III SA/Po 461/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ M. Ławniczak H. M. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...], Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...], nr [...] w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 200,00 zł skarżący przesłał wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwiema córkami i synem. Żona wnioskodawcy pracuje w gospodarstwie rolnym, syn H. kończy studia magisterskie na Uniwersytecie Ekonomicznym we W., córka J. studiuje na trzecim roku na Uniwersytecie W., a córka A. uczęszcza do szóstej klasy szkoły podstawowej. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 120 m², nieruchomość rolną o powierzchni 43,43 ha oraz zabudowę gospodarczą (maszyny, chlewnię tuczarnię i chlewnię porodówkę). Nie posiada natomiast oszczędności, ani papierów wartościowych. Posiada natomiast ciągnik rolniczy URSUS 1014 oraz kombajn zbożowy BIZON Z056. Ponadto wskazał, że prowadzi gospodarstwo rolne, którego cała powierzchnia zasiewów przeznaczona jest pod produkcję trzody chlewnej, generującą straty w związku z klęską suszy, która wystąpiła już po raz drugi. Zaznaczył przy tym, że w chwili obecnej sytuacja się stabilizuje, ale jego gospodarstwo "nie wyszło jeszcze z dołka", a on posiada zaległości płatnicze w postaci nie uregulowanych faktur paszowych oraz zaległe zobowiązania wobec KRUS. Ponadto oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu i posiada do spłaty kredyt inwestycyjny budowlany (237.000,00), kredyt klęskowy (7.700,00 zł ) i kredyt nawozowy (1.7000 zł) Zarządzeniem z dnia 20 października 2008r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pod rygorem jego rozpoznania na podstawie dotychczas złożonych informacji, poprzez udokumentowanie spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawcy i jego rodziny, udokumentowanie wszystkich źródeł dochodów stałych jak i dorywczych wnioskodawcy i jego żony (np. umowa, zaświadczenie, przelew), wyjaśnienie czy prowadzi działalność gospodarczą, a jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym oraz ilu zatrudnia pracowników wraz z informacją czy na czas określony i czy w pełnym wymiarze czasu pracy, podanie wielkości aktualnie prowadzonej produkcji rolnej, roczną wartość przychodu brutto ze sprzedaży uzyskanej z gospodarstwa rolnego, a także wysokość kosztów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa, przedłożenie oświadczenia o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich za 2006 rok z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przedłożenie kserokopii rocznych zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony za lata 2006-2007, udokumentowanie zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz przedstawienie harmonogramu ich spłat, podanie jaki jest stan konta na rachunku bankowym wnioskodawcy i jego żony w okresie ostatnich 6 miesięcy na podstawie posiadanych wyciągów. Wnioskodawca nie wykonał zarządzenia i nie uzupełnił złożonego wcześniej wniosku o przyznanie prawa pomocy, w związku z tym zastosowanie znalazł rygor nadany w wyżej wymienionym zarządzeniu, wskazujący, że wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia H. M. wniósł sprzeciw podnosząc, iż rozpatrując jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wzięto pod uwagę kosztów zwianych z utrzymaniem dzieci i opłaceniem im nauki. Ponadto wskazał, że dostarczenie dokumentów, o które został wezwany, wiąże się z dużymi kosztami, które są nieproporcjonalne do wartości przedmiotu sporu Wobec wniesienia w niniejszej sprawie sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 grudnia 2008r. odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy utraciło moc, a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podlega rozpoznaniu przez Sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Zarządzeniem Sędziego z dnia 20 stycznia 2009r. wezwano H. M. do uzupełnienia oświadczenia o przyznanie prawa pomocy w terminie 10 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, poprzez przedłożenie własnoręcznego spisu posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz przedłożenie wyciągów z tych rachunków za okres od 1 września 2008r., w tym także wyciągów z rachunków kredytowych i zestawień operacji z posiadanych kart kredytowych, złożenie pisemnego oświadczenia o wszystkich posiadanych pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji (podanie marki, typu i roku produkcji), przedłożenie spisu średnich miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przedłożenie własnoręcznego spisu wydatków i czasokresu ich ponoszenia oraz w celu udokumentowania załączenie kserokopii posiadanych rachunków, faktur itp. za 3 ostatnie miesiące), pisemne określenie aktualnego rozmiaru produkcji rolnej poprzez wskazanie jej rodzaju i rozmiaru oraz podanie wielkości przychodu ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych w latach 2007-2008, w tym wysokości dopłat otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący nie wykonał zarządzenia w zakreślonym 10 - dniowym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższy przepis nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w nim określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na to, że wyżej wymieniony przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 wyżej wymienionej ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania musi być dokłada i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. Zauważyć należy, że Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowane w art. 255 wyżej wymienionej ustawy. Zgodnie z art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola Sądu ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Ten ostatni natomiast z wyżej wymienionych przypadków miał miejsce w niniejszej sprawie, w której Sąd, na podstawie art. 255 cyt. ustawy zobowiązał skarżącego w wezwaniu z dnia 20 stycznia 2009r. (k. 31 akt sądowych), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pod rygorem rozpoznania wniosku o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy. Jednakże skarżący, pomimo wyznaczonego terminu, nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach Sąd nie może dokonać jednoznacznej oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, co w konsekwencji stanowi brak podstaw do przyjęcia, że zasługuje on na zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006r. sygn. akt II OZ 1112/06, ONSA i WSA 2007, nr 4, poz. 79) Zdaniem Sądu, H. M. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w rezultacie nie można uznać, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Wobec powyższego należało orzec - na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – jak w sentencji postanowienia. /-/ M. Ławniczak D.W.d