III SA/Po 474/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka (spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 września 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi H.A. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania. I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) radcy prawnemu M.P. kwotę [...] ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka Decyzją z dnia [...], nr [...], Burmistrz Gminy i Miasta K. na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz. U. z 2006 roku, nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz.1071 ze zm. ) odmówił wymeldowania z pobytu czasowego trwającego ponad trzy miesiące K.C. i R.C. z dziećmi M. i J.C. z budynku mieszkalnego w Cz. nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku H.A. o wymeldowanie rodziny C. ze spornego lokalu. W tym zakresie organ powołał się na przeprowadzoną wizję lokalową w dniu 13 lutego 2007 roku, podczas której K.C. oświadczyła, że wraz z rodziną za zgodą współwłaściciela mieszkania J.A. zamieszkuje w spornym lokalu od dnia 22 lutego 2006 roku. Dodatkowo taki stan rzeczy potwierdziła mieszkająca w tym samym budynku sąsiadka państwa C. Organ zaznaczył ponadto, że rzeczy osobiste osób zainteresowanych znajdujące się w spornym lokalu wystarczają do normalnego funkcjonowania, a zainteresowani nie opuścili spornego mieszkania. Natomiast brak uprawnień do zamieszkiwania w lokalu oraz nie ponoszenie kosztów utrzymania lokalu nie mogą stanowić podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu. Organ stwierdził również, że mieszkanie tylko wówczas jest stałym miejscem pobytu dla przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a więc lokal w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla K.C. i R.C. wraz z dziećmi jest sporny lokal. W odwołaniu H.A. zarzucił organowi I instancji naruszenie elementarnych zasad postępowania administracyjnego i wskazał, że wizja lokalowa w spornym mieszkaniu odbyła się bez jego udziału, a osoby tam zamieszkujące mieszkają bez jego zgody i nie ponoszą z tego tytułu żadnych opłat. Decyzją z dnia [...],, nr [...], Wojewoda W. na podstawie art. 138 §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm. ), art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t. j. Dz. U. z 2006 roku nr 139, poz. 993 ) uchylił w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...], nr [...], i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał na naruszenie przez organ I instancji art. 10 §1 i §3 kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którymi organy administracji państwowej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ zaznaczył w tym względzie, że zbyt krótki termin od doręczenia stronie zawiadomienia o wizji lokalowej uniemożliwił jej wzięcie w niej czynnego udziału, a ponadto stronom nie dano możliwości zapoznania się z całością zgromadzonego materiału dowodowego, co potwierdza brak w aktach dowodu, że zostali pouczeni przez organ o przysługującym im w tym względzie prawie. Dnia 16 kwietnia 2007 roku H.A. złożył pismo w którym zwrócił się o przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest zadowolony z decyzji Wojewody W., która jest słuszna i zasadna. Jednocześnie wniósł o wydanie wyroku w sprawie wypłaty "wyrównania od miesiąca marca 2007 roku po [...], zł miesięcznie i przekazanie tej kwoty do Urzędu Gminy z przeznaczeniem na remont spornego lokalu". Skarżący zaznaczył przy tym, że może przedłużyć swój pobyt poza spornym lokalnym do końca czerwca pod warunkiem, że wniesione zostaną wspomniane opłaty. W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. wskazał, że nie dopatrzył się podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji i uznał skargę za bezzasadną. W piśmie procesowym z dnia 29 sierpnia 2007 roku ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego we wskazanej w tym piśmie wysokości w zależności od rozstrzygnięcia Sądu a nadto o zwrot opłaconego pełnomocnictwa i kwoty 16 zł tytułem uzyskania kserokopii akt sądowych. W uzasadnieniu pisma wskazywał, że skarżący wnosząc odwołanie do Wojewody W. nie zmierzał do tego by organ uchylił w całości zaskarżoną decyzję, lecz by we własnym zakresie przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i orzekł co do istoty sprawy. Zaznaczył przy tym konieczność zbadania czy państwo C. zamierzają się wyprowadzić z zajmowanego lokalu i w jakim terminie oraz czy w związku z tym nie zachodzi możliwość ich wymeldowania na podstawie art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreślił, że organy administracyjne obu instancji nie wyjaśniły na jakiej podstawie państwo C. zostali zameldowani w przedmiotowym lokalu, pomimo nie wyrażenia na to zgody przez skarżącego oraz nie odniosły się do faktu zameldowania państwa C. na pobyt czasowy do 2008 roku. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skargę popiera i wnosi jak w piśmie procesowym (k. 67 akt). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z w art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, a oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W przedmiotowej sprawie na pierwszy plan wysuwają się kwestie proceduralne. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu ma charakter szczególny, co wiąże się ze specyfiką postępowania administracyjnego, gdzie organ administracji publicznej występuje w procesie jako rzecznik interesu publicznego i jednocześnie jest powołany do rozstrzygnięcia sprawy. Tego rodzaju kumulacja ról procesowych wymaga, aby w postępowaniu administracyjnym - w najszerszym możliwym zakresie dopuścić stronę do wszystkich czynności postępowania. Tylko bowiem strona może najlepiej wyrazić swoje żądania, bronić swoich interesów, zabiegać o swoje prawa. Ona jest w stanie najpełniej wyrazić swoje intencje, jak też określić sytuacje, w których będzie realizować wynikające z decyzji prawa i obowiązki (Komentarz do art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071), [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005 ). Z tak sformułowanej zasady dla organu administracji publicznej wynikają dwojakiego rodzaju obowiązki: po pierwsze - obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania; po drugie - obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Korelatem wskazanych obowiązków organu będą uprawnienia strony postępowania, polegające na prawie do czynnego udziału oraz prawie do wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego. W szczególności w fazie między zakończeniem postępowania wyjaśniającego a podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie organ administracji ma obowiązek umożliwić stronie wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powyższa zasada przeciwdziała zawężeniu uprawnień strony wynikających z art. 79 k.p.a. tylko do postępowania dowodowego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż bezspornym jest, iż organ I instancji nie umożliwił stronom wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przytoczony zaś powyżej przepis art. 10 § 1 k.p.a. jest jednoznaczny i odstępstwa od zasady w nim wyrażonej wymienione zostały w art. 10 § 2 i 3 k.p.a. Nie czynią zadość wskazanej zasadzie, podnoszone w uzasadnieniu organu II instancji takie okoliczności jak: brak udziału H.A. w wizji lokalowej w dniu 13 lutego 2007 roku, ze względu na zbyt późne doręczenie zawiadomienie o dacie jego przeprowadzenia oraz brak zapoznania się stron z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Należy bowiem zauważyć, iż zachowanie tych wymogów nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi przeprowadzanego dowodu (wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r., II SA 2015/85, ONSA 1986, nr 1, poz. 13). Organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest pouczyć strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, wyznaczając na dokonanie tych czynności stosowny termin. Konsekwencją powyższego jest obowiązek wstrzymania się organu od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia w wyznaczonym terminie" (wyr. NSA z dnia 6 października 2000 r., V SA 316/00, niepubl.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przez organ I instancji skodyfikowanej w art. 10 k.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. W aktach sprawy brak jest końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie. Naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się, co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 k.p.a.), które to prawo stanowi jedną z gwarancji procesowych zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), uprawniał organ do uchylenia decyzji wydanej przez organ I instancji. W uzupełnieniu skargi pełnomocnik H.A. wskazał, że skarżący wnosząc odwołanie nie zmierzał do tego by organ II instancji uchylił w całości zaskarżoną decyzję, lecz by we własnym zakresie przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i orzekł co do istoty sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia organu II instancji stanowił art. 138 § 2 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zgodnie z art. 136 kpa organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Z akt niniejszej sprawy wynika, że organ I instancji dopuścił się uchybień procesowych w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, które mogły mieć wpływ na wynik końcowego rozstrzygnięcia, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy wskazując, że miało miejsce w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organ I instancji naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym , podając przy tym w czym konkretnie upatruje owo naruszenie naczelnej zasady postępowania administracyjnego. Naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego co do zasad ogólnych dotyczących dowodów i ich oceny powoduje, że niemożliwe jest zastosowanie w postępowaniu odwoławczym art. 136 kpa - to jest przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego. W takiej sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub części, to nie powinno budzić wątpliwości, że organ odwoławczy przy jej wydawaniu ogranicza się tylko do oceny potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i jego zakresu nie rozstrzygając o meritum sprawy (por: wyrok NSA z dnia 20 listopada 2000 roku, sygn. akt II SA 2722/99). Jednocześnie odnosząc się do żądania skarżącego w kwestii opłat z tytułu użytkowania mieszkania należy stwierdzić, że sądy administracyjne nie są uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania w określonym miejscu oraz do orzekania o wysokości czynszu lub zasądzania opłat za użytkowanie spornego lokalu i z tego powodu podnoszone przez niego w pismach procesowych kwestie dotyczące spraw majątkowych związanych ze spornym lokalem nie miały znaczenia w niniejszej sprawie administracyjnej, co nie wyklucza ich rozpatrzenia przez sądy powszechne. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa, a zarzuty podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do jej uwzględnienia. Z tych względów skarga podlega oddaleniu z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.). Co do kosztów postępowania orzeczono jak w pkt. II wyroku na podstawie art. 250 w/ powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.). Sąd nie znalazł bowiem podstaw do uwzględnienia żądania zasądzenia od strony przeciwnej kwoty 16 zł tytułem uzyskania kserokopii akt sądowych. Należy zauważyć, że koszty te nie stanowiły- w ocenie Sądu- niezbędnych wydatków w rozumieniu przepisu art. 250 powołanej już ustawy zważywszy, że kserokopie akt sądowych, o wydanie których wnosił pełnomocnik skarżącego (k. 60 akt) obejmowały decyzje oraz pisma procesowe, w których posiadaniu była już strona skarżąca. Także – w ocenie Sądu- nie było uzasadnienia dla żądania zasądzenia opłaty za czynności pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu w kwocie wyższej aniżeli stawka minimalna. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Górecka