III SA/Po 457/13

Dnia 20 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi AP i P P na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K z dnia ... r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2006 rok, po wznowieniu postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K na rzecz skarżących kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia ... 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K, działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 oraz art. 163 § 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) odmówiło A P i P P przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K z dnia ... 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2006. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ww. decyzja Prezydenta Miasta K z dnia ... 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2006 została doręczona podatnikom w dniu 21 listopada 2011 r. (według zwrotnego potwierdzenia odbioru). Odwołanie od powyższej decyzji podatnicy wnieśli w dniu 7 grudnia 2011 r. (data złożenia w organie I instancji). Postanowieniem z dnia ... 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2011 r. podatnicy wystąpili o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku A P wskazała, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy, powołując się na stan zdrowia (choroba psychiczna, z powodu której pobiera świadczenie rentowe), który uniemożliwił jej sporządzenie i wniesienie odwołania w zakreślonym terminie. Rozpoznając powyższy wniosek organ wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przy czym, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wskazał, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Natomiast choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, organ stwierdził, że okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z tytułu choroby psychicznej nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Dodatkowo organ zauważył, że argumentacja w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie A P, a wniosek o przywrócenie terminu nie zawiera w tym zakresie żadnej argumentacji dotyczącej P P, który jest również stroną postępowania. W związku z powyższym organ uznał, że zainteresowana w niniejszej sprawie nie uprawdopodobniła, że zaszły okoliczności uzasadniające twierdzenie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawcy, wobec czego organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Po rozpatrzeniu skargi WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 26.06.2012 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu II instancji (III SA/Po 451/12 ). W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przy czym stosownie do § 2 art. 162 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z powyższej regulacji wynikają następujące przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie: 1) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, 3) zainteresowany dopełnił czynności, dla których określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Sąd podkreślił, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu winno być poprzedzone ustaleniem, że nastąpiło uchybienie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. W niniejszej sprawie organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, wskazując że decyzja Prezydenta Miasta K w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości została doręczona skarżącym w dniu 21 listopada 2011 r., a odwołanie od tej decyzji zostało przez nich złożone dopiero w dniu 7 grudnia 2011 r. Ponadto powołał się na odrębne postanowienie z dnia 19 grudnia 2011 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Jednakże w aktach administracyjnych brak wniesionego przez skarżących odwołania z datą jego złożenia, jak również powołanego postanowienia SKO. Nie wiadomo również, czy powyższe postanowienie zostało zaskarżone. W tej sytuacji, wobec braku pełnego materiału dowodowego, niemożliwa jest pełna kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia w niniejszej sprawie. Niemożliwa jest bowiem kontrola, czy w sprawie rzeczywiście doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a tym samym czy organ prawidłowo przystąpił do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, tym bardziej że skarżący nie potwierdzili przyjętej przez organ daty złożenia odwołania, a zatem okoliczności tej nie można również uznać za bezsporną. Sąd wskazał ponadto, że organ odmówił skarżącym przywrócenia terminu do złożenia odwołania, stwierdzając, że skarżący nie spełnili przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminowi i do tej kwestii sprowadzała się istota sporu w niniejszej sprawie. Pozostałe okoliczności warunkujące przywrócenie terminu zostały bowiem uznane przez organ za spełnione i pozostawały poza sporem. WSA podkreślił, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że przy ocenie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności wymagany od strony należycie dbającej o swoje interesy przy prowadzeniu spraw. W konsekwencji o braku winy w uchybieniu terminowi można mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, zaś dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań. W tym kontekście Sąd nie wykluczył możliwości uwzględnienia choroby strony jako okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu, przy czym zależy to od szczegółowych okoliczności konkretnego przypadku, biorąc pod uwagę, iż decydujące jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Należy się zgodzić, że stan chorobowy, w tym stwierdzony zaświadczeniem lekarskim, nie przesądza automatycznie i w sposób bezwarunkowy o braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania określonej czynności procesowej. W każdym indywidualnym przypadku należy bowiem rozważyć szereg szczegółowych okoliczności, a mianowicie rodzaj choroby, okres jej trwania i wpływ na możliwość samodzielnego funkcjonowania, charakter czynności procesowej, która ma być dokonana w określonym terminie oraz ewentualna możliwość posłużenia się osobą trzecią itp. Uprawdopodobnienie okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi spoczywa na stronie. Natomiast organ jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia tychże okoliczności oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału sprawy, co wynika z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego oraz analiza okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanek przywrócenia terminu winny przy tym znajdować szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stosownie do dyspozycji art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdzając, że okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z tytułu choroby psychicznej skarżącej nie może stanowić o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminowi. Ponadto organ powołał się na brak wykazania przez skarżących jakichkolwiek okoliczności mających świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi po stronie skarżącego P P, przyjmując w konsekwencji, że takie okoliczności po jego stronie nie zachodziły. Zdaniem Sądu organ uchybił w gromadzeniu materiału dowodowego i jego analizy, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zobowiązał organ do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, z którego będzie wynikać, czy w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dopiero wówczas organ winien przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i w tym zakresie uwzględnić okoliczności mające uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminu podniesione przez skarżących we wniosku o przywrócenie terminu i sprecyzowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego oraz za pomocą przedstawionej dokumentacji medycznej. W razie potrzeby organ miał rozważyć także ewentualne uzupełnienie materiału sprawy, w szczególności poprzez stosowne wyjaśnienia stron, mając jednak na uwadze, że uprawdopodobnienie braku winy nie jest tożsame z jej udowodnieniem. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z dnia ... 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K, działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 oraz art. 163 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej odmówiło A P i P P przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia ... 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2006. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja Prezydenta Miasta K z dnia ... 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2006 została doręczona podatnikom w dniu 21 listopada 2011 r. (według zwrotnego potwierdzenia odbioru). Odwołanie od powyższej decyzji podatnicy wnieśli w dniu 7 grudnia 2011 r. (data złożenia w organie I instancji). Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2011 r. podatnicy wystąpili o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Organ wskazał, że stosownie do art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przy czym, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wskazał, że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Organ stwierdził, że sama okoliczność przebywania na świadczeniu rentowym z tytułu choroby psychicznej nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu. Dodatkowo organ zauważył, że przedłożona dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia A P nie dotyczy miesiąca grudnia 2011 r. Również okoliczność dotycząca choroby alkoholowej P P nie może być uznana za podstawę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze do WSA w Poznaniu wniesiono o uchylenie postanowienia w całości, zarzucając organowi naruszenie art. 162, 121 i 122 Ordynacji podatkowej oraz art. 75 W uzasadnieniu skargi podniesiono, że strony uprawdopodobniły brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania - ze względu na okoliczności dotyczące choroby psychicznej skarżącej i choroby alkoholowej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, albowiem organ II instancji nie wykonał wyczerpująco wytycznych wskazanych w wyroku WSA z 26.06.2012 r., zgodnie z którym zobowiązano organ do uzupełnienia akt sprawy o istotną dokumentację sprawy. Pomimo tych wytycznych w aktach administracyjnych sprawy nie ma wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji, czyli pisma inicjującego przedmiotowe postępowanie. Stosownie do art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przestrzeganie powyższego 7 dniowego terminu warunkuje możliwość merytorycznego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu z akt sprawy nie wynika, czy strona wniosła wniosek w ustawowym 7 dniowym terminie. Decyzja Prezydenta Miasta K z dnia ... 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2006 została doręczona podatnikom w dniu 21 listopada 2011 r. (według zwrotnego potwierdzenia odbioru). Odwołanie od powyższej decyzji podatnicy wnieśli w dniu 7 grudnia 2011 r. (data złożenia w organie I instancji). Postanowieniem z dnia ... 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie to zostało doręczone skarżącym w dniu 21 grudnia 2011 r. Z jego treści dowiedzieli się oni o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, wobec tego dzień doręczenia postanowienia uznać należy za datę, kiedy ustąpiła przyczyna uchybienia terminowi w rozumieniu art. 162 Ordynacji podatkowej. Strony winny wobec tego wnieść wniosek najpóźniej do dnia 28 grudnia 2011 r. Organ w uzasadnieniu skarżonego postanowienia wskazuje, że wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania został złożony w dniu 29 grudnia 2011 r., ale nie precyzuje, czy strony zrobiły to osobiście (co skutkowałoby koniecznością przyjęcia, że dokonały tego po upływie 7 dniowego terminu), bądź też wniosek ten został nadany wcześniej w urzędzie pocztowym, co dawałoby podstawę do konieczności merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Ponieważ w aktach administracyjnych sprawy - jak już wskazano powyżej - nie ma przedmiotowego wniosku, Sąd nie ma podstaw do dokonania oceny, czy został on złożony w wymaganym ustawą 7 dniowym terminie. Z tego względu należało uchylić zaskarżone postanowienie z powodu braku istotnego dokumentu (wniosku o przywrócenie terminu), uniemożliwiającego dokonanie oceny legalności działania organu II instancji. Brak jest bowiem dokumentacji wskazującej na to, czy organ ten mógł rozpatrywać wniosek pod względem merytorycznym. Wskazać należy ponadto, że z protokołu rozprawy administracyjnej wynika, iż brał w niej udział Prokurator Rejonowy w O. SKO w K nie wskazało jednak w uzasadnieniu postanowienia, w jakim charakterze Prokurator ten uczestniczył w postępowaniu w II instancji. Nie można wobec tego ustalić, czy organ ten powinien brać również udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien wobec tego załączyć wniosek stron o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i wykazać jednoznacznie, w jakim terminie został on złożony do tego organu (osobiście lub za pomocą urzędu pocztowego). Organ II instancji winien wykazać ponadto, w jakim charakterze procesowym należy traktować Prokuratora Rejonowego w O. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał skargę za zasadną i orzekł o uchyleniu postanowienia organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). O kosztach i wykonalności decyzji postanowiono na podstawie art. 200 oraz art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.