III SA/Po 488/18

Dnia 24 stycznia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2018r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia 18 maja 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 23 stycznia 2017 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W dniu 3 grudnia 2015 roku funkcjonariusze celni, wykonując zadania dotyczące wykrywania i zwalczania przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych, przeprowadzili działania, w obecności właściciela R. M., w Sklepie Spożywczo – Monopolowo - Przemysłowym zlokalizowanym pod adresem [...] W. ul. [...], [...]. W lokalu znajdowały się dwa urządzenia do gier Bullseye oraz Casino Games, które konstrukcją, wyglądem i elementami sterowania przypominały automaty do urządzania gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Urządzenia były podłączone do sieci i gotowe do gry. Po dokonaniu oględzin funkcjonariusze przeprowadzili gry kontrolne, które potwierdziły, że gry oferowane na wskazanych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. W takcie prowadzonych działań przesłuchano właściciela lokalu, sporządzono protokół oględzin, protokół eksperymentu procesowego, wykonano dokumentację fotograficzną. Właściciel lokalu przedłożył także dokument "umowę najmu części powierzchni użytkowej" zawartą w dniu 1 września 2015 roku pomiędzy R. M. prowadzącym Sklep Spożywczo – Monopolowo – P. z siedzibą w [...] W. a T. Sp. z o.o. z siedzibą w P.. Przedmiotem umowy było oddanie 3 mkw. powierzchni lokalu pod eksploatację automatów. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył R. M. karę pieniężną w kwocie 24.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Zaskarżył decyzję w całości i zażądał jej uchylenia oraz umorzenia postępowania. Zdaniem strony kwestionowana odwołaniem decyzja narusza prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego polegające na objęciu strony dyspozycją art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych pomimo tego, że nie posiadała ona statusu podmiotu urządzającego gry hazardowe. Odwołujący się podniósł również, że wskazany przepis prawa krajowego nie może być stosowany z uwagi na brak notyfikacji Komisji Europejskiej projektu ustawy o grach hazardowych. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Odnosząc się do zarzutu nieuzasadnionego objęcia strony dyspozycją art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych organ odwoławczy wskazał, że zapisy "umowy najmu części powierzchni użytkowej" bezspornie świadczą o zamiarze współpracy strony postępowania z właścicielem automatów w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Postanowienia umowy wykraczają poza standardowe regulacje najmu części lokalu i w istocie stanowią o aktywności odwołującego się ukierunkowanej na urządzanie gier na automatach z wykorzystaniem własnych zasobów w postaci regularnie otwieranego lokalu, w którym udostępniane były automaty. Wskazując na niezasadność zarzutu wydania decyzji na podstawie przepisów ustawowych uchwalonych z pominięciem procedury notyfikacji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że ustawa zmieniająca ustawę z dnia 19 listopada 2009r., która weszła w życie z dniem 3 września 2015r., została notyfikowana Komisji Europejskiej w dniu 5 listopada 2014r. pod numerem 2014/0537/PL. Działania funkcjonariuszy celnych, których konsekwencją było przeprowadzone postępowanie, miały miejsce po wejściu w życie notyfikowanej ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych. Organ wskazał także na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 marca 2015 roku o sygn. akt P 4/14, gdzie stwierdzono zgodność z Konstytucją RP przepisów ustawowych zastosowanych w niniejszej sprawie. R. M., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Wnoszący skargę zażądał uchylenia w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego podnosząc: - zarzuty naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na objęciu skarżącego dyspozycją powołanego przepisu, pomimo że jako podmiot nieposiadający statusu "osoby urządzającej gry na automatach" nie jest adresatem normy zawartej w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że podmiotem urządzającym gry hazardowe, na spornych automatach był inny podmiot, przy jednoczesnym braku dowodów, które uzasadniałyby traktowanie skarżącego jako współurządzającego gry na kontrolowanych automatach, - a także zarzuty podnoszone w odwołaniu. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, została wydana w toku postępowania przeprowadzonego w sposób zgodny z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 rok - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2017, 201 ze zm.) w związku z art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2016, poz. 471). Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dowody zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że gry urządzane na spornych urządzeniach miały charakter komercyjny, bo odpłatny, a także losowy, bo ich wynik był nieprzewidywalny dla grającego. Sąd przyjmuje, że kwestionowane rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu materialnoprawnie istotnych okoliczności faktycznych, a ustalenia przyjęte przez organ za podstawę rozstrzygnięcia są zgodne z prawdą materialną. W art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych ustawodawca ukonstytuował odpowiedzialność administracyjną za popełnienie deliktu opisanego jako "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry". Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry - i to nawet wówczas, gdy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Pojęcie "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczy (podejmuje działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmuje określone czynności związane z procesem udostępniania automatów w niedozwolonym do tego miejscu, w tym także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone używanie urządzenia do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy prowadzi do jednoznacznych ustaleń, że automaty do gier hazardowych udostępniane były graczom w lokalu pod adresem G. W. ul. [...], [...] zajmowanym przez skarżącego na prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą "Sklep Spożywczo - Monopolowo - Przemysłowy" R. M.. Organy administracji publicznej obu instancji dokonały prawidłowego rozpoznania różnic pomiędzy sytuacją faktyczną "oddania pomieszczenia/lokalu do używania najemcy", a sytuacją faktyczną ujawnioną podczas czynności kontrolnych, a następnie uzupełnioną o okoliczności stwierdzone "umową najmu części powierzchni użytkowej". Wskazane sytuacje nie są tożsame z punktu widzenia kwalifikacji prawnej na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Elementami przedmiotowo istotnymi z punktu widzenia nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry jest zarówno urządzanie gier na automatach, jak i urządzanie tych gier poza kasynem gry. Dowody zgromadzone w aktach administracyjnych jednoznacznie potwierdzają, że w lokalu pod adresem G. W. ul. [...], [...], a więc poza kasynem gry w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a oraz 6 ust.1 ustawy o grach hazardowych, działały urządzenia oferujące gry losowe, które zostały umieszczone w tym lokalu przez skarżącego na podstawie czynności cywilnoprawnej podjętej w ramach działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą "Sklep Spożywczo - Monopolowo – Przemysłowy" R. M.. Działania skarżącego, wbrew sugestiom skargi, nie wyczerpywały się jedynie na "udostępnienia kliku metrów kwadratowych powierzchni" drugiej stronie umowy. Zaangażowanie skarżącego w urządzanie gier na automatach poza kasynem gry określa to, że skarżący zobowiązał się i udostępniał osobom trzecim (graczom) automaty do gry w niedozwolonym do tego miejscu, bo poza kasynem gry, bo w lokalu, w którym wykonywał własną działalność gospodarczą "Sklep Spożywczo - Monopolowo - Przemysłowy" R. M.. W ramach nawiązanej współpracy skarżący zapewniał swobodny dostęp graczom do automatów w godzinach otwarcia Sklepu, zapewniał właścicielowi automatów (najemcy lub podnajemcy) prawo wyłączności wykorzystywania prowadzonego sklepu w zakresie eksploatacji automatów do gier, ponosił wszelkie koszty związane z funkcjonowaniem miejsca udostępnienia automatów graczom, w tym koszty energii elektrycznej zużytej przez automaty. Skarżący sprawował pieczę nad automatami. Z powyższych względów Sąd uznaje, że wbrew twierdzeniom i sugestiom skargi zachowanie skarżącego nie wyczerpywało się poprzez oddanie do odpłatnego korzystania najemcy (podnajemcy) 3 mkw. powierzchni lokalu. Takie twierdzenia nie korespondują, ani ze stanem faktycznym udokumentowanym w protokołach, ani z treścią umowy najmu. Sąd podziela stanowisko, że przedłożona umowa w rzeczywistości określa ramy współpracy skarżącego z najemcą lub podnajemcą w zakresie tworzenia warunków do eksploatacji automatów do gier hazardowych poza kasynem gry oraz ustala formy podziału korzyści z takiej działalności. Jeżeli znamiona deliktu administracyjnego wyczerpują działania kilku podmiotów, to każdy z nich jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry i wobec każdego z takich podmiotów aktualizuje się kompetencja nałożenia kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odpowiedzialność za wskazany delikt ponosi także podmiot współurządzający gry na automatach poza kasynem gry. O tym czy dany podmiot jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry rozstrzyga jego udział i stopień przyczynienia się do realizacji znamion deliktu administracyjnego. Opisane powyżej zachowania skarżącego należy kwalifikować, jako niezbędny i konieczny element stanu faktycznego realizujący przesłanki z zakresu zastosowania normy prawnej nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek nałożenia kary pieniężnej za delikt urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Z tego względu Sąd w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną działań skarżącego dokonaną w niniejszej sprawie przez organy celne. Odpowiedzialność za delikt administracyjny ma charakter obiektywny w tym sensie, że do egzoneracji tej odpowiedzialności nie prowadzi wprowadzenie w błąd przez drugą stronę umowy cywilnoprawnej i związany z tym ewentualny brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań. Na gruncie odpowiedzialności za delikt administracyjny istotne jest bowiem tylko to czy dany pomiot faktycznie podejmował działania, które opisane zostały w przesłankach deliktu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd w całości podziela stanowisko organów, co do charakteru gier oferowanych na zatrzymanym urządzeniu. Stosownie do przepisu art. 2 ust. 3 i 5 ustawy grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości oraz gry na urządzeniach mechanicznych, elektronicznych lub elektrycznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że gry na badanych automatach charakteryzowały się wszystkimi wymaganymi prawem cechami warunkującymi stwierdzenie, że urządzenia oferowały gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Organy zasadnie przyjęły, że na badanych urządzeniach oferowane były gry losowe. Wynik gry nie zależał od umiejętności uczestnika gry, jego predyspozycji fizycznych lub intelektualnych. Po wniesieniu odpowiedniej opłaty i uruchomieniu mechanizmu, grający nie miał już żadnego wpływu na ustawienie się bębnów w odpowiedniej konfiguracji. Gry organizowane były celach komercyjnych, gdyż uruchomienie automatu (gry) było odpłatne. Sąd podziela ustalenie, że automaty umożliwiały gry o wygrane pieniężne. W świetle powyższego Sąd uznaje, że organ nie naruszył przepisów prawa materialnego przez zastosowanie wobec skarżącej art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku notyfikacji art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, który łącznie z art. 14 ust. 1 tej ustawy miałby stanowić przepis techniczny w rozumieniu Dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 roku ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U. UE.L.98.204.37 ze zm.), odwołać się należy do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 roku, sygn. akt II GPS 1/16. W uchwale tej przyjęto, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 Dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. Rozważając kwestie związane z "technicznym charakterem" art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym uznał, że przepis ten nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w Dyrektywie 98/34/WE. Oceniając natomiast charakter relacji między przepisami art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, iż samoistny charakter funkcji realizowanej przez art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nadaje mu samoistny charakter w relacji do art. 14 ust. 1 tej ustawy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko wyrażone w powołanej powyżej uchwale NSA, a dla rozpoznania skargi w niniejszej sprawie istotne jest to, iż w świetle tej uchwały nieuzasadnione są podniesione w skardze zarzuty wskazujące na techniczny charakter przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, a argumentacja o rzekomej ochronie prawnej skarżącej wynikającej z dyrektywy unijnej zbudowana została na błędnym założeniu o naruszeniu art. 11 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE. Ponadto Sąd wskazuje na trafność stanowiska skarżonego organu, że ustawa z dnia 19 listopada 2009 roku, która weszła w życie z dniem 3 września 2015 roku, została notyfikowana Komisji Europejskiej w dniu 5 listopada 2014 roku pod numerem 2014/0537/PL. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.