III SA/Po 48/21

Dnia 25 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia [...] za maj 2020 r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano: 1. w jej sentencji - m. in. art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa", 2. w jej uzasadnieniu art. 31zq ust. 3 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że strona była obowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS [...] i imiennych raportów za zatrudnianych ubezpieczonych za okres objęty wnioskiem (maj 2020 r.) do [...] czerwca 2020 r., czego nie uczyniła. Z akt sprawy Sądowi wiadomo, że: 1. pismem z [...] czerwca 2020 r. organ zwrócił skarżącej nadany przez nią [...] czerwca 2020 r. dokument (bliżej nie sprecyzowano jaki) z powodu złożenia go na nieobowiązującym już druku; 2. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że: a) dokumenty rozliczeniowe wysłała do organu [...] czerwca 2020 r., ale zostały one jej zwrócone z powodu złożenia ich na nieobowiązującym już druku; b) strona udała się do inspektoratu ZUS w [...]., pobrała obowiązujący wzór deklaracji, wypełniła go i [...] czerwca 2020 r. wysłała do organu, tym razem listem zwykłym; 3. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dołączyła kopie deklaracji rozliczeniowej i imiennego raportu, których oryginały zdaniem strony miały być wysłane do organu [...] czerwca 2020 r. W skardze na decyzję z [...] listopada 2020 r. i dodatkowym piśmie procesowym (k. 42) skarżąca podniosła m. in., że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. wysłała w terminie, ale zostały one jej zwrócone z powodu złożenia ich na nieobowiązującym już druku [...]. Następnie dokumenty te zostały do organu wysłane ponownie, lecz tym razem pocztą zwykłą. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączono kopie tych dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, gdyż naruszają niżej wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia [...], należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych (art. 31zo ust. 1 ustawy). Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 1 ustawy). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy). Po pierwsze, organ przyjął, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. (art. 31zq ust. 3 ustawy), ale nie uzasadnił dlaczego. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podniósł czy i dlaczego w świetle powyższych przepisów skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych i nie przedstawił na tą okoliczność żadnych dowodów. Nie jest rolą sądu administracyjnego zastępowanie organu w uzasadnieniu decyzji i gromadzeniu materiału dowodowego, gdyż Sąd jedynie kontroluje zgodność decyzji z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Organ naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. (braki uzasadnienia decyzji), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po drugie, jeżeli organ ustaliłby, że skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku składania powyższych dokumentów, powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął on do organu [...] kwietnia 2020 r.) poinformować skarżącą w trybie art. 9 K.p.a., że ma ona obowiązek ich złożenia do [...] czerwca 2020 r. Warunku tego nie spełnia pismo organu zwracające skarżącej nadesłane przez nią [...] czerwca 2020 r. dokument, gdyż nie pouczono w nim skarżącej o obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych do [...] czerwca 2020 r., a jedynie, że mają one być złożone na aktualnych wzorach druków. Zgodnie bowiem z art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W następstwie złożenia przez skarżącą wniosku z [...] kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym - kierując się wyrażoną w art. 9 K.p.a. - organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed [...] czerwca 2020 r. organ wyjaśnił stronie, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych, ograniczając się do wydania decyzji odmownej. Organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 K.p.a.), zaś strona może w odpowiednim terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia powyższych przesłanek (art. 79a § 2 K.p.a.). Ponadto art. 77 § 4 K.p.a. zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżąca nie złożyła wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy (30 czerwca 2020 r.). O ile skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych, co organ najpierw ustali, nieudzielenie skarżącej powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że skarżąca mogłaby uczynić zadość temu obowiązkowi do [...] czerwca 2020 r. Niezależnie od tego organ najpierw wyjaśni, czy skarżąca złożyła przed [...] czerwca 2020 r. wymagane dokumenty. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty, które organ pominął milczeniem w uzasadnieniach swych decyzji. Chodzi tu o pismo organu z [...] czerwca 2020 r., przy którym organ zwrócił skarżącej nadany przez nią [...] czerwca 2020 r. dokument (bliżej nie sprecyzowano jaki) z powodu złożenia go na nieobowiązującym już druku. Co więcej, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że dokumenty rozliczeniowe wysłała do organu [...] czerwca 2020 r., ale zostały one jej zwrócone z powodu złożenia ich na nieobowiązującym już druku, po czym skarżąca wypełniła obowiązujący wzór deklaracji i [...] czerwca 2020 r. wysłała do organu, tym razem listem zwykłym. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dołączyła kopie deklaracji rozliczeniowej i imiennego raportu, których oryginały zdaniem strony miały być wysłane do organu [...] czerwca 2020 r. Wszystkie te okoliczności organ całkowicie zignorował, nie odnosząc się do nich w uzasadnieniach swych decyzji. Organ naruszył tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. (braki uzasadnienia decyzji), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę organ: 1. ustali i uzasadni, czy skarżąca była zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych za odnośny okres; 2. jeżeli uzna, że nie była z powyższego obowiązku zwolniona, odniesie się do argumentów skarżącej o złożeniu dokumentów rozliczeniowych w czerwcu 2020 r., a jeżeli uzna, że brak jest dowodów na złożenie ich w tym terminie, to w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn˛ ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy zawiadomi skarżącą o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia; przepis powyższy bowiem, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Sąd zaznacza, że skarżąca we wniosku nadanym [...] kwietnia 2020 r. wniosła o przyznanie jej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. także na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych. Wobec tego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.