III SA/Po 507/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak ( spr.) WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych dotyczącej utraty na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o d d a l a s k a r g ę /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ K. Wolna-Kubicka WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W dniu [...] roku T. G. złożył w Starostwie Powiatowym w C. wniosek o uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych , które doprowadziły do utraty majątku przez rodzinę wnioskodawcy. W toku postępowania administracyjnego ustalono , iż aktem notarialnym z dnia [...] roku J. G. , ojciec wnioskodawcy nabył spadek po swoim ojcu T. G. oraz po matce M. G. , obejmujący gospodarstwo rolne o obszarze [...] ha ,położone w M. oraz zapisane w księdze wieczystej o numerze Kw [...]. W związku z procesem nacjonalizacji , w roku [...] ojcu wnioskodawcy odebrano lasy i grunty leśne o powierzchni [...] ha .W powojennym operacie odebrane grunty oznaczono jako pododdziały [...], [...], [...], [...], [...], i, [...], [...], l oddziału [...]. Z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w C. wynika ,iż parcele położone w miejscowości M. i składające się na majątek rodziny T. G. powstały w [...] roku. Z późniejszych wypisów ewidencji gruntów wynikało , iż żadna z parceli nie miała powierzchni większej niż [...] ha. W dniu [...] roku Sąd Rejonowy w T. stwierdził , że spadek po J. G. , na podstawie testamentu nabył w całości T. G.. Z dokumentacji Starostwa Powiatowego w C., Delegatura Wydziału Geodezji, Kartografii ,Katastru i Gospodarki Nieruchomościami wynika, że stan ewidencji gruntów na dzień [...] roku wykazywał jako stanowiące własność J. G. działki o nr [...] [...] [...] [...],[...],[...] w obrębie wsi M. i objęte księgą wieczystą o nr Kw [...]. Natomiast według stanu na dzień [...] roku działka o nr [...] była już ujawniona w księdze wieczystej o nr Kw [...] jako stanowiąca własność Skarbu Państwa. Z treści wniosku T. G. oraz z zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego wynika również , iż w latach następujących po okresie nacjonalizacji, aż do lat 80-ch w posiadanie Nadleśnictwa przeszły także dalsze grunty o powierzchni [...] Ha, stanowiące część kompleksu gruntów ojca wnioskodawcy. Nieruchomości te przejęte zostały od ojca skarżącego w wyniku tzw "przeglądów gruntów rolnych". Decyzją z dnia [...] roku Starosta orzekł o umorzeniu postępowania w oparciu o treść art.105 § 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz.168).W uzasadnieniu wskazano, iż żądanie objęte wnioskiem T. G. nie podlega rozpatrzeniu w drodze postępowania administracyjnego, wobec czego stało się bezprzedmiotowe z powodu braku upoważnienia Starosty do stwierdzenia nieważności decyzji opisanych we wniosku. W odwołaniu od decyzji T. G. podniósł kwestie natury formalnej , polegające jego zdaniem na naruszeniu treści art.65 , 7 oraz 155 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 -Kodeks postępowania administracyjnego( Dz. U Nr 30, poz 168). W kwestii merytorycznej zakwestionował stanowisko organu dotyczące kwestii właściwości rzeczowej do orzekania w niniejszej sprawie. Już po terminie do wniesienia odwołania T. G. w piśmie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniósł dodatkowe okoliczności związane z zalesianiem przez Nadleśnictwo gruntów rolnych należących uprzednio do jego ojca. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] roku, o Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił , iż zgodnie z przepisami prawa oraz orzecznictwem Sądu Najwyższego - sprawy o zwrot niesłusznie znacjonalizowanych lasów lub o odszkodowanie z tego tytułu , w związku ze stosowaniem dekretu z dnia 12 grudnia 1944 roku "o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa" (Dz.U. Nr 15, poz. 82) rozpatrywane są przez sądy powszechne i w związku z tym nie jest właściwy tryb postępowania administracyjnego. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż skoro brak jest ustawowego upoważnienia dla starosty do orzekania w tego typu sprawach- to tym samym postępowanie przed organami administracji stało się bezprzedmiotowe. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył T. G.. Skarżący przytoczył w niej okoliczności podniesione w toku postępowania administracyjnego , a dotyczące między innymi rozbieżności pomiędzy treścią ksiąg wieczystych, a danymi z ewidencji gruntów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w decyzji organu II instancji, dodatkowo podnosząc , iż wniosek T. G. z dnia [...] roku winien skutkować odmową wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ I instancji. Niemniej z uwagi na okoliczność , iż skutek w postaci rozstrzygnięcia o umorzeniu jest tożsamy z odmową wszczęcia- decyzji organu i instancji nie uchylono. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przede wszystkim podkreślić należy , iż wniosek inicjujący postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie był wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych , które doprowadziły do utraty majątku rodziny skarżącego. Akta administracyjne decyzji tych nie zawierają, brak ich również jak twierdzi skarżący w archiwach Nadleśnictwa . W tym miejscu dokonać należy analizy aktu nacjonalizacyjnego , jakim był dekret z dnia 12 grudnia 1944 roku - "o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa" (Dz. U. Nr 15,poz.82).Treść art. 1 pkt.3 lit.b) stanowiła , iż nie podlegały nacjonalizacji na podstawie przepisów w/w dekretu lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 roku na parcele nie większe niż 25 ha, a stanowiące własność osób fizycznych oraz grunty , które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e) Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku (Dz. U .R.P. Nr 4,poz 17). Ani jednak dekret z dnia 12 grudnia 1944 roku –" o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa" , ani rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu nie przewidywały wydania decyzji właściwego organu administracji państwowej , stwierdzającej w sposób deklaratywny fakt przejęcia określonych lasów i gruntów leśnych na własność Państwa. Przejście następowało ex lege , a protokół przejęcia, (o ile w ogóle został przekazany) , sporządzany w trybie § 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia1945 roku "w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 roku" (Dz. U Nr 4, poz. 16) stanowił jedynie dowód tego, że dana nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Niemniej , jego istnienie i tak nie stanowiłoby w sposób deklaratywny o tym , czy zaistniały przesłanki określone w cytowanym dekrecie. Tym samym – organy administracji zasadnie umorzyły postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, których w istocie nie było. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. G. podniósł kwestię bezprawnie zabranych ojcu skarżącego ziem w latach następujących po nacjonalizacji. Skarżący podkreślił, iż ziemie te przejęte były na podstawie " samowoli administracyjnej", czego dowodem jest rozbieżność w zapisach ksiąg wieczystych. Podkreślić w tym miejscu należy , iż włączanie lasu do zasobów lasów państwowych odbywało się zdaniem skarżącego sukcesywnie do roku 1982.Nie sposób w chwili obecnej wobec braku stosownych decyzji administracyjnych dociec okoliczności przejęcia czy też przekazania tych gruntów , natomiast niewątpliwie kwestia uznania prawa własności skarżącego do tych gruntów podlega ocenie przed sądem powszechnym. Ponieważ nie można wykluczyć jak twierdzi skarżący , iż Nadleśnictwo latami wchodziło w posiadanie bezprawne gruntów - to tym samym działki te objęte zostały przez Skarb Państwa i traktowane jako jego własne – czego dowodem są rozbieżne zapisy w ewidencji gruntów. Fakt , iż Skarb Państwa objął je w posiadanie bezprawnie , nie przesądza o charakterze samego posiadania. Bowiem do nabycia prawa w drodze zasiedzenia może dojść także wówczas, gdy objęcie rzeczy w posiadanie nastąpiło w okolicznościach bezprawia. Niemniej także i ta kwestia, jak również kwestia sprostowania zapisów ksiąg wieczystych podlegać może wyłącznie rozpoznaniu w odpowiednim trybie przed sądami powszechnymi . Po zapoznaniu się przez T. G. z aktami sprawy przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w złożonych uwagach podkreślił , iż "Nadleśnictwo , aby zabrać ojcu las dołączyło do przejmowanego obszaru [...] ha gruntów rolnych klasy V oraz grunty nie stanowiące własność mojego ojca". Sąd uznał, iż w tym konkretnym wypadku chodzi nie tylko o normę obszarową, ale także o to , czy dana nieruchomość nadawała się do przeznaczenia na cele wymienione w innym dekrecie , a mianowicie w art. 1 ust 2 dekretu z dnia PKWN z dnia 6 września 1944 roku "o przeprowadzeniu reformy rolnej "(Dz. U Nr 10, poz. 51 ze zmianami). Podkreślić jednak w tym wypadku należy , iż nie ma przepisu , który przewidywałby właściwość starosty do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości na podstawie któregokolwiek z wymienionych dekretów. Ponadto należy podkreślić, iż prawo własności jest instytucją prawa cywilnego i spory dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art.1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku -Kodeks Postępowania cywilnego (Dz. U Nr 43, poz. 296 ze zmianami). Nie ma więc zatem żadnych przeszkód , by przedmiotowa sprawa rozstrzygnięta została w postępowaniu sądowym w sytuacji , gdy takie postępowanie - jak to wynika z dołączonych na rozprawie przed Sądem Administracyjnym materiałów - toczy się przed sądem powszechnym. W przeciwnym wypadku bowiem prowadziłoby to do dwutorowości orzekania w takich sprawach. Przy czym w obu takich postępowaniach byłyby brane pod uwagę przesłanki wynikające z tych samych przepisów. Jeżeli więc w takich wypadkach dopuszczalne byłyby jednocześnie dwa różne tryby postępowania to prawodawca wskazałby to wyraźnie w przepisach. Reasumując stwierdzić należy, iż sprawy , w których strona kwestionuje pozbawienie jej tytułu własności na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych są roszczeniami cywilnymi o prawa rzeczowe i podlegają jurysdykcji sądów powszechnych, stosownie do treści art. 2 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku- Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U Nr 43, poz. 296 ze zmianami), wobec braku w obowiązującym systemie prawa jednoznacznego uregulowania , które wyłączałoby ich właściwość i przekazywałoby kompetencje w tym zakresie organom administracji. W konsekwencji – uznać należy, iż sąd administracyjny nie jest władny do oceny zasadności powództw o odzyskanie własności byłych właścicieli ziemskich. To bowiem sądy powszechne orzekają w sprawach o wydanie nieruchomości i takie też postępowanie toczy się przed sądem powszechnym z inicjatywy skarżącego. Wobec powyższego-zasadnie organy administracyjne umorzyły postępowanie , gdyż istotnie nie mają one kompetencji do rozstrzygania powyższych kwestii a tym samym nie mogą one być zaskarżone do sądu administracyjnego. Podkreślić należy , iż bezprzedmiotowość w kontekście podstaw umorzenia postępowania to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu, skoro starosta takiego upoważnienia nie ma – nie wystąpił przedmiot sprawy administracyjnej i tym samym jest to postępowanie bezprzedmiotowe. Oznacza to , że nie można załatwić sprawy w postępowaniu administracyjnym przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Uwzględniając powyższe oraz całość zebranego materiału Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku ( Dz . U Nr 153, poz 1270 ze zmianami) – o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. /-/ M. Ławniczak /-/ B. Sokołowska /-/ K. Wolna-Kubicka