podejmowania czynności procesowych, a także czynna choroba alkoholowa P. P., również ograniczająca, czy wręcz wykluczająca możliwość podejmowania działań w postępowaniu podatkowym, a jednocześnie brak możliwości skorzystania z pomocy osób trzecich w ustawowym terminie do wniesienia odwołania. W tym kontekście organ powinien ocenić, czy do uchybienia terminowi doszło wskutek okoliczności niezależnych od skarżących, których nie byli w stanie przezwyciężyć pomimo należytej staranności i wysiłku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni zatem wskazania Sądu wynikające z powyższych rozważań. W pierwszej kolejności zgromadzi więc pełny materiał dowodowy, z którego będzie wynikać, czy w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dopiero wówczas organ przystąpi do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i w tym zakresie weźmie pod uwagę wszelkie okoliczności mające uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminu podniesione przez skarżących we wniosku o przywrócenie terminu i sprecyzowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego oraz za pomocą przedstawionej dokumentacji medycznej. W razie potrzeby organ rozważy także ewentualne uzupełnienie materiału sprawy, w szczególności poprzez stosowne wyjaśnienia stron, mając jednak na uwadze, że uprawdopodobnienie braku winy nie jest tożsame z jej udowodnieniem. Uwzględniając powyższe rozważania, jako że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd orzekł o jego uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia postanowiono na podstawie art. 200 i art. 152 powyższej ustawy.