III SA/Po 496/19

Dnia 15 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę W dniu [...] marca 2019r M. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Do wniosku załączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Organ, decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r, o nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych we łącznej kwocie [...]zł. W pkt 2 decyzji odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu, organ przywołując treść art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust.3 a ustawy z dnia 13 października 1998r. – O systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, że skarżący nie udowodnił, konieczności zastosowania umorzenia należności, a sam fakt, że spłata powoduje obciążenie finansowe nie uzasadnia takiego rozstrzygnięcia. Organ ustalił następujące okoliczności. M. J. utrzymuje się z pracy dorywczej oraz uzyskuje dochód z wynajmu pokoi w łacnej kwocie [...]zł. Ponosi miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...]zł. Zaznaczono, że zadeklarowany dochód może uniemożliwiać zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jednakże strona nie wykazała, aby miała trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych czy też posiadała zadłużenie z tytułu czynszu czy nieopłaconych rachunków. Nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący nie jest w sytuacji zdrowotnej ani osobistej uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodu. Nie wykazał, by poniósł jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności. Skarżący skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniósł, że organ nie wskazał żadnych merytorycznych podstaw do odmowy. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta zaś, na mocy § 2 art. 1 w/w ustawy sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2019, poz. 300, zwaną dalej u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem ust. 2-4. Co za tym idzie, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Na mocy art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z [pic]dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zaś szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art.. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy jednak wskazać, że organ administracji publicznej, wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmuje je w ramach instytucji uznania administracyjnego, o czym stanowi użyte w art. 28 u.s.u.s. sformułowanie "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Oznacza to, że organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku zaś stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty (por. Wyrok NSA z dnia 23 października 2018 roku, I GSK 1944/18). Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy prawidłowa była ocena organu w ramach tego uznania . Podkreślić należy, że skarżący nie zakwestionował ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, a jedynie ich ocenę. Zdaniem Sądu przeprowadzona przez ZUS ocena sytuacji skarżącego nie nosi cech dowolności. Dokonano w zakwestionowanej decyzji rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego na podstawie złożonej przez stronę dokumentacji, której organ nie zakwestionował w żadnej części. Nie zanegował też wskazanych wydatków i przychodów. Zasadnie uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia, aby aktualna sytuacja skarżącego miała charakter trwały, a status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Fakt, że na chwilę rozstrzygania skarżący nie osiąga wyższych dochodów z tytułu zatrudnienia, nie oznacza, że ta sytuacja nie może ulec zmianie. Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności chociażby poprzez realizację układu ratalnego, który już została zawarty. Z posiadanych informacji nie wynika też, aby wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej, która jest udzielana osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie przedstawił też dokumentacji medycznej obrazującej stan jego zdrowia. Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że organy nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania rozpatrując wniosek skarżącego i odnosząc się wyczerpująco do każdej przesłanki umorzenia. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek i tym samym złożenia rzetelnego oświadczenia, gdyż to sam wnioskodawca, a nie organ posiada pełną wiedzę o swojej sytuacji majątkowej, osobistej i rodzinnej. Stąd też nie może obecnie mieć znaczenia okoliczność, że skarżący korzysta z pomocy rodziny, którą to okoliczność podniósł dopiero w skardze. Wbrew zarzutom skargi, organ wywiązał się też z nałożonego obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że w razie wystąpienia nowych okoliczności powodujących istotne pogorszenie się sytuacji rodzinnej i finansowej strony skarżącej, mogą być one podniesione przy ewentualnym kolejnym wniosku w przedmiocie umorzenia wskazanych w decyzji zaległości. Przepisy prawa nie tamują bowiem możliwości wystąpienia do organu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych, jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym. W sytuacji, gdy przedstawione w toku postępowania administracyjnego dowody niewątpliwie dokumentują nową, odmienną sytuację finansową strony, wówczas może być ona poddana ocenie, jednak w nowym postępowaniu administracyjnym zainicjowanym ponownym wnioskiem. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.