III SA/Po 492/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie Protokolant po rozpoznaniu w dniu 15 września 2009 r. przy udziale na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Sp. z o. o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... r. Nr ... w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji postanawia odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy /-/ M. Górecka Skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił jej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczenie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu do tut. Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian. ). Biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu Sąd uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej Spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje m. in. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Przepis art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca wskazała, że prowadzenie procesu wydobywania kruszywa zakończyła w 2003 roku i od tego czasu nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej; podejmując jedynie działania mające na celu odzyskanie zadatków wpłaconych na zakup złóż [ ... ]. Środki wniesione do spółki na pokrycie udziałów zostały wyczerpane na częściowe pokrycie zadatku na zakup złóż. Zapłata pozostałej części miała nastąpić z kredytu. Jednak bank wycofał się z wcześniejszych zapowiedzi udzielenia kredytu, przez co nie doszło do sfinalizowania transakcji. Spółka straciła cały kapitał zakładowy (... zł) i nie jest w stanie finansować żadnej działalności. Na rachunku bankowym widnieje saldo zerowe; drugi rachunek bankowy został zlikwidowany. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w piśmie z dnia 07 marca 2009 roku, skarżąca spółka wyjaśniła, że aktualne koszty funkcjonowania Spółki finansowane są przez wspólników, lecz nie odbywa się to w drodze dopłat do kapitału (k. 90-93). Spółka nie zatrudnia żadnych osób, a jej sprawy prowadzi prokurent. Usługi na rzecz skarżącej świadczą bank, w którym Spółka posiada rachunek bankowy oraz właściciel budynku, w którym znajduje się biuro spółki. Spółka nie została postawiona w stan likwidacji, ani nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie jej upadłości . Zaległości płatnicze Spółki wynoszą około ... zł. Złożono wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 18 grudnia 2003 r. do dnia 11 sierpnia 2004r. oraz wydruki zajęć rachunku bankowego. W dniu 19 marca 2009 roku, uzupełniając odpowiedź, przedłożono sporządzone przez prokurenta: zestawienie obrotów z głównymi kontrahentami za okres działalności spółki (k.116) oraz bilans (k.118) z rachunkiem zysków i strat (k.117) za okres od stycznia 2007 roku do dnia 28 lutego 2009 roku. Wielkość obrotów po stronie należnej spółce od głównych kontrahentów (odbiorcy usług i towarów) za okres prowadzenia działalności w zakresie wydobywania kopali żwiru, zgodnie z przedłożonym oświadczeniem (k.116), wyniosła ... zł. Natomiast wielkość obrotu po stronie należnej od spółki (dostawcy usług i towarów) została określona na kwotę ... zł. Bilans spółki na koniec roku 2007, na koniec roku 2008 oraz na dzień 28 lutego 2009 roku pozostaje niezmieniony i zamyka się kwotą ... zł. Pismem z dnia 20 kwietnia 2009r. skarżąca została zobowiązana do przedłożenia umowy spółki wraz ze wszystkimi zmianami, udokumentowania przekazania spółce środków finansowych na pokrycie wkładów pieniężnych, udokumentowania rozdysponowania wkładów rzeczowych i pieniężnych, określenia wysokości wierzytelności dochodzonych przez spółkę, wykazania wysokości kosztów prowadzenia spraw spółki oraz udokumentowanie tytułu prawnego i wysokości środków, które wspólnicy przekazują na pokrycie bieżącej działalności, oraz określenia wymagalnych zobowiązań spółki ze wskazaniem tych objętych postępowaniami egzekucyjnymi. W wykonaniu wezwania w piśmie z dnia 10 maja 2009 roku wyjaśniono, że od zakupienia firmy minęło 10 lat w ciągu, których spółka była przekształcana; zmieniły się: siedziba (dwukrotnie), udziałowcy, a także księgowi. Dokumentacja spółki została rozproszona i obecnie jest scalana - niektóre dokumenty trzeba odtworzyć. Wyjaśniono, że tytułem zadatku na zakup złóż żwiru wpłacono ... zł (udokumentowano wpłaty na kwotę około ... zł). Do pisma załączono: umowę kupna przez spółkę dwóch nieruchomości za kwotę ... zł z dnia 28 sierpnia 2001 roku, protokół z nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 19 kwietnia 2002r. obejmujący dwie uchwały zmieniające umowę spółki (załączono tekst uchwały z dnia 26 lipca 2002r. ustalającej jednolity tekst umowy spółki). Przedłożono także trzy oświadczenia o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki oraz umowę o świadczenie usług księgowych z dnia 31 marca 2009 roku. Jednocześnie strona skarżąca wystąpiła o przedłużenie o 10 dni terminu na dostarczenie pozostałej dokumentacji. Jednak, pomimo upływu terminu żądanego przez nią, żadnej dokumentacji nie dostarczono. W złożonym sprzeciwie strona skarżąca podniosła ogólnie, iż starała się o nadesłanie wszystkich żądanych dokumentów, jednakże było to utrudnione ze względu na rozproszoną dokumentację firmy. Spółka nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości gdyż nie było na to środków finansowych, a wspólnicy odmówili dalszych dopłat. Dodano też, iż próby odzyskania zadatku za złoża prowadzone są nie na drodze sądowej, lecz w ramach negocjacji mających prowadzić do wydzierżawienia jednego ze złóż. Aktualnie wszystkie sprawy firmy prowadzone są przez prokurenta i udziałowca wnoszącego sprzeciw ( J. ). Powyższe okoliczności, wskazane przez skarżącą Spółkę i dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadniają w ocenie Sądu przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, które stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i dotyczy przypadków, w których zdobycie przez stronę odpowiednich środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym jest znacznie utrudnione lub praktycznie niemożliwe. Podkreślić należy zdecydowanie, iż ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która się o nie ubiega. Powinna ona wobec tego należycie uzasadnić i uprawdopodobnić wszelkie okoliczności, które dotyczą jej sytuacji majątkowej ( zob. m. in. B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 554 ). W niniejszej sprawie skarżąca Spółka nie wykazała szczegółowych okoliczności dotyczących całokształtu jej aktualnej kondycji finansowej, pomimo wyraźnego wezwania jej do dokonania czynności w tym zakresie. Nie uczyniła tego również w ramach wniesionego sprzeciwu, powołując się jedynie ogólnie na swoją trudną sytuację majątkową. Ciężar dowodu spoczywa na podmiocie wnoszącym o prawo pomocy; obowiązek sądu wyczerpuje się poprzez wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego (art. 255 cytowanej ustawy). Oświadczenie majątkowe przedłożone na urzędowym formularzu ( k. 79-80 ) budziło wątpliwości i okazało się niewystarczające dla oceny zdolności płatniczych strony. Wynika z niego, że Spółka, pomimo całkowitego wyczerpania kapitału zakładowego ( ... zł ) i zaprzestania działalności w zakresie wydobywania żwiru, nie została postawiona w stan likwidacji i nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Jednocześnie dochodzi ona zwrotu zadatków wpłaconych tytułem umowy kupna nieruchomości ( ... zł ). Zaistniała, więc konieczność ustalenia źródła finansowania działalności spółki. Z dodatkowych wyjaśnień i przekazanej dokumentacji wynika, że koszty działalności spółki są finansowane przez wspólników. Niemniej, pomimo wezwania, strona nie określiła ani wysokości otrzymywanych środków finansowych, ani tytułu prawnego tych świadczeń; podniosła jedynie, że nie są to dopłaty. Nie wyjaśniono tych okoliczności również we wniesionym sprzeciwie. Przekazane informacje wskazują, że rozchody spółki ( ... tys. zł - zadatki na zakup złóż żwiru, ... tys. zł – inni dostawcy ) znacznie przewyższyły jej ujawnione przychody ( ... tys. zł - kapitał zakładowy oraz ... tys. zł odbiorcy usług skarżącej). W konsekwencji kwoty przekazane tylko tytułem umowy kupna złóż żwiru prawie dwukrotnie przekraczają całość deklarowanych przychodów Spółki. Stąd uzasadnione jest stanowisko, że jeszcze w okresie prowadzenia działalności gospodarczej źródłem finansowania działalności ... były środki pochodzące od wspólników. W ocenie Sądu podkreślić należy, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego na gruncie wszystkich dostępnych jej źródeł finansowania. Jeżeli istotnym źródłem finansowania działalności spółki z o.o., a od około pięciu lat jedynym, są środki pochodzące od wspólników, to osoba prawna powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania także w zakresie tego źródła. Niewystarczające jest powołanie się na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Przyznanie prawa pomocy prowadziłoby według Sądu do zaakceptowania naruszenia przez skarżącą równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Koszty dochodzenia należności przypadających spółce finansują wspólnicy, natomiast koszty obrony przed zastosowaniem sankcji prawnych za prowadzenie ( w ocenie organów ) działalności niezgodnie z prawem, miałyby ponosić Skarb Państwa, a w rzeczywistości podatnicy. Skarżąca nie wykazała wobec tego skutecznie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania, zarówno w ramach złożonego wniosku, jak i wniesionego sprzeciwu, który nie zezwalał na przyjęcie tezy o całkowitym braku środków finansowych po stronie Spółki jako osoby prawnej. Należy w tym miejscu wskazać na poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego akcentujące wyjątkowy charakter udzielania prawa pomocy osobom prawnym. Podkreśla się w nich m. in., iż osoby prawne jako profesjonalni przedsiębiorcy winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej ( B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 555-556; postanowienia NSA z 6.10.2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl. ). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ M. Górecka