III SA/Po 489/16

Dnia 21 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2016 roku przy udziale ze skargi E. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 2015 roku nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Dyrektor Izby Celnej, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 roku, po rozpatrzeniu sprawy na skutek zażalenia strony, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] listopada 2015 roku o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 roku w przedmiocie wymierzenia E. P. kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Organy administracji publicznej obu instancji opierające się na treści wniosku pełnomocnika stron przyjęły, że w okolicznościach niniejszej sprawy miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania rozpoczynał bieg z dniem 17 sierpnia 2015 roku, czyli z dniem publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 czerwca w sprawie C-98/14. Organy celne ustaliły również, że korespondencja zawierająca wniosek o wznowienie postępowania został nadana w placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 17 września 2015 roku, ale przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 8 października 2015 roku z powodu jej wadliwego zaadresowania. Na przesyłce jako adres siedziby Naczelnika Urzędu Celnego w [...] wskazano ul. L. [...]. Prawidłowy adres wskazanego organu to ul. P. [...]. Mając na uwadze powyższe Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, a we wniosku o przywrócenie terminu z dnia 15 października 2015 roku pełnomocnik strony przyznał, że pracownik kancelarii wadliwie zaadresował korespondencję. Organ wskazał, że pojęcie winy w uchybieniu terminowi obejmuje swym zakresem działania pełnomocnika strony, a także osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. Z tego względu w ocenie organu nie można przyjąć, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez winy strony, ustanowionego przez nią pełnomocnika. E. P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądał uchylenia postanowienia Dyrektor Izby Celnej oraz oddała pod rozwagę Sądu zastosowanie w sprawie art. 135 P.p.s.a. i uchylenie również rozstrzygnięcia organu I instancji. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie art. 162 §1 oraz art. 233 §1 pkt 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że w okolicznościach niniejszej sprawy błędne zaadresowanie koperty obejmowało omyłkowe wskazanie błędnej nazwy ulicy z miejsca zamieszkania strony postępowania (ul. L. [...]), zamiast nazwy ulicy odpowiadającej siedzibie organu (ul. P. [...]). Prawidłowo został wskazany adresat (organ), kod pocztowy oraz miejscowość, w której organ ma siedzibę. Z powyższych względów strona uznała, że w okolicznościach niniejszej sprawy dostateczne zindywidualizowanie organu administracji publicznej nie uprawniało operatora publicznego do zwrotu przesyłki listowej, a przez to uzasadnione jest stanowisko o braku zawinienia w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Skarżąca zaznaczyła, że Urząd Celny w [...] jest organem publicznym. Adresat, kod pocztowy, a także miejscowość zostały wskazane prawidłowo. W tej sytuacji omyłka pracownika kancelarii polegająca na błędnym wskazaniu jedynie nazwy ulicy i numeru lokalu w adresie organu nie może być traktowana jako okoliczność obciążająca pełnomocnika, którą można usprawiedliwić odmowę przywrócenia terminu. Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do argumentacji skargi organ podniósł, że wskutek podania błędnego adresu odbiorcy przesyłki operator pocztowy stosownie do art. 32 ust.1 ustawy – Prawo pocztowe miał obowiązek zwrócić przesyłkę nadawcy. Ustawodawca nie pozostawił operatorowi pocztowemu swobody działania i wbrew wywodom pełnomocnika operator pocztowy nie miał podstaw prawnych, aby doręczyć przesyłkę na adres ustalony we własnym zakresie. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, bez znaczenia pozostaje to, że w tym przypadku adresatem przesyłki był zindywidualizowany organ administracji publicznej, a miejscowość i kod były prawidłowe. To, że dla pełnomocnika strony pomyłka jest oczywista nie jest wcale takie oczywiste dla operatora pocztowego. "Oczywista" jest omyłka dla tego podmiotu, który ją popełnił, bo on wie jaka była jego rzeczywista intencja. Zupełnie inaczej ta kwestia postrzegana być winna z punktu widzenia operatora pocztowego, który nie wie, czy nadawca wskazał omyłkowo na kopercie nazwę adresata, czy też jego adres. Operator pocztowy nie wie jaki był zamiar nadawcy. Dlatego w takim przypadku stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy – Prawo pocztowe przesyłka jest zwracana do nadawcy, jeżeli jego adres został prawidłowo wskazany na przesyłce. Z powyższych względów organ uznał, iż bezpodstawne jest obarczanie operatora pocztowego odpowiedzialnością za brak doręczenia korespondencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Do postępowań w sprawach określonych w ustawie o grach hazardowych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2015 poz. 613 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej – art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. 2015, poz. 612 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 162 §1, §2 i §4 ustawy – Ordynacja podatkowa w razie uchybienia terminowi procesowemu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Wraz z wniesieniem podania o przywrócenie terminu należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Analiza akt administracyjnych potwierdza, że złożenie podania o przywrócenie uchybionego terminu nastąpiło w ciągu 7 dni od dnia zwrotu przesyłki, a wraz z podaniem o przywrócenie terminu złożony został także wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 roku o nałożeniu na E. P. kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sądy administracyjne nie są uprawnione do rozstrzygania sporów dotyczących wzajemnych roszczeń stron umowy o świadczenie usług pocztowych. Niewątpliwe jest jednak, że wykonanie usługi pocztowej w zakresie doręczania przesyłek do organów władzy publicznej ma wpływ na prawidłowy tok postępowań prawnych w tym postępowania określonego ustawą – Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 12 §6 pkt 2 ustawy – Ordynacja podatkowa termin określony na dokonanie czynności postępowania uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 roku - Prawo pocztowe. Analiza powołanego przepisu nakazuje przyjąć, że datą wniesienia podania, które zostało doręczone organowi władzy publicznej, jest dzień nadania przesyłki rejestrowej w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Zatem istotną kwestią z punktu widzenia zachowania przez stronę terminu na dokonanie czynności procesowej jest zwrot przesyłki do nadawcy przez operatora pocztowego. Jeżeli operator pocztowy zwrócił przesyłkę do nadawcy, to przyjąć należy, że czynności procesowa nie została dokonana. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe staje się przeprowadzenie oceny czy podanie stanowiące tę przesyłkę zostało złożone z zachowaniem terminu w rozumieniu art. 12 §6 pkt 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. W konsekwencji, gdy zainteresowany występuje z żądaniem przywrócenia terminu z powodu zwrotu przesyłki pocztowej do nadawcy, to organ administracji publicznej obowiązany jest dokonać oceny czy ze zwrotem przesyłki wiąże się skutek uchybienia terminowi, a także czy ta okoliczność (zwrot przesyłki) była zawiniona przez zainteresowanego lub osoby, którymi przy wykonywaniu czynności postępowania zainteresowany się posługiwał. Organy słusznie uznały, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy miało miejsce uchybienie miesięcznemu terminowi na złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Kwestią sporną pozostaje natomiast to czy uchybienie temu terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego, profesjonalnego pełnomocnika strony postępowania. Zdaniem Sądu ocena zasadności wniosku o przywrócenie terminu została przeprowadzona z naruszeniem przepisów postępowania – art. 191 w związku z art. 122 ustawy – Ordynacja podatkowa. Organy obu instancji bez rozważenia istoty sprawy obciążyły pełnomocnika strony winą za uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Dyrektor Izby Celnej z przekroczeniem granic swobodnej oceny materiału dowodowego przyjął ustalenie, że przyczynę braku doręczenia przesyłki stanowiło błędne oznaczenie adresata przesyłki. Na takie naruszenie przepisów postępowania jednoznacznie wskazuje argumentacja przedstawiona w treści odpowiedzi na skargę. Analiza akt administracyjnych, wbrew argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, nie pozostawia żadnych wątpliwości, że także dla operatora pocztowego oczywistym było to, że w rozważanym przypadku błędnie został wskazany adres, a nie adresat przesyłki. Na takie okoliczności faktyczne sprawy jednoznacznie wskazuje treść adnotacji doręczyciela, który jako przyczynę niemożności przekazania przesyłki adresatowi podał fakt, że "pod wskazanym na kopercie adresem nie znajduje się Naczelnik Urzędu Celnego". Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, zdaniem Sądu, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ujawnia, iż na każdym etapie realizacji usługi pocztowej strony umowy uznawały, że adresatem przesyłki jest zindywidualizowany organ administracji publicznej określony, jako Naczelnik Urzędu Celnego w [...]. Zatem wskazana korespondencja nie mogła zostać uznana za tzw. "przesyłkę niedoręczalną" z powodu błędnego wskazania adresata przesyłki. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2012 roku – Prawo pocztowe (Dz.U. 2012 poz. 1529 ze zm.) "przesyłką niedoręczalną" jest przesyłka pocztowa, której nie można doręczyć adresatowi, pomimo podjęcia przez operatora pocztowego działań mających na celu uzyskanie danych umożliwiających jej doręczenie lub zwrócenie nadawcy. Zgodnie powołanym przepisem operator pocztowy został wyposażony w uprawnienie do otworzenia przesyłki niedoręczalnej w celu uzyskania danych umożliwiających jej doręczenie lub zwrócenie nadawcy. Zatem wbrew argumentacji powołanej w odpowiedzi na skargę fakt dokonania zwrotu przesyłki do nadawcy nie uwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia oceny, czy brak doręczenia przesyłki adresatowi i jej zwrot do nadawcy są okolicznościami zawinionymi w rozumieniu art. 162 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa przez zainteresowanego lub ustanowionego przez stronę profesjonalnego pełnomocnika strony postępowania. Fakt dokonania zwrotu przesyłki do nadawcy, nawet dokonany z poszanowaniem art. 32 ustawy – Prawo pocztowe, nie usprawiedliwia wniosku, że brak dokonania czynności w terminie z uwagi na zwrot przesyłki wynika z barku należytej staranność profesjonalnego pełnomocnika, czyli przeszkody, którą mógł on przezwyciężyć przy dołożeniu najwyższej staranności. Uzasadnienie postanowień organów obu instancji zostało sporządzone z naruszeniem dyspozycji przepisów art. 210 §4 i art. 122 w związku z art. 219 ustawy - Ordynacja podatkowa. Organy nie dokonały zindywidualizowanej oceny okoliczności podnoszonych we wniosku o przywrócenie terminu. Na usprawiedliwienie wydanych rozstrzygnięć organy powołały fragmenty stanowisko z uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, które zostały sformułowane przy rozstrzyganiu innych spraw oraz poglądy doktryny dotyczące stosowania instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu podatkowym. Analiza uzasadnienia zaskarżonego aktu, a także treść uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w [...], nie pozwala sformułować poglądu, że organy dokonały indywidualnej oceny żądań strony w odniesieniu do okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (sprawy zawisłej przed skarżonym organem). Sąd uznaje przy tym, że wskazane naruszenie przepisów postępowania było istotne, bo mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią, że stronie skarżącej nie można przypisać winy w wyborze osoby, którą posługiwała się przy dokonaniu czynności postępowania. Natomiast o winie radcy prawnego w dokonaniu czynności postępowania po terminie nie przesądza fakt, iż profesjonalny pełnomocnik, jako przyczynę uchybienia terminowi (zwrot przesyłki pocztowej) wskazał błędne zaadresowanie korespondencji przez pracownika kancelarii. Przyznanie takiej okoliczności faktycznej nie jest równoważne z tym, że profesjonalny pełnomocnik miał jakikolwiek wpływ na omyłkę pracownika kancelarii albo, że mógł tej omyłce zapobiec przy dochowaniu należytej staranności. Przy ocenie zasadności żądania organy powinien mieć na uwadze to, czy pełnomocnik naruszył reguły staranności przy powierzeniu wykonywania takich czynności w kancelarii lub dopuścił się zaniedbań przy należytym zorganizowaniu pracy kancelarii. Omyłka pracownika kancelarii polegająca na błędnym oznaczeniu ulicy i numeru lokalu dla siedziby zindywidualizowanego organu administracji publicznej, nie jest wystarczającą okolicznością dla formułowania stanowiska o tym, iż profesjonalny pełnomocnik nie dołożył wszelkich możliwych starań, aby uniknąć negatywnych konsekwencji obejmujących zwrot przesyłki pocztowej. Przeciwny wniosek będzie usprawiedliwiony wówczas, gdy przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wykażą, że zwrot przesyłki z uwagi na błąd pracownika był okolicznością, której pełnomocnik mógł zapobiec poprzez przestrzeganie reguł należytej staranności o prowadzenie spraw swego mocodawcy. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 20156 poz. 718 ze zm.), orzeczono jak w pkt I sentencji. O zwrocie kosztów postępowania stronie skarżącej rozstrzygnięto na zasadzie art. 200 powołanej ustawy. Do niezbędnych kosztów postępowania zaliczono wpis od skargi, wynagrodzenie radcy prawnego według stawki minimalnej oraz jego wydatki obejmujące opłatę skarbową od pełnomocnictwa. Wpis od skargi ustalono i pobrano od strony skarżącej w kwocie 100 zł - zgodnie z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika ustalono na kwotę 480 zł na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804).