III SA/Po 490/19

Dnia 29 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2019r. Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] Inspektoratu we [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia R. B., na postanowienie Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] marca 2019 roku, nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postepowania egzekucyjnego za nieuzasadnione, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], jako organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lutego 2019 roku o nr [...], nr [...] oraz nr [...] prowadzi wobec zobowiązanej R. B., postępowanie egzekucyjne dotyczące należności składkowych za okres od października 2018 roku do grudnia 2018 roku. Pismem z dnia [...] lutego 2019 roku zobowiązana złożyła skargę na czynność zajęcia rachunku bankowego oraz wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 roku Dyrektor II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] uznał, że zarzuty dotyczące wykonania obowiązków objętych egzekucją są nieuzasadnione. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w okolicznościach sprawy nie doszło do zawarcia ze zobowiązaną umowy w przedmiocie rozłożenie zaległości składkowych na raty. Układ ratalny skutkowałby tym, że dokonywane wpłaty były by rozliczane na składki bieżące oraz na ratę. W konsekwencji wpłaty dokonane przez zobowiązaną na poczet składek w terminie [...] listopada 2018 roku ([...] zł), [...] grudnia 2018 roku ([...] zł) oraz [...] stycznia 2019 roku ([...] zł) zostały rozliczone na najstarszą zaległość zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 roku. W sprawie szczegółowych zasad i trybu postepowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2017, poz. 1831). Organ wyjaśnił również, że w dniu [...] stycznia 2019 roku, przed wystawieniem tytułów wykonawczych, doręczono zobowiązanej upomnienie. Ponadto Egzekwowane należności nie są przedawnione. Okres przedawnienia wynosi 5 lat, a termin płatności egzekwowanych składek przypadał na [...] listopada i [...] grudnia 2018 roku oraz na [...] stycznia 2019 roku. Bieg terminu przedawnienia egzekwowanych należności został zawieszony wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanej, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji, podzielając w całości stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. R. B. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz uwzględnienia złożonego przez nią zażalenia. Skarżąca zarzuciła, że kwestionowane postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 77 i art. 107 ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej, rażące naruszenie prawa stanowi wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy próbuje ona dojść do porozumienia z organem i dokonuje, w miarę własnych możliwości, spłaty zaległości oraz uiszcza bieżące składki na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca podniosła, że nie została poinformowana o możliwości czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów. Do dnia wniesienia skargi zobowiązana nie otrzymała od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji o sposobie rozliczenia dokonanych wpłat. Egzekwowane kwoty zostały błędnie określone. Organ nie uwzględnił, że obowiązek zapłaty składek wygasa na skutek przedawnienia. W opinii skarżącej w sprawie doszło do ustalenia prawdy formalnej, gdyż ustalenie stanu faktycznego nastąpiło zgodnie ze stanem wynikającym z akt sprawy. Pominięty został fakt wykazania w deklaracjach zawyżonych kwot składek ubezpieczeniowych. W ocenie skarżącej, ZUS z urzędu w toku postępowania egzekucyjnego winien skorygować kwoty składek. Organ odwoławczy nie odniósł się też w prawidłowy sposób do zarzutów zawartych w zażaleniu. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia [...] lipca 2017 roku skarżąca podtrzymała zarzuty skargi oraz wyjaśniła, że nie kwestionowała przedawnienia należności bieżących, lecz rozliczenie wpłat na najstarsze zaległości. Jeśli najstarsze należności uległy przedawnieniu, to doszło do naruszenia praw skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Sąd nie podziela stanowiska Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że rozważania czynione w ramach kontrolowanego postępowania, a dotyczące innych zaległości niż egzekwowane należności składkowe, mają jedynie walor porządkujący oraz informacyjny i pozostają poza granicami rozpoznawanej sprawy. Powyższe stanowisko nie koresponduje z okolicznościami faktycznymi kontrolowanej sprawy. Ocena dopuszczalności stosowania środków egzekucyjnych uwzględniać musi, że przesłanką do sporządzenia i doręczenia upomnienia, a następnie wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia kontrolowanego postępowania egzekucyjnego, było to, że wpłaty dokonane przez skarżącą na należności objęte tytułami wykonawczymi wierzyciel/organ egzekucyjny zaliczył na należności o najwcześniejszym terminie płatności Skoro czynność materialnotechniczna wierzyciela w swoich skutkach kreuje sprawę egzekucyjną, a ponadto prawodawca nie przewidział dla tej czynność odrębnej ścieżki kontroli sądowej, to nie może to pozostawać bez wpływu na zakres kontroli sądowoadministracyjnej działalności organów administracji publicznej w niniejszej sprawie. Kontrola sądowoadministracyjna musi obejmować także kwestie dotyczące istnienia tej zaległości, na którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozliczył wpłatę dokonaną przez płatnika. Sąd w żadnym zakresie nie kwestionuje zasad dotyczących rozliczania wpłat ustanowionych aktem wykonawczym do ustawy, tj. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. poz. 1831). Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek dokonać rozliczenia wpłaty składek na poszczególne ubezpieczenia lub fundusze począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (§12 ust. 1-5 powołanego rozporządzenia). Uwzględniać jednak należy, że dokonanej wpłaty wierzyciel nie mógł rozliczyć na poczet przedawnionych należności składkowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2019, poz. 300) w związku z art. 59 §1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2019, poz. 900) przedawnienie należności z tytułu składek pociąga za sobą ich wygaśnięcie. Nowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek, tak jak w kontrolowanej sprawie, niewątpliwie mogą prowadzić do zbędność wszczynania postępowań egzekucyjnych w celu realizacji należności o najwcześniejszym terminie płatności, nie oznacza to jednak, że pobieranie/zaliczanie wpłat na należności przedawnione stało się dozwolone prawnie. Sąd uznaje, że wykładnia i stosowanie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 roku. W sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie może prowadzić do sytuacji ograniczenia ochrony sądowej zobowiązanych w zakresie przedawnienia/wygaśnięcia należności składkowych o najwcześniejszym terminie płatności. Skoro nie można dokonać rozliczenia wpłaty dokonanej przez płatnika na zaległości, które przestały istnieć z chwilą upływu terminu przedawnienia, to w okolicznościach takich, jak w kontrolowanej sprawie, rozpoznanie zarzutu obejmującego wykonanie obowiązku w rozumieniu art. 33 §1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2019, poz. 1438) musi obejmować nie tylko informację o sposobie rozliczenia wpłat, które płatnik dokonał na należności objęte tytułem wykonawczym, ale obowiązkiem organu jest także wykazanie, że wpłata została skutecznie prawnie rozliczona, a więc zaksięgowana na należności nieprzedawnione na dzień dokonania zaliczenia wpłaty. Dopiero taki stan rzeczy otwiera możność skierowania bieżących należność do przymusowej realizacji w postępowaniu egzekucyjnym, jako tych nieopłaconych w terminie. Analiza treści kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ujawnia, że wpłaty dokonane na należności objęte tytułami wykonawczymi, dokonane w dniach [...] listopada 2018 roku, [...] grudnia 2018 roku oraz [...] stycznia 2019 roku zostały zaliczone na zaległości składkowe obejmujące należności od września 2005 roku do marca 2006 roku. W uzasadnieniu postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma jednak żadnych wyjaśnień dotyczących daty dokonania zaliczenia oraz kwestii ewentualnego przedawnienia należności, na które zaliczono wpłaty z listopada i grudnia 2018 roku oraz ze stycznia 2019 roku. Tymczasem od dnia wymagalności należności, na które dokonano zaliczenia wskazanych powyżej wpłat (wrzesień 2005 roku - marzec 2006 roku), do dnia dokonania pierwszej wpłaty ([...] listopad 2018 roku) upłynęło ponad trzynaście lat. Uzasadnione zatem jest stanowisko, że zaległości, na które Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył wpłaty, mogły wygasnąć na skutek przedawnienia, i to nawet przy przyjęciu 10-letniego okresu przedawnienia należności składkowych. Zaliczenie wpłaty na przedawnione, a więc nieistniejące zaległości składkowe, nie może prowadzić do powstania sytuacji prawnej braku opłacenia egzekwowanych należności składkowych. W tym zakresie organy nie wykazały niezasadności zarzutu obejmujące zakaz prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co do wykonanego obowiązku. W tym stanie rzeczy Sąd uznaje, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych narusza art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.), gdyż dowody włączone do akt administracyjnych nie stanowią wystarczających podstaw dla przyjęcia ustalenia, że tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...] lutego 2019 roku oraz wszczęte na ich podstawie postępowania egzekucyjne dotyczą niewykonanych obowiązków z zakresu opłacania składek. O bezzasadności skargi nie stanowi fakt, że na dzień [...] lutego 2019 roku skarżąca posiadała zaległości z tytułu nieopłaconych składek na łączną kwotę [...]zł. Ocenę legalności w zakresie wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia kontrolowanego postępowania egzekucyjnego warunkuje prawna skuteczność czynności zaliczenia wpłat, które skarżącą dokonała na egzekwowane należności składkowe. Okoliczność, że skarżąca posiada zaległości składkowe inne niż te egzekwowane oraz inne niż te, na które dokonano zaliczenia wpłat, jest kwestią pozostającą poza granicami kontrolowanej sprawy. Pozostałe zarzuty skarżącej nie mają uzasadnionych podstaw. Sąd w całości podziela stanowisko organów administracji publicznej. Nieuzasadniony jest zarzut braku wymagalności obowiązków objętych tytułami wykonawczymi, co skarżąca wiąże z ubieganiem się o zawarcie umowy o rozłożenie na raty zaległych należności składkowych. Organ trafnie wyjaśnił, że przeszkodą do prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest istnienie decyzji/umowy o rozłożeniu na raty określonej zaległości składkowej. Skutku w postaci utraty wymagalności egzekwowanych należności nie wywiera samo złożenie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań. Wyjaśnić również należy, że stan zaległości w opłacaniu składek aktualizuje obowiązek organów administracji publicznej, co do podejmowania działań mających na celu spowodowanie wykonania obowiązku, w tym także przymusowej realizacji obowiązku zapłaty zaległych składek poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podejmowanie przewidzianych prawem działań w celu dochodzenia nieopłaconych w terminie należności składkowych nie stanowi o naruszeniu art. 6, art. 8, czy art. 9 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Wystawienie tytułów wykonawczych zostało poprzedzone doręczeniem upomnienia, które zawierało informację, że brak zapłaty spowoduje skierowanie sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Doręczony tytuł wykonawczy zawierał wymagane pouczenia, a skarżąca skorzystała z prawa wniesienia zarzutów. Sąd nie ujawnił podstaw dla formułowania stanowiska o naruszeniu art. 10 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak sentencji wyroku.