III SA/Po 474/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zarząd Powiatu na decyzję Wojewody z dnia 4 marca 2026 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu Zarząd Powiatu uiszczony wpis od skargi w kwocie 7.892 zł (słownie: siedem tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt dwa złote). Decyzją z 29 sierpnia 2025 r. ([...]) Starosta [...] (dalej: Starosta) – na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f i 5, art. 18 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311) – orzekł: 1. ustalić odszkodowanie w wysokości [...] zł na rzecz G. H. za działkę nr [...] o powierzchni 0,2776 ha, powstałą w wyniku podziału działki nr [...], zapisaną obecnie w księdze wieczystej nr [...], która stała się własnością Powiatu [...], zgodnie z ostateczną decyzją Starosty [...] nr [...] z dnia 12 marca 2025 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej polegającej na "rozbudowie drogi gminnej – ul. [...] (na odcinku od ul. [...] do ul. [...]) wraz z budową skrzyżowania typu rondo na skrzyżowaniu ul. [...] z ul. [...] (droga powiatowa nr [...]) w [...]"; 2. powiększyć odszkodowanie ustalone w pkt 1 o kwotę 5% wartości nieruchomości i przyznać odszkodowanie w wysokości [...] zł; 3. zobowiązać Burmistrza do wypłaty odszkodowania przyznanego w punkcie 2 na rzecz G. H. jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Na skutek odwołań wniesionych przez Burmistrza oraz G. H., Wojewoda (dalej: Wojewoda) – decyzją z 4 marca 2026 r. ([...]; k. 52 akt sądowych) – uchylił ww. decyzję Starosty w punkcie 3. i w tym zakresie orzekł o zobowiązaniu Zarząd Powiatu (zwanego dalej: Zarządem Powiatu) do wypłaty odszkodowania przyznanego w punkcie 2. decyzji Starosty na rzecz G. H. jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia wydania decyzji. W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję Starosty w mocy. Pismem z 19 marca 2026 r. Zarząd Powiatu wywiódł do tut. Sądu skargę na ww. decyzję Wojewody, zaskarżając ją w części "dotyczącej uchylenia zaskarżonej decyzji w punkcie 3 i orzeczenia zmieniającego w to miejsce". W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie, wyjaśniając, że skarżący nie posiada legitymacji do wywiedzenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargę Zarządu Powiatu należało odrzucić. Zgodnie z art. 50 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, jak również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Jak wynika z treści cytowanego przepisu, legitymacja do złożenia skargi jest zasadniczo oparta na kryterium interesu prawnego. Oznacza to, że skargę wnieść może, co do zasady, podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a danym aktem lub czynnością organu administracji publicznej. W orzecznictwie, jak i w doktrynie, trafnie wskazuje się, że z posiadaniem interesu prawego nie można utożsamiać obowiązku wykonywania przez organ jednostki samorządu terytorialnego (w skrócie: j.s.t.) ustawowych, czy powierzonych mu, zadań z zakresu administracji publicznej, zaś uprawnienie do rozstrzygania indywidualnych spraw w formie decyzji administracyjnej przez organ j.s.t., wyklucza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę (jej organy) interesu prawnego danej j.s.t. w postępowaniu administracyjnym lub sądowoadministracyjnym. To ostatnie postępowanie nie może być bowiem wykorzystywane do rozstrzygania sporów na tle odmiennych poglądów prawnych między organami różnych szczebli instancyjnych. A zatem może być uruchamiane tylko z inicjatywy podmiotu pozostającego poza systemem organów administracji, których działalność ma podlegać kontroli przez sąd administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 lutego 2016 r. o sygn. akt I OPS 2/15 (ONSAiWSA 2016, Nr 4, poz. 54) stwierdził, że: "Powiat nie ma legitymacji procesowej strony w sprawie o ustalenie wysokości odszkodowania od powiatu za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną, która stała się własnością powiatu, jeżeli decyzję wydaje starosta na podstawie art. 12 ust. 4a w związku z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.) oraz art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1445)". Podobnie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że przyznanie jednostce samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, uprawnienia do wniesienia w tej sprawie skargi do sądu administracyjnego mogłoby podważać zaufanie do organów władzy publicznej, że będą one działać zgodnie z prawem dla realizacji dobra wspólnego. Jednostki te nie mają bowiem własnych praw ani prawnie chronionych interesów, których mogłyby dochodzić w relacjach z administrowanymi (zob. wyrok TK z 29.10.2009 r., K 32/08, OTK 2009, Nr 9, poz. 139). Jeżeli oczywisty brak legitymacji skargowej jest podstawą do odrzucenia skargi, to przesłanka ta powinna zostać zbadana przez sąd już na wstępnym etapie, przed przejściem do oceny merytorycznej sprawy (por.: uchwała NSA z 11.4.2005 r., OPS 1/04; a także postanowienia NSA: z 3.6.2018 r., II OSK 1355/18; z 10.7.2019 r., I OSK 1222/19) – co też w niniejszej sprawie uczyniono. W rezultacie, skoro Zarząd Powiatu – jako organ wykonawczy tego Powiatu, którego Starosta wydał decyzję w pierwszej instancji – nie posiada legitymacji do zainicjowania kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji Wojewody, działającego w tej sprawie w charakterze organu odwoławczego, to na mocy art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. skargę Zarządu Powiatu należało odrzucić (pkt 1 sentencji postanowienia). O zwrocie wpisu orzeczono, jak w punkcie 2. sentencji postanowienia, w oparciu o przepis art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.