III SA/Po 481/19

Dnia 17 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z dnia [...] lutego 2019r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie [...] S.A. z dnia [...] stycznia 2019r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie [...] S.A. z dnia [...] listopada 2018r. nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych Wyrokiem z dnia [...] września 2018r. o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie uznania zarzutów Z. B. za nieuzasadnione. Uchylił tym wyrokiem także postanowienie organu I instancji oraz postanowienia [...] S.A. wyrażające stanowisko wierzyciela w kwestii zgłoszonych zarzutów. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że akta nie zawierają dokumentów i informacji, które były podstawą ustalenia organów, że brak w sprawie dowodów na dokonanie skutecznego wyrejestrowania radioodbiornika w roku 1998. Sąd podkreślił, że nie wiadomo na podstawie jakich rejestrów – ewidencji ustalono, że strona miała zarejestrowany odbiornik, z jakich posiadanych dokumentów – pochodzących od strony, a będących w dyspozycji wierzyciela wynika, że jest abonentem. Zarzucono w uzasadnieniu organom, że nie wskazały w jaki sposób odnotowują informację o wyrejestrowaniu, jaka jest procedura w tym zakresie. Sąd jednoznacznie wskazał, że to wierzyciel zobowiązany był do ustalenia, wyjaśnienia kwestii wyrejestrowania odbiornika, gdyż to przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Nakazano organom w ponownym rozpoznaniu sprawy zgromadzenie pełnego materiału dowodowego i wykazanie w jaki sposób dokonał ustaleń faktycznych, z których wnioskuje, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia opłat abonamentowych. Dyrektor Izby Skarbowej, po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 roku, nr [...], po rozpoznaniu sprawy na skutek zażalenia Z. B., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] z dnia [...] lutego 2019 o niezasadności zarzutów wniesionych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2016 roku nr [...] wystawionego przez Dyrektora [...] S.A. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, powołując się na związanie stanowiskiem wierzyciela, w uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że opłaty abonamentowe pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych. Ustawa nakłada obowiązek rejestrowania odbiorników. Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych trwa do dnia poprzedzającego dzień wyrejestrowania odbiornika. Na abonencie spoczywa obowiązek aktualizacji danych w zakresie: zmiany nazwiska, nazwy firmy, miejsca zamieszkania, siedziby, miejsca używania odbiorników, zagubienia lub zniszczenia dowodu rejestracji, czy zaprzestania używania odbiorników. Zobowiązany dokonał rejestracji odbiorników RTV i nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego, że zostały one wyrejestrowane przed dniem [...] marca 2016 roku. Deklarowane wyrejestrowanie odbiorników RTV w 1998 roku powinien udowodnić zobowiązany. Wierzyciel nie stwierdził informacji o wyrejestrowaniu przed dniem [...] marca 2016 roku zarówno w ramach przeszukania zarchiwizowanej dokumentacji, znajdującej się w archiwach [...] S.A., jak również w ramach sprawdzenia w systemie informatycznym, gdzie przechowuje dane odnośnie zmian przeprowadzonych przez abonentów, w tym również odnotowuje informacje o wyrejestrowaniu odbiorników. [...] S.A. jako operator wyznaczony, zbiera dane osobowe osób zobowiązanych lub zwolnionych z uiszczania opłat abonamentowych. Usunięcie danych osobowych osób fizycznych nastąpić może, w przypadku wyrejestrowania odbiorników RTV, pod warunkiem braku zadłużenia w opłatach abonamentowych i w sytuacji, gdy nie toczą się postępowania dotyczące zaległości w uiszczaniu tych opłat. Z. B. został zawiadomiony, zwykłym listem poleconym przesłanym na prawidłowy adres w dniu [...] lipca 2008 roku, o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego jako użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych ([...]). Przesyłka nie została uznana za niedoręczalną, przez co należy wnosić, że została doręczona stronie. Wierzyciel przesłał do Z. B. upomnienia z dnia [...] października 2012 roku oraz z dnia [...] lutego 2016 roku. Dodatkowo, w korespondencji z dnia [...] grudnia 2012 roku oraz w korespondencji z dnia [...] stycznia 2013 roku, wierzyciel wyjaśnił Z. B., że posiada status abonenta zobowiązanego do regulowania opłat abonamentowych. Wierzyciel poinformował Z. B. o zaległościach widniejących pod indywidualnym numerem identyfikacyjnym abonenta za okres od stycznia 2007 roku do grudnia 2012 roku oraz o tym, jak należy postąpić w celu wyrejestrowania odbiornika. Wobec braku potwierdzenia zgłoszenia wyrejestrowania odbiorników RTV przed dniem [...] marca 2016 roku oraz wobec braku wpłat należności z tytułu opłaty abonamentowej wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy obejmujący należności za okres od stycznia 2011 roku do stycznia 2016 roku. Organ wyjaśnił ponadto, że abonament radiowo-telewizyjny jest rodzajem opłaty, daniny publicznej (świadczenia przymusowego i bezzwrotnego) o celowym charakterze. Odnośnie określania terminu przedawnienia zaległości w opłatach abonamentowych, od dnia 16 czerwca 2005 roku (dzień wejścia w życie ustawy o opłatach abonamentowych) zastosowanie znajdują przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa. Zobowiązanie podatkowe, zgodnie z art. 70 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa, przedawnia się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. W konsekwencji przedawnienie najstarszych należności objętych tytułem wykonawczym nastąpiłoby z końcem 2016 roku. Bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został zawiadomiony (zajęcie wynagrodzenia za pracę dokonane w dniu [...] września 2016 roku). Z. B. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 7 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że wyrejestrował odbiornik z końcem 1998 roku i nie był zobowiązany do wnoszenia opłat już sześć lat przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych. Uznał, że ustawa nie dotyczy jego osoby. Ponadto skarżący podał, że [...] nie posiada potwierdzenia zgłoszenia wyrejestrowania, a on sam nie uiszczał opłat od 1998 roku. Przez ponad sześć lat [...] nie podejmowała żadnych działań w celu wyjaśnienia sytuacji, dlaczego od rzekomego abonenta nie wpływają opłaty. Dyrektor Izby Skarbowej błędnie zdaniem skarżącego uznał, że wyrejestrował on odbiornik z dniem [...] marca 2016 roku, lecz pominął wyjaśnienia, że skarżący dokonał tej czynności po raz drugi, aby "nie biegać na pocztę w celu odbierania korespondencji za potwierdzeniem odbioru". Z. B. wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 września 2018 roku uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, a także postanowienia [...]. Po ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel nie przedstawił, żadnych nowych okoliczności i dalej opiera się na niewłaściwej interpretacji przepisów uznając zarzuty skarżacego za nieuzasadnione. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wydanego postanowienia oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sąd administracyjny rozpoznając skargę na postanowienie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne może i powinien odnieść się również do treści rozstrzygnięcia wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Sądowa kontrola postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie możne oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego. Kontrolowane postępowanie egzekucyjne dotyczy opłat abonamentowych za okres od stycznia 2011 roku do stycznia 2016 roku. W tytule wykonawczym wystawionym w dniu [...] kwietnia 2016 roku odnotowano, że egzekwowany obowiązek powstał z mocy prawa. Ocena zasadności skargi, ocena zasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, winna zostać dokonana na gruncie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014, poz. 1619 ze zm.) w związku ustawą z dnia 21 kwietnia 2005 roku o opłatach abonamentowych (Dz.U. 2014, poz. 1204 ze zm.). Wierzyciel nie wydał postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, gdyż zarzut zobowiązanego nie był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być nieistnienie obowiązku – art. 33 §1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zakresie oceny legalności rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy skład Sądu związany jest stanowiskiem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2018 roku o sygn. akt III SA/Po 271/18. W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał na brak podstaw prawnych do bezterminowego przechowywania dokumentów wyrejestrowania odbiornika. Sąd podzielił stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez WSA w Gorzowie Wlkp. (wyrok z dnia 18 października 2017 roku, sygn. akt I SA/Go 341/17) i wskazał, że skoro termin przedawnienia należności z tytułu opłat abonamentowych wynosi 5 lat (zastosowanie znajduje tu przepisy art. 70 §1 ustawy - Ordynacja podatkowa), to nie sposób wymagać od strony, aby dokument wyrejestrowania odbiornika przechowywała w nieskończoność. W konsekwencji Sąd przyjął, że brak jakiejkolwiek reakcji wierzyciela od 1999 roku na fakt nieuiszczania opłat abonamentowych przez skarżącego należy uznać za stan, który kreował usprawiedliwione przeświadczenie o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych oraz braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV. Stwierdzając związanie organu egzekucyjnego postanowieniem wierzyciela oraz stwierdzając wadliwość postanowienia wierzyciela Sąd uznał, że rozstrzygnięcia wydane w sprawie zostały podjęte bez wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Sąd zobowiązał wierzyciela, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonał ustalenia stanu faktycznego z którego wnioskuje, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia opłat abonamentowych, wyjaśnił kwestię wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu/lub nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Sąd wskazał, że wierzyciel powinien przedstawić dowody prowadzące do przyjęcia ustalenia, że strona miała zarejestrowany odbiornik, z jakich posiadanych dokumentów – pochodzących od strony, a będących w dyspozycji wierzyciela wynika, że zobowiązany jest abonentem, że to on zgłosił posiadanie radioodbiorników i kiedy oraz czy wydana przed nadaniem numeru książeczka opłat RTV w istocie była wystawiona na skarżącego. Ponadto wierzyciel powinien wskazać w jaki sposób odnotowuje informacje o wyrejestrowaniu odbiornika, jaka jest procedura w tym zakresie, gdzie sprawdził, że abonent nadal jest zarejestrowany, czy to jest ta sama ewidencja w której odnotowuje się wyrejestrowanie abonenta. Dopiero po wykazaniu powyższych okoliczności możliwe będzie dokonanie oceny czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione ustalenia. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument który powinien posiadać abonent, a do tego posiadać ten dokument bezterminowo. Sąd nie kwestionował stanowiska wierzyciela, że dowód wyrejestrowania odbiornika jest dowodem świadczącym o tej okoliczności. Niemniej zauważył, że taki dokument z przyczyn losowych, a więc niezależnych od strony, może zostać utracony. Mając na uwadze powyższe Sąd aktualnie orzekający w niniejszej sprawie uznaje skargę za uzasadnioną w całości. Wierzyciel błędnie przyjmuje, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy o istnieniu/trwaniu obowiązku uiszczania opłaty abonamentowych przesądza brak dokumentu wyrejestrowania odbiornika. Opłaty abonamentowe pobiera się za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych, a obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o opłatach abonamentowych). Zatem dowód wyrejestrowania odbiornika może mieć istotne i przesądzające znaczenie dopiero w sytuacji, gdy powstał obowiązek uiszczania opłat abonamentowych, a więc odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny został zarejestrowany w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych albo miało miejsce stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika w rozumieniu art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o opłatach abonamentowych. Wnioskowanie o istnieniu obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych z faktu braku dokumentu wyrejestrowania odbiornika (art. 5 ust. 5 ustawy o opłatach abonamentowych) będzie logicznie prawidłowe dopiero i tylko wówczas, gdy istnieją dowody potwierdzające zarejestrowanie odbiornika lub dowody stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika. W konsekwencji takie czynności jak nadanie indywidualnego numeru identyfikacyjnego jako użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, naliczanie opłat i zapisywanie zaległości na koncie użytkownika, kierowanie upomnień z wezwaniem do zapłaty zaległości po rygorem wszczęcia egzekucji, czy w końcu wystawienie tytułu wykonawczego, niezależnie od tego czy zobowiązany posiada dokument wyrejestrowania odbiornika, wymagają przedstawienia dowodów na powstanie obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Dopiero wówczas, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania, można wnioskować o istnieniu/trwaniu obowiązku uiszczania opłat abonamentowych, a co za tym idzie zgodnie z prawem odnotowywać zaległości na koncie abonenta, czy prowadzić egzekucję tych zaległości. Na rozprawie w dniu [...] października 2019 roku Sąd zobowiązał Dyrektora Izby Skarbowej, aby w terminie 14 dni od dnia wydania postanowienia, przekazał niezałączoną dotychczas do postępowania sądowego dokumentację operatora publicznego, która powinna obejmować: dokumenty dotyczące rejestracji odbiornika telewizyjnego przez zobowiązanego, dowody opłat za użytkowanie odbiornika, dokumenty korespondencji związanej z nadaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz wszelkiej korespondencji dotyczącej tych okoliczności, jak i prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie skarżony organ przedstawił dokumentację [...] S.A. począwszy od duplikatu zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych z dnia [...] lipca 2008 roku. Brak w nich jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zarejestrowanie odbiornika po roku 1998, a przed nadaniem indywidualnego numeru indentyfikacyjnego. Skoro organ nie przedstawił akt, które zawierają dowody rejestracji odbiornika, to nieudowodnione pozostają założenia dotyczące powstania, a w dalszej perspektywie trwania, obowiązku uiszczania opłat abonamentowych. Taki stan rzeczy uzasadnia stanowisko o naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018, poz. 2096 ze zm.), art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 i 3, art. 5 ust. 3, 4 i 5 ustawy o opłatach abonamentowych. W tym stanie rzeczy ponownie należało uchylić zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...], a także wiążące te organy oba postanowienia [...] S.A., czyli postanowienie z dnia [...] listopada 2018 roku oraz postanowienie z dnia [...] stycznia 2019 roku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zarówno wierzyciel, jak i organy egzekucyjne uwzględnią, że brak udokumentowania okoliczności powstania obowiązku uiszczania opłat abonamentowych przesądza o zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 sentencji wyroku. Wpis od skargi wynosił [...] zł.