III SA/Po 500/18

Dnia 7 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...], II. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącego kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] czerwca2018 r., po rozpatrzeniu odwołania R. M. (dalej: "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z [...] kwietnia 2018 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania pomocy dla producentów rolnych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 27 października 2017 r. strona wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej dla producenta rolnego, który poniósł szkody w uprawach rolnych , lasach lub w budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu, deszczu nawalnego lub gradu. W dniu 15 grudnia 2017 r. wezwano stronę do złożenia wyjaśnień. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie 29 grudnia 2017 r. Dnia [...] grudnia 2017 roku wnioskodawca zapoznał się z projektem decyzji o odmowie przyznania pomocy i odmówił jej odebrania . W dniu 5 stycznia 2018 r. strona udzieliła wyjaśnień dołączając do pisma kopie protokołu nr. 63/2017 , kopie pism z 5 stycznia 2018r. ,11 października 2017 r. i kopie pisma Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w P. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. decyzją z [...] kwietnia 2018 r. umorzył postępowanie, wskazując, że ze względu na regulacje ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych nie jest on już władny do wydania decyzji merytorycznej względem zdarzeń, które wystąpiły w roku 2017. Po rozpoznaniu odwołania strony Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że zaistniała sytuacja prawna wskazuje na bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego wnioskiem strony. Organ odwoławczy stwierdził, że pomoc, o której stanowi § 13m ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 27 stycznia 2015 r. wydatkowana była w ramach dotacji celowej z budżetu państwa na rok 2016 zgodnie z umową zawartą z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co wiązało się z koniecznością jej wypłaty do końca grudnia 2017 roku. Wydanie w roku 2018 pierwszego rozstrzygnięcia w formie decyzji przyznającej pomoc z tytułu programu realizowanego w roku budżetowym 2017 naruszyłoby przepisy ustawy o finansach publicznych. Regulacje przewidziane w jej art. 44 ust. 1 pkt 3 i art. 46 ust. 1 obejmują swoim zakresem wyłącznie zobowiązania wymagalne w danym roku kalendarzowym. Przyznanie zatem stronie płatności z tytułu zdarzenia, które miało miejsce w 2017 roku doprowadziłoby do naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Przekroczenie tak zakreślonego terminu – 31 grudnia 2017 r. – powoduje bezprzedmiotowość postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania . Skarżący podkreślił , że nie jest zgodne z prawdą , iż zapoznano go z projektem decyzji odmówił jej odebrania . Braki wniosku uzupełnił zgodnie z wezwaniem i jego zdaniem powinien otrzymać pomoc. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja z [...] czerwca 2018 r. Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P., którą utrzymano w mocy decyzję z [...] kwietnia 2018 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia pomocy finansowej producentowi rolnemu , który poniósł szkody w uprawach rolnych , lasach lub budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu , deszczu nawalnego lub gradu . Stanowisko prezentowane przez organ ARiMR sprowadza się w istocie do uznania braku możliwości przyznania pomocy w roku 2018 za zdarzenie, które miało miejsce w roku 2017, z uwagi na wynikające stąd naruszenie dyscypliny finansów publicznych, co w ocenie tego organu świadczy o bezprzedmiotowości postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego. Z powyższym stanowiskiem organu ARiMR nie sposób się zgodzić. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której regulacja ta traktuje, oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec którego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to w szczególności brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy przy tym do czynienia także w sytuacji, gdy wobec upływu terminu prawa materialnego organ administracji publicznej traci uprawnienie do kształtowania praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjno-prawnego stosunku materialnego, to jest nie jest on już dłużej władny do rozstrzygnięcia danej sprawy. Materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku skarżącego stanowią przede wszystkim przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie § 13m ust. 1 tego rozporządzenia w 2017 roku Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który poniósł szkody w uprawach rolnych , lasach lub budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu, deszczu nawalnego lub gradu , w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich , będącemu mikroprzedsiębiorstwem , małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr. 1 do rozporządzenia nr. 702/2014. Pomoc ta, o czym stanowi już § 13m ust. 4 rozporządzenia, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony w terminie do dnia 31 października 2017 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej. Przywołane powyżej przepisy rozporządzenia krajowego ani inne zawarte w tym rozporządzeniu regulacje nie przewidują terminu, który miałby ograniczać organ ARiMR w możliwości przyznania wnioskowanej przez skarżącego pomocy. Ograniczenie takie nie wynika także z regulacji ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej: "u.f.p."), na które w kontrolowanej sprawie powołuje się organ ARiMR. Przytaczany przez ten organ art. 44 ust. 1 pkt 3 u.f.p. stanowi, że wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokościach ustalonych w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych. Z kolei art. 46 ust. 1 u.f.p. wskazuje, iż jednostki sektora finansów publicznych mogą zaciągać zobowiązania do sfinansowania w danym roku do wysokości wynikającej z planu wydatków lub kosztów jednostki, pomniejszonej o wydatki na wynagrodzenia i uposażenia, składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, inne składki i opłaty obligatoryjne oraz płatności wynikające z zobowiązań zaciągniętych w latach poprzednich, z zastrzeżeniem art. 136 ust. 4 i art. 153 ustawy. Ostatnio wskazane przepisy ustawy o finansach publicznych pozostają bez wpływu na materialnoprawną kompetencję organu ARiMR do udzielenia pomocy finansowej wynikającej z § 13m ust. 1 rozporządzenia. Podkreślić trzeba, że z materialnoprawnych podstaw rozstrzygania sprawy objętej wnioskiem skarżącego, w tym zwłaszcza z § 13m ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia, wynika, że organ ARiMR jest zobowiązany skorzystać z tej kompetencji ilekroć spełnione zostaną przewidziane ku temu przesłanki. Tym bardziej zatem, wobec treści regulacji § 13 rozporządzenia, brak jest podstaw, aby organ ARiMR odwoływał się do nieprzewidzianych tam kwestii budżetowych, skoro przyznanie rzeczonej pomocy nie zależy od jego uznania, abstrahując już od tego, że w żadnym razie nie powinno to stanowić o bezprzedmiotowości postępowania. Z przywoływanych przez organ ARiMR art. 44 ust. 1 pkt 3 i art. 46 ust. 1 u.f.p. nie wynika także brak możliwości zaciągania zobowiązania względem zdarzeń, które miały miejsce w poprzednim roku budżetowym, do czego w istocie zmierza argumentacja prezentowana przez ten organ. Należy zauważyć ,że wysokość udzielanej producentowi rolnemu pomocy w przypadku szkód w uprawach rolnych , o którą wnioskował skarżący, jest ustalona na 1000 zł. na 1 ha powierzchni upraw rolnych , na której wystąpiły szkody spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu , deszczu nawalnego lub gradu- § 13m ust.7 i ust 8 pkt.1 rozporządzenia . Ściśle określona wysokość stawek pomocy dotyczy także szkód w powierzchni lasów i w budynkach . Przepisy rozporządzenia określają także granice i proporcje przyznawanej pomocy w przypadku łącznego zgłoszenia we wniosku kilku rodzajów szkód - § 13 m ust. 8-13 rozporządzenia . Oznacza to ,że po upływie terminu na złożenie wniosków określonego ust 3 § 13m rozporządzenia organ zna wysokość wnioskowanej pomocy w roku 2017 . Rola organów ARiMR sprowadza się wobec tego de facto do rozdysponowania tak zakreślonej kwoty, w zgodzie z przepisami § 13m rozporządzenia. Dokonując analizy akt administracyjnych Sąd w składzie rozpatrującym sprawę stwierdził ,że w aktach znajduje się decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...] grudnia 2017 roku o odmowie przyznania pomoc skarżącemu . Decyzja ta zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 107 § 1 k.p.a.. Organ błędnie traktuje decyzję jako projekt i jest nie konsekwentny w swoich działaniach opisanych w notatce służbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. Z treści notatki wynika ,że podjęto czynności doręczenia decyzji w trybie art. 42 § 2 k.p.a. Odmowa przyjęcia decyzji przez stronę w lokalu organu administracji publicznej obligowała organ do doręczenia decyzji zgodnie z art. 39 k.p.a. W ocenie Sądu nie doręczenie stronie decyzji z [...] grudnia 2017 roku i umorzenie postępowania pozbawiło ją prawa wniesienia odwołania co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności wskazanej w art. 15 k.p.a. i obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej – art. 8 § 1 k.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ ARiMR zobligowany jest zastosować się do wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu oceny prawnej . W szczególności winien doręczyć stronie decyzję z dnia [...] grudnia 2017 roku ,a w przypadku jej zaskarżenia przez stronę rozpoznać sprawę merytorycznie. W tych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej postanowiono w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a.