III SA/Po 495/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi M. L. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 4 września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 30 lipca 2008 roku nr [...], II. przyznaje radcy prawnemu M. A. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...],- ([...] i [...]/100 ) złotych, w tym [...] ([...] i [...]/100) złotych tytułem podatku od towarów i usług, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M. Ławniczak /-/M. Lorych – Olszanowska /-/B. Koś Decyzją z dnia 30 lipca 2008 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 kpa Wójt Gminy orzekł o zameldowaniu na pobyt stały T. L. w lokalu przy ul. [...] w B. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte w dniu 17 grudnia 2007 r. na wniosek T. L., który wskazał iż zamieszkuje pod powyższym adresem od urodzenia. Decyzją z dnia 6 marca 2008 r. Wójt Gminy orzekł o zameldowaniu T. L., a decyzją z dnia 29 kwietnia 2008 r. organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję z powodu błędów proceduralnych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy M. L. został powiadomiony o możliwości ponownego przesłuchania świadków i strony oraz ustosunkowania się do złożonych przez nich zeznań. W oparciu o pismo Urzędu Gminy z dnia 20 października 2003 r. oraz zeznania M. L. z dnia 11 lutego 2008 r. organ ustalił, że nieruchomość położona w B. przy ul. [...] została podzielona w 1980 r. na 2 działki, na których usytuowany jest dom w zabudowie bliźniaczej. W 2003 r. wydzielonej nieruchomości stanowiącej własność M. L. nadano numer porządkowy [...]. W oparciu o zeznania T. L. z dnia 3 stycznia 2008 r., zeznania M. A. z dnia 6 lutego 2008 r., zeznania A. K. z dnia 1 lutego 2008 r., wyjaśnienia M. L. z dnia 27 grudnia 2007 r., wyjaśnienia S. L. z dnia 3 stycznia 2008 r. oraz zeznania M. L. z dnia 11 lutego 2008 r. organ ustalił, że T. L. od dzieciństwa mieszka w przedmiotowej nieruchomości, od kilku lat wraz z żoną i dzieckiem zajmuje mieszkanie na piętrze budynku (segmencie bliźniaka) stanowiącym własność jego ojca M. L. Organ podkreślił przy tym, że nie jest istotne, czy T. L. mieszka w tym lokalu od urodzenia, gdyż przedmiotem oceny są okoliczności istniejące w dniu zgłoszenia wniosku o zameldowanie. Na rozstrzygnięcie sprawy nie ma także wpływu wyrok eksmisyjny, mocą którego T. L. wraz z rodziną został zobowiązany do opuszczenia lokalu. Wprawdzie Sąd nakazał opuścić lokal, ale jednocześnie wstrzymał wykonanie opróżnienia mieszkania do czasu złożenia przez gminę oferty najmu lokalu socjalnego, co oznacza, że do czasu opuszczenia lokalu w wyniku wykonania wyroku T. L. może przebywać w tym mieszkaniu wraz z rodziną, w związku z czym powinien być tam zameldowany. Ponadto wskazując, że pomiędzy M. L. a T. L. istnieje konflikt rodzinny, o czym świadczy załączony do akt sprawy wyrok karny, pozew o zapłatę czynszu oraz wyrok eksmisji, organ podkreślił, że meldunek jest wyłącznie rejestracją osób w danym miejscu i nie daje osobie meldowanej uprawnień do rozporządzania lokalem, a organ ewidencyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania spraw rodzinnych i majątkowych czy też naruszonego posiadania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i nieuwzględnienie wniosku T. L. o zameldowanie. Zarzucił naruszenie art. 7 i 77 kpa poprzez pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego oraz niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie. Podniósł, że nieprawdą jest, iż T. L. mieszka w spornym lokalu od urodzenia. Ponadto wskazał, że T. L. zajmuje coraz więcej pomieszczeń w nieruchomości skarżącego wbrew jego woli, a Urząd Gminy nie przedstawił do tej pory oferty w sprawie lokalu socjalnego dla T. L. Decyzją z dnia 4 września 2008 r., nr [...] Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji. Ponadto podkreślił, że organ administracyjny rozstrzygając o zameldowaniu osoby w oparciu o art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest obowiązany ustalić jedynie zamieszkiwanie osoby w lokalu z zamiarem stałego pobytu. W rozpatrywanej sprawie przesłanka ta została spełniona, gdyż z materiału zgromadzonego przez organ I instancji bezspornie wynika, że T. L. mieszka w lokalu przy ul. [...] w B., który stanowi centrum jego życia, czemu zresztą skarżący nie przeczy. Dodał przy tym, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jednak w niniejszej sprawie egzekucja wyroku orzekającego eksmisję nie może zostać wykonana do czasu złożenia przez gminę oferty najmu lokalu socjalnego. M. L. złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i odmowę zameldowania. Skarżący podtrzymał w pełni stanowisko przedstawione w odwołaniu, podkreślając że T. L. przebywa w jego nieruchomości bezprawnie, tj. bez zgody skarżącego i wbrew wyrokowi eksmisyjnemu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w powołaniu na stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Natomiast stosownie do art. 10 ust. 1 tejże ustawy osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, jest obowiązana zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia. W świetle powołanych przepisów podstawa do zameldowania na pobyt stały istnieje, gdy łącznie spełnione są obie przesłanki wynikające z powyższej regulacji, a mianowicie, gdy osoba faktycznie zamieszkuje w danym lokalu oraz ma zamiar stałego w nim przebywania. Przez ów zamiar należy rozumieć wolę stałego lub długotrwałego zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., V SA 1496/00, LEX nr 54454). Przy czym zamiar ten to nie tylko wola wewnętrzna, lecz wola dająca się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24.11.2006 r., IV SA/Wa 1677/2006, Lex nr 306533). O charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, jednakże w razie wątpliwości co do charakteru pobytu organ administracji nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli takiej osoby co do jej zamiaru. O ocenie charakteru pobytu decyduje bowiem nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty (zob. wyrok NSA z dnia 19.03.1981 r., SA 314/81, ONSA 1981/1/24). Należy przy tym wyjaśnić, że o rzeczywistym zamiarze przebywania w określonym miejscu można mówić w aspekcie subiektywnym i obiektywnym. Strona subiektywna zamiaru stałego przebywania wyrażać się będzie w subiektywnych odczuciach osoby meldowanej, zaś strona obiektywna – w okolicznościach dotyczących rzeczywistej koncentracji życiowych interesów danej osoby, a także w okolicznościach całkowicie obiektywnych, niezależnych od woli stron postępowania. W ocenie Sądu czynnikiem obiektywnym, który należy wziąć od uwagę przy badaniu zamiaru stałego przebywania jest w szczególności wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję względem osoby wnioskującej o zameldowanie na pobyt stały w miejscu, z którego ma zostać ona usunięta w dającej się przewidzieć przyszłości na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego. Nie sposób bowiem twierdzić, iż osoba, w stosunku do której orzeczono wyrok eksmisyjny, może obiektywnie lokować na czas stały (czyli bez określonej na dzień wydawania decyzji meldunkowej granicy czasowej przebywania) swoje centrum interesów życiowych w miejscu, o którym wie, iż będzie musiała je opuścić. Sąd podkreśla element stałości w zamiarze przebywania, którego stwierdzenie jest konieczne do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie meldunku, a którego nie można dopatrzeć się w odniesieniu do osoby, która zostanie z danego miejsca usunięta w toku postępowania egzekucyjnego. Przy czym bez znaczenia jest, iż wykonanie wyroku orzekającego eksmisję zostało wstrzymane na skutek przyznania stronie prawa do lokalu socjalnego. Otóż datę, w którym Gmina przedstawi osobie ofertę najmu lokalu socjalnego, należy uznać za moment, w którym zakończy się definitywnie pobyt określonej osoby w danym lokalu. Zdarzenie polegające na uzyskaniu prawa do lokalu socjalnego i połączona z nim eksmisja z lokalu dotychczas zajmowanego jest zdarzeniem przyszłym i pewnym, które w sposób wyraźny wyznacza granicę pobytu danej osoby pod oznaczonym adresem. Postępowanie administracyjne w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek zameldowania na pobyt stały winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy i ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Nie posiada jednak w tym względzie całkowitej dowolności, lecz powinien zmierzać do urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej oraz stosować się do reguł postępowania dowodowego określonych w art. 75 i nast. kpa. Ponadto stosownie do art. 77 § 1 kpa, stanowiącego rozwinięcie zasady prawdy obiektywnej, organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Poczynione ustalenia oraz przeprowadzona ocena materiału dowodowego winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie treści decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że organy obu instancji przy ustalaniu okoliczności sprawy skoncentrowały się na fakcie zamieszkiwania T. L. w lokalu przy ul. [...] w B., pomijając, że dla zameldowania na pobyt stały konieczne jest również ustalenie, czy został spełniony drugi z warunków takiego zameldowania, a mianowicie zamiar stałego zamieszkiwania. O ile ustalenia w zakresie faktycznego pobytu T. L. w spornym lokalu można uznać za wystarczające, biorąc pod uwagę, że okoliczność ta w istocie pozostawała bezsporna, to jednak nie do przyjęcia jest zaniechanie przez organy obu instancji wyjaśnienia okoliczności sprawy w aspekcie rzeczywistego zamiaru T. L. stałego zamieszkiwania w tymże lokalu. Należy zwrócić uwagę, że niewystarczające w tym względzie są już same wyjaśnienia T. L. (k. 10 akt adm.), z których nie wynika wprost, czy wiąże on z tym lokalem jako centrum życiowym zamiar zamieszkiwania w sposób stały (długotrwały), co wymaga stosownego uzupełnienia, zważywszy, że właściciel tego lokalu – M. L. jest przeciwny temu zamieszkiwaniu, a wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. (k. 12 akt adm.) Sąd Rejonowy w P. nakazał T. L. (i jego rodzinie) opuszczenie, opróżnienie i wydanie M. L. spornego lokalu. Jakkolwiek w wyroku tym nakazano jednocześnie wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty najmu lokalu socjalnego, to jednak powyższe w żadnym razie nie legalizuje pobytu T. L. w spornym lokalu, lecz jedynie oznacza, że egzekucja tego wyroku nie może być wykonana do czasu otrzymania oferty najmu lokalu socjalnego. Stąd nawet ewentualne wyraźne oświadczenie T. L. o zamiarze zamieszkiwania w spornym lokalu w sposób stały winno zostać zobiektywizowane na tle całokształtu okoliczności sprawy. Pomimo bowiem, że dla zameldowania na pobyt stały nie jest wymagane uprawnienie do lokalu ani też zgoda właściciela lokalu, to jednak brak tychże warunków niewątpliwie może mieć znaczenie przy ocenie rzeczywistego zamiaru stałego przebywania w danym lokalu. Ponadto nie ulega wątpliwości, że zamiar stałego zamieszkiwania zostaje unicestwiony poprzez egzekucję wyroku orzekającego eksmisję (por. wyrok NSA z dnia 6.02.2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). Powyższe nie oznacza jednak, że w przypadku bezprawnego zajmowania lokalu, zamiar ten nie może być wykluczony wcześniej, tj. przed zaistnieniem konieczności wykonania wyroku eksmisyjnego w drodze egzekucji. W tym względzie należało wziąć pod uwagę, czy T. L. ma możliwość zamieszkiwania w innym lokalu i ewentualnie czy z możliwości tej korzysta, czy deklaruje dobrowolne opuszczenie spornego lokalu i ewentualnie w jakim czasie, a w szczególności czy Gmina, na której spoczywa obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego, składała T. L. ofertę najmu takiego lokalu, ewentualnie czy będzie możliwe i w jakiej perspektywie czasowej złożenie takiej oferty. Nieustalenie i nierozważnie powyższych okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny przesłanek zameldowania na pobyt stały, a w szczególności zamiaru stałego zamieszkiwania, świadczy o naruszeniu przez organy obu instancji w niniejszej sprawie art. 7 i art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 6 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które miało wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować wyeliminowaniem wadliwych decyzji z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie stosownie do powyższych wskazań wynikających z art. 7 i art. 77 kpa w powiązaniu z normą prawa materialnego zawartą w art. 6 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zgodnie z jej wykładnią przedstawioną powyżej. Poczynione ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne winny przy tym znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa), która co do zasady powinna uwzględniać stan faktyczny i prawny aktualny w chwili wydawania decyzji. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w pkt I i III sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku w oparciu o art. 250 powyższej ustawy w zw. z art. § 14 ust. 2 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). /-/ M. Ławniczak /-/ M. Lorych–Olszanowska /-/ B. Koś D.W.d