III SA/Po 511/20

Dnia 27 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Walentyna Długaszewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 roku sprawy ze skargi M. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję M. L. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, między innymi za maj 2020 r. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr 290000/71/524212/2020/ZPWWO Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, wskazując na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) w związku z art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., dalej jako ustawa z 2 marca 2020 r.) umorzył postępowanie w sprawie. Uzasadniając organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, wydaje się decyzję o umorzeniu postępowania. Organ ocenił, że bezprzedmiotowość zachodzi z powodu opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. M. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, zarzuciła: a) naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie zasady prawdy materialnej, o której mowa w art. 7 w zw. z art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., z uwagi na oparcie postanowienia o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy na skutek wybiórczej i dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób pozorny, ukierunkowany na wydanie za wszelką cenę decyzji umarzającej postępowanie; b) naruszenie prawa materialnego, to jest w szczególności: (i) art. 69 ustawy z dnia 14 maja 2020 roku o ustawy o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875, z późn. zm., dalej jako ustawa zmieniająca) poprzez jego niezastosowanie, (ii) art. 32 Konstytucji, poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w świetle jednoznacznego art. 69 ustawy zmieniającej, który nie został jednak zastosowany przez organ przy wydawaniu decyzji, w przypadkach, o których mowa w art. 31zo ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 46 [ustawy z 2 marca 2020 r.], zwalnia się z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy należności te zostały opłacone. Zatem, wobec faktu, że skarżąca spełnia wszelkie inne wymogi uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., organ, nie stosując art. 69 ustawy zmieniającej, w sposób rażący naruszył przepisy prawa materialnego i jednocześnie procedurę administracyjną. Skarżąca podniosła, że odmowa przyznania prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku, narusza także zasadę równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji jednostki wyrażoną w art. 32 Konstytucji, a w szczególności ich rozwinięcie rozumiane jako równość w stosowaniu prawa (równość traktowania). Sytuacja skarżącej została zróżnicowana wobec innych jednoosobowych przedsiębiorców tylko dlatego, że wyprzedzająco opłaciła składki ZUS za okres kwiecień i maj 2020 roku, co jest w ocenie strony jawnie sprzeczne z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy wskazać, że zgodnie z art. 104 § 1 K.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji, a - zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania jest więc orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., III SA/Wa 689/07). Głównym problemem interpretacyjnym jest zakres pojęcia bezprzedmiotowości, która często jest mylona z bezzasadnością. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, ale nie jest to równoznaczne z bezprzedmiotowością. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z 2 marca 2010 r., III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2004 r., IV SA 3439/02; wyrok NSA z 14 października 2010 r., II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 lutego 2006 r., I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z 21 września 2010 r., II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 lipca 2013 r., II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 K.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, z powodu opłacenia przez stronę skarżącą składek za maj 2020 r. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zo i n. ww. ustawy z 2 marca 2020 r., winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), nie zaś umorzeniem postępowania. Ponadto, co należy podkreślić w kontrolowanej sprawie, zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r., na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Zgodnie natomiast z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020 , poz. 1423, ogłoszonej 20 sierpnia 2020 r.): 1. W przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Przepis ten wszedł w życie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy (art. 13 pkt 6 ustawy). Mając na uwadze, iż do dnia wejścia w życie wskazanych wyżej przepisów art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. wniosek strony skarżącej nie został merytorycznie rozpoznany, organ rozpoznając sprawę ponownie uwzględni zmianę przepisów wprowadzoną ww. ustawą. Wobec powyższego, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji