III SA/Po 493/19

Dnia 15 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: St. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na ubezpieczenia zdrowotne za okres od [...] do [...],od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Odmówił też wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] , od [...] do [...], od [...] do [...], od [...] do [...] na ubezpieczenie zdrowotne od [...] do [...],[...] do [...] i od [...] do [...] oraz z tytułu składek na FPiGŚP za okres od [...] do [...] , od [...] do [...], od [...] do [...] za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 30 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy, co oznacza, że w stosunku do wymienionych w tym przepisie należności wyłączone jest orzekanie w sprawie ich umorzenia. Natomiast warunki określone w art. 28 ust. 3 a ustawy mogą być rozpatrywane wyłącznie w odniesieniu do składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. Z uwagi na powyższe, organ w oparciu o art. 61a § 1 Kpa odmówił wszczęcia postępowania. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazała, że pierwotny wniosek o umorzenie dotyczył tylko i wyłącznie odsetek i innych opłat. Organ zatem błędnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności głównej, bowiem składki, odsetki za zwłokę ,koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata są także należnościami ze składek. Tym samym pojęcie należności obejmuje różne świadczenia o odrębnym statusie, które składają się na pojęcie należności. Tym samym organ nie rozstrzygnął wniosku o umorzenie odsetek i innych opłat, a wyłącznie w sprawie składek. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. ZUS Inspektorat w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ponownie przywołano treść art. 30, 28 ust.3a i 83b ust.1 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych. Organ nadal uznał za prawidłowe nie wszczynanie postępowania w zakresie wskazanych w rozstrzygnięciu należności, natomiast odnośnie odsetek oraz składek finansowanych przez płatnika poinformował, że wyda odrębną decyzję. Strona skorzystała z prawa złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze M. J. podniósł, że organ nie odniósł się w ogóle do składek finansowanych przez ubezpieczonego, co oznacza, że decyzja nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia merytorycznego. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy j ustawy z dnia 13 października 1998r.- O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019, poz.300), które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie jednak z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast, zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s Wszystkie wskazane wyżej regulacje nie mają więc zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Organ wyjaśnił; powyższą kwestie w uzasadnieniu decyzji. Wyjaśnił też ,że w pozostałym zakresie wyda odrębną decyzję. Stąd niezrozumiały jest zarzut skargi o nierozpoznaniu merytorycznym należności z tytuł skaldem finansowanych przez ubezpieczonego. Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2012r., sygn. akt II GSK 1520/11 publ. Lex nr 1404591). Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Taka regulacja jest uzasadniona tym, że to nie płatnik składek, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest więc jedynie "pośrednikiem", który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to możliwość powoływania się w takiej sytuacji przez płatnika na okoliczności dotyczące jego sytuacji jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r., II GSK 1520/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2018r., III SA/Łd 53/18; dostępne: www.orzeczenie.nsa.gov.pl). Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał brak podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jak z powyższego wynika, regulacja ta obejmuje jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Innymi słowy, sformułowanie użyte w treści powyższego przepisu odnosi się wyłącznie do należności z tytułu składek ciążących na stronie skarżącej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006r., sygn. akt III UK 84/06, publ. OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008r., sygn. akt II GSK 451/07). Tym samym, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwalał na rozpoznanie merytoryczne wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, na podstawie tego przepisu, gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Dodać należy, że organ odniósł się też wyraźnie do rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek, wskazując w uzasadnieniu, że kwestia odsetek zostanie merytorycznie rozpoznana w odrębnym postępowaniu. Na marginesie należy zauważyć, że skarżący wbrew twierdzeniu zawartemu we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wcale nie wnosił "tylko i wyłącznie o umorzenie odsetek", bo z wniosku o umorzenie wynika jednoznacznie ,że wnosi o umorzenie należności z tytułu składek, (tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej).Wniosek skarżącego nie zawierał więc wyłącznie żądania umorzenia samych odsetek. Jedynie w uzasadnieniu wniosku, skarżący wskazał, że kwota odsetek przekracza wartość główną, a odsetki naliczone są w sposób dla niego niezrozumiały. Jednakże po uzyskaniu decyzji w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku, zarzutu tego w skardze już nie podnosił. W tej sytuacji organ zobligowany był do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Stosownie zaś do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja ZUS jest prawidłowa. Zasadnie bowiem organ odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze. zm.), skargę oddalił.