III SA/Po 479/18

Dnia 12 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 marca 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] stycznia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako Kierownik Biura Powiatowego ARiMR), przyznał P. J. (dalej jako wnioskodawca) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 w łącznej wysokości [...] zł oraz uznał wnioskodawcę za rolnika uczestniczącego w systemie małych gospodarstw. Organ uznał decyzję za doręczoną skutecznie. Decyzją z [...] marca 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił przyznania S. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. Uzasadniając decyzję organ napisał, że decyzja z [...] stycznia 2016 r. o przyznaniu płatności P. J. została wysłana na adres P. J. i doręczona jego żonie, S. J.. W dniu [...] maja 2016 roku do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął odpis skrócony aktu zgonu złożony przez S. J., z którego wynika, iż P. J. zmarł w dniu [...] grudnia 2015 r., czyli przed wydaniem decyzji. W dniu [...] maja 2016 r. wpłynął także wniosek S. J. o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika. Organ odmówił przyznania płatności wskazując, że prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku zostało złożone z uchybieniem 21-dniowego terminu od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia – art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r. poz. 308, dalej jako ustawa o płatnościach). Decyzja została doręczona K. R. (córce Pawła i S. J.). Postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, wskazując na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako K.p.a.), art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 20 września 2016 r., poz. 1512 z późn. zm.) w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach ustalił S. J. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości [...] zł. Uzasadniając decyzję organ napisał, że P. J. wypłacono zaliczkę na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w wysokości [...] zł, a pozostałą kwotę w wysokości [...] zł wypłacono po wydaniu decyzji przyznającej płatność. Wypłata ta nastąpiła po śmierci beneficjenta. Środki wypłacone po śmierci beneficjenta zostały podjęte przez S. J. i ta część płatności podlega zwrotowi jako świadczenie nienależne. Organ podkreślił, że decyzja z [...] stycznia 2016 r. była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność ma charakter trwały. Rozpoznając odwołanie S. J. od ww. decyzji administracyjnej Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu, decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. J. (dalej jako skarżąca), zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i umorzenie postępowania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił: a) naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy o płatnościach poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu A. D. (córka P. i S. J.) jako strony w postępowaniu i uznaniu, że nie doszło do skutecznego wstąpienia ww. do postępowania w sprawie przyznania płatności; b) naruszenie art. 27 ust. 2 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że skarżąca nie złożyła skutecznie oświadczenia, o którym mowa w ww. przepisie pomimo, że organ I instancji decyzją z [...] marca 2017 r. wskazał odmiennie; c) naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że niedochowanie wskazane w tym przepisie terminu 21 dni na złożenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest uchybieniem terminu; d) naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez nienależyte i wprowadzające w błąd informowanie o przysługujących prawach i obowiązkach, polegające m.in. na wskazaniu przez organ konieczności złożenia oświadczenia na druku wskazanym przez organ pomimo, że oświadczenie to według organu nie jest skuteczne i nie spełnia wymogów o których mowa art. 27 ust. 2 ustawy o płatnościach, e) naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. polegające na pominięciu jako strony postępowania A. D. pomimo, że ww. złożyła w zakreślonym prawem terminie oświadczenie, o którym mowa art. 27 ust. 2 ustawy o płatnościach, f) naruszenie art. 30 § 1 K.p.a. polegające na uznaniu za stronę postępowania P. J. zmarłego [...] grudnia 2015 r. i wydawanie decyzji , której adresatem był P. J. pomimo, że organ w zebranym materiale dowodowym posiadał wszelkie informacje w powyższym zakresie oraz oświadczenia spadkobierców o wstąpieniu do postępowania. W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o oddalenie skargi z powodów wskazanych w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ napisał, że decyzja z [...] czerwca 2017 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest decyzją systemową – bez doręczenia, nie zostaje ona wysłana do beneficjenta i pozostaje w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, dlatego też WSA uchylił ją z niżej wskazanych powodów. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej dokonywana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] listopada 2017 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zostały wydane po stwierdzeniu przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, że decyzja z [...] marca 2017 r. o odmowie przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 – jest ostateczna. W decyzji z [...] marca 2017 r. organ opisał przebieg postępowania o przyznanie płatności, kontynuowanego wnioskiem skarżącej o przystąpienie do toczącego się postępowania, w przypadku śmierci rolnika (w tej sprawie: męża), na podstawie art. 27 ust 1 ustawy o płatnościach. Zgodnie z tym przepisem w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli: 1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek; 2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności; 3) spełnia on warunki do przyznania płatności. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji napisał, że zgodnie z art. 27 ust 5 ustawy o płatnościach spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Organ obliczył, że postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2016 r., [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym P. J., z którego wynika, że spadek nabyli; żona S. J., oraz córki A. D. i K. R. w równych częściach po [...] każda z nich, wpłynęło do ARiMR z uchybieniem 21-dniowego terminu, wskazanego w art. 27 ust. 5 ustawy o płatnościach. Nadto organ zaznaczył, że skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu. Jak wynika z akt administracyjnych, adresatem decyzji z [...] marca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 jest skarżąca – S. J., która – jak wynika z treści ww. decyzji - reprezentowana była w tym postępowaniu przez K. R.. Decyzja została wysłana na adres skarżącej i zaadresowana do K. R., a po dwukrotnym awizowaniu decyzja została zwrócona do nadawcy i uznana za doręczoną skutecznie (w ramach tzw. doręczenia zastępczego, k. [...]). Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych dołączonych do skargi nie znajduje się dokument w postaci pełnomocnictwa udzielonego K. R. przez skarżącą. Brak jest więc możliwości oceny, czy postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci męża – zostało zakończone, a decyzja odmowna stała się ostateczna i weszła do obrotu prawnego. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca, z zachowaniem 7-miesięcznego terminu, liczonego od dnia otwarcia spadku, wstąpiła do toczącego się postępowania poprzez złożenie wniosku (mąż skarżącej zmarł [...] grudnia 2015 r., a wniosek został złożony [...] maja 2016 r.). W świetle art. 27 ust 1 ustawy o płatnościach organ najpierw musi jednoznacznie ustalić, czy płatności bezpośrednie przysługują skarżącej, jako spadkobiercy po mężu ( w [...] części). Sąd zaznacza, że akta dołączone do skargi są niekompletne także w zakresie dotyczącym ilości stron postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2017 r. o odmowie przyznania płatności - nie wiadomo, czy skarżąca była jedyną stroną tego postępowania. Ponownie rozpoznając odwołanie organ wyższego stopnia zobowiązany będzie ustalić okoliczności czy skarżąca udzieliła pełnomocnictwa K. R., po czym będzie zobowiązany prowadzić postępowanie, w zależności od ustaleń dokonanych przez organ. Organ II instancji będzie mógł przeprowadzić postępowanie w ww. zakresie samodzielnie lub, w zależności od okoliczności, uchylić decyzję organu I instancji i przekazać temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Sad ocenia, że na tym etapie postepowania odnoszenie się do zarzutów skargi jest przedwczesne, skoro z akt administracyjnych nie wynika czy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR miał podstawę do wszczęcia postępowania dotyczącego nienależnie pobranych płatności w sytuacji gdy, z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i przekazanego WSA przez organy administracji publicznej nie wynika, czy K. R. jest pełnomocnikiem strony skarżącej. Dopiero przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie i wyniki tego postępowania będą stanowiły podstawę dla organu do rozstrzygnięcia przedmiotu niniejszej sprawy, którym jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Biorąc pod uwagę powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.