III SA/Po 484/17

Dnia 12 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...]na rzecz skarżącej kwotę [...]złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego UZASADNIENIE. Decyzją [...] z dnia[...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia. [...] nr [...] odmawiającą x wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres [...] r. do [...] r. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w przedstawionym poniżej stanie faktycznym. x (skarżąca) [...] roku (data złożenia pisma organowi) złożyła wniosek o umorzenie nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres od r[...]. do [...] r. We wniosku określiła swoje dane wskazując: ".[...] Podano przy tym NIP [...] i REGON[...]:. Organ ustalił, że prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą na koncie płatnika składek oznaczonym nr NIP [...] x podlega z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od [...] r. nadal, a w okresie od [...] r. do r. [...] i od [...] r. do [...] r. podlegała wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zatem nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o umorzenie nalewności. Organ powołał się na art. 1 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność i wobec tego powołując przepis art. 61 a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania. Organ uznał, że postępowanie wywołane wniesieniem przedmiotowego wniosku o umorzenie nieopłaconych należności na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej nie może być wszczęte bowiem wniosek został wniesiony przez osobę nie będącą stroną Rozpatrując sprawę w drugiej instancji organ stwierdził, że w okresie którego dotyczy wniosek x została zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę nakładczą w firmie [...] i zakład wydał [...] r. decyzję, w której stwierdził, że ww. z tytułu pracy nakładczej w tej firmie nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Ustalono jednocześnie, że w powyższym okresie nastąpiło zgłoszenie ww. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych emerytalnego, rentowego i wypadkowego z tytułu prowadzenia działalności na koncie [...] o numerze NIP [...] a zatem na koncie innego płatnika składek aniżeli wskazany w przedmiotowym wniosku o umorzenie. W skardze do WSA skarżąca wniosła o uchylenie decyzji zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (dalej: ustawa abolicyjna), poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania pomimo uznania, że skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym a tym samym spełniała kryteria wskazane w ww przepisie, - art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez utrzymanie w mocy decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy zarówno uczestnictwo w spółce jawnej jak i w charakterze wspólnika a także prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej, mogło stanowić podstawę do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, i przepisów procesowych: - art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, - art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 a k.p.a., poprzez bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania, co skutkowało brakiem merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącej w sytuacji, w której w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że wspólnik spółki jawnej jest traktowany jak osoba prowadząca pozarolniczą działalność a więc podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym , wypadkowemu i zdrowotnemu a dobrowolnie chorobowemu, zaś płatnikiem składek jest on sam. Spółka jawna nie pełni obowiązków płatnika składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne wspólnika spółki jawnej. Zdaniem skarżącej podobna sytuacja zachodzi w odniesieniu do wspólników spółki cywilnej, którzy posiadają odrębne numery NIP i REGON, od tych nadanych spółce. Wspólnicy spółki cywilnej jako osoby prowadzące działalność gospodarczą opłacają za siebie składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Skarżąca podkreśliła, że celem postępowania odwoławczego nie jest wyłącznie kontrola poprawności rozstrzygnięcia zaskarżonego lecz istota dwuinstancyjności polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięcie tej samej sprawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie stwierdzając , że skarżąca składając przedmiotowy wniosek o umorzenie wskazała ten a nie inny NIP i REGON i na ich podstawie zidentyfikowano konto płatnika a następnie rozpatrzono wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organu był przepis art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. 2012.1551), dalej ustawa abolicyjna. Przepis ten wskazuje kto może ubiegać się o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe i jakie muszą być spełnione warunki. Otóż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 28 lutego 2009r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 963, ze zm) : 1. która przed dniem 1 września 2012roku zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji określającej warunki umorzenia, 2. innej niż wymieniona wyżej - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 1999r. do dnia 28 lutego 2009r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału ZUS, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca określił kogo uważa się za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność. W pktr. 4 tego przepisu podano, że tą osobą jest wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnik spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej. Otóż na mocy ww przepisu wspólnik spółki jawnej jest uznawany za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, chociaż nie jest przedsiębiorcą na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U.2016.1829, ze zm.) , gdyż taką osobą jest spółka jawna, a nie wspólnik. O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółki jawnej decyduje prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej , której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z zakresem prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej, niemniej wspólnik spółki jawnej jest utożsamiany z osobą prowadzącą działalność pozarolniczą. Chodzi więc o podejmowanie pewnych czynności o charakterze gospodarczym , a nie uzyskanie wyłącznie statusu wspólnika. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 lipca 2017r. (III AUa 425/16) wskazał, że objęcie wspólnika spółki jawnej ubezpieczeniem społecznym nie wynika wyłącznie z zawarcia umowy spółki i zgłoszenia do KRS, ale konieczne jest by spółka ta prowadziła działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 u.s.d.g.. Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z 9.02.2016r., III AUa 713/15). Z powyższego wynika, że rację ma skarżąca twierdząc, iż będąc wspólnikiem spółki jawnej winna być traktowana jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, konsekwencją czego jest to, że podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu wypadkowemu i dobrowolnie chorobowemu będąc płatnikiem własnych składek. Tymczasem organ ustalenia faktyczne poczynił w oparciu o wniosek, w którym skarżąca podała NIP związany z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą będąc wspólnikiem [...]. Sąd uznał także za słuszny zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ przepisów procesowych . Rację bowiem ma strona, że organ rozpatrzył przedmiotowy wniosek w sposób naruszający zasadę zaufania do władzy publicznej . Dodatkowo Sąd zauważa, że swoim postępowaniem organ naruszył zasadę słusznego interesu obywatela. Organ stwierdził, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o umorzenie należności za wskazany okres gdyż nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, przy czym ustalenie stanu faktycznego nastąpiło na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku, w którym skarżąca podała NIP o wskazanym tam numerze. Rozpoznając sprawę w drugiej instancji, organ dysponował już szerszą informacją podaną przez skarżącą w odwołaniu (jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji bowiem brak jest odwołania w aktach administracyjnych przesłanych przez organ wraz ze skargą i odpowiedzią na nią), niemniej dokonał nadal oceny wniosku biorąc pod uwagę działalność skarżącej zgłoszoną pod tymże numerem NIP. Faktem jest, że poczynione zostało przez organ rozpoznający sprawę w II instancji ustalenie, że skarżąca we wskazanym we wniosku okresie została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jednak organ ten uznał, że dokonano to na koncie innego aniżeli skarżąca płatnika bo na koncie [...]. Brak jest jakiejkolwiek dokumentacji w tej kwestii, która pozwalałaby Sądowi na dokonanie oceny prawidłowości twierdzeń organu w tym zakresie. Ostatecznie organ ,zdaniem Sądu rozpatrując sprawę dwukrotnie, nie poczynił prawidłowych ustaleń faktycznych . Postępowanie administracyjne nie ma charakteru ściśle formalnego . Rolą ZUS było przede wszystkim ocenić czy skarżąca spełnia warunki do przedmiotowego umorzenia biorąc pod uwagę jej całą aktywność zawodową. Skoro organ ma takie możliwości bo skarżąca rejestruje swoją aktywność zawodową, to nie powinien oceniać sprawę wyłącznie biorąc pod uwagę podany we wniosku numer NIP. Z kolei organ rozpatrując sprawę w drugiej instancji winien dokonać szczegółowej analizy pod kątem spełnienia przez skarżącą warunków do umorzenia przedmiotowych należności a nie poprzestać na jej jednozdaniowej ocenie. Zważyć bowiem należy, iż w każdym postępowaniu przed organem władzy publicznej obowiązuje ugruntowana już zasada w europejskiej kulturze prawniczej w myśl której podstawowe znaczenie ma istota sprawy a nie jej oznaczenie. Po to ustawodawca wprowadził przepisy abolicyjne aby obywatel mógł z nich skorzystać. Skoro skarżąca we wniosku wskazała okres za jaki wnosi o umorzenie nieopłaconych należności składkowych, organ winien zweryfikować dane podane we wniosku , dokonać szczegółowej analizy pod kątem zarejestrowanej przez skarżącą aktywności zawodowej w ogóle a nie tylko pod wskazanym we wniosku numerze NIP i opłacania składek oraz dokonać pełnej analizy wniosku pod kątem uprawnień skarżącej do umorzenia należności za podany we wniosku okres. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe uwagi. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł w pkt. 1 wyroku o uchyleniu decyzji na podstawie art. 144 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016.718, ze zm.) .O kosztach postępowania orzeczono w pkt. 2 wyroku na podstawie art. 200 ww ustawy w zw. z §14 rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800, ze zm.).