III SA/Po 514/12

Dnia 21 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi R. T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...],- ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 08.09.2010 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu na podstawie art. 2652 pkt 1 i art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) oraz art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) odmówił P. P. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 22.08.2001 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ celny wskazał, że decyzją wymienioną w sentencji decyzji Dyrektor Urzędu Celnego w Poznaniu uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia 10.12.1998 r. dokonane na rzecz P. P. w części dotyczącej określenia kwoty długu celnego oraz zapisów w polach: 12, 22, 42, 46 i 47 w wierszu pierwszym i orzekł w tym zakresie. Pismem z dnia 03.08.2010 r. P. P. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności tejże decyzji ostatecznej, zarzucając, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa i wyjaśniając, że zaległości powstały wskutek przestępstwa popełnionego przez inne osoby. Organ celny wyjaśnił, że stosownie do art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Przepis ten dotyczy zarówno spraw, które w dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które dopiero zostaną wszczęte, ale odnoszą się do stanów faktycznych, związanych z długiem celnym powstałym przed tym dniem. Dla prowadzenia postępowań w oparciu o regulacje dotychczasowe nie jest więc istotny moment wszczęcia postępowania, ale data powstania długu celnego. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że dług celny powstał przed dniem 1 maja 2004 r., postępowanie powinno być prowadzone w oparciu o regulacje obowiązujące przed akcesją Polski do Unii Europejskiej. Użyte w art. 26 sformułowanie "stosuje się przepisy dotychczasowe" oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. stosowane będą obowiązujące przed akcesją przepisy materialne oraz procesowe zawarte w ustawie z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny. Zgodnie więc z art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, znajdującego zastosowanie w sprawie, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten został wprowadzony nowelą do Kodeksu celnego z dnia 10.04.1999 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 402), a wszedł w życie po upływie 14 dni od jego ogłoszenia (6 maja 1999 r.), czyli 21 maja 1999 r. W stosunku do postępowań zakończonych decyzją ostateczną, a dotyczących towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu przed dniem 21.05.1999 r., termin 3-letni należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 2652 Kodeksu celnego, gdyż przepis ten zawiera samodzielne uregulowanie niezależnie od treści przepisów Ordynacji podatkowej (wyrok NSA z dnia 25.05.2004 r. o sygn. akt GSK 67/04; LEX nr 158809). W rozpatrywanej sprawie dług celny powstał, zgodnie z art. 209 § 2 Kodeksu celnego, w dniu 10.12.1998 r. Okoliczność ta została wykazana w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 22.08.2001 r. Fakt wydania ww. rozstrzygnięcia w 2001 r., nie ma jakiegokolwiek wpływu na moment powstania długu celnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności bezspornym jest, że okres 3-letni, o którym mowa w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, upłynął z całą pewnością przed dniem 05.08.2010 r., tj. przed dniem złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 22.08.2001 r. W związku z powyższym organ celny stwierdził, że sam upływ terminu, o którym mowa wyżej, skutecznie uniemożliwia wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i stanowi podstawę do odmowy wszczęcia takiego postępowania. Odwołanie od powyższej decyzji w całości wywiódł P. P., wnosząc o jej zmianę i uwzględnienie złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Na wypadek zaś nieuwzględnienia powyższego wniosku skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie składał wcześniej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ze względu na stan zdrowia (poważny uraz głowy), który mu to utrudniał, czy wręcz uniemożliwiał. Biorąc przy tym pod uwagę, że zaległości celne powstały na skutek przestępstwa innych osób, złożony przez skarżącego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest jego zdaniem uzasadniony. Decyzją z dnia 10.01.2011 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ celny podtrzymał stanowisko i argumentację prawną zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, w kwestii wskazanego przez stronę ewentualnego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, organ celny stwierdził brak takiej możliwości prawnej, wyjaśniając że termin przewidziany na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jest zaliczany do terminów materialno – prawnych, które nie podlegają przywróceniu w odróżnieniu od terminów procesowych (art. 162 § 4 Ordynacji podatkowej). Powyższą decyzję zaskarżył P. P. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i uwzględnienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, bądź o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej i przekazanie sprawy właściwemu organowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w postępowaniu administracyjnym termin powinien w każdym przypadku podlegać przywróceniu, w szczególności w przypadku "skargi" o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, tym bardziej że skarżący nie dochował 3-letniego terminu na skutek poważnego urazu głowy, a więc jest to niewątpliwie okoliczność, za którą nie ponosi on winy, co uzasadnia przywrócenie terminu. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie zasady dążenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) oraz pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 kpa) w wyniku "braku pomocy ze strony organów państwa w udostępnieniu dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku." Skarżący zrzucił także naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji w zakresie przyczyn, dla których organ odmówił przywrócenia terminu do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem skarżącego nie wyjaśniono również, dlaczego skarżący ma ponosić odpowiedzialność za zobowiązania celne, które wynikły w związku z popełnieniem przestępstwa przez inne osoby. W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. strony podtrzymały zajęte przez siebie stanowiska. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, wnosząc i wywodząc jak w skardze, wniósł dodatkowo o zasądzenie na jego kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć kwestię przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, jako że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony po dniu 1 maja 2004 r., natomiast decyzja wskazana w tymże wniosku dotyczy długu celnego powstałego przed tą datą. Zgodnie z art. 38 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622) i zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Jednakże stosownie do art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Zasada ta dotyczy zarówno spraw, które w dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które zostały wszczęte po tej dacie, ale dotyczą długu celnego, który powstał przed datą akcesji. Natomiast ogólne sformułowanie "przepisy dotychczasowe" użyte w powołanym przepisie art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne należy interpretować poprzez zakres regulacji zawartej w Kodeksie celnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 1381/06, Lex nr 351019). Nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2001 r. w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego SAD z dnia 10 grudnia 1998 r. za nieprawidłowe należy do kategorii spraw dotyczących długu celnego. Należy również zwrócić uwagę, iż dyspozycja powołanego przepisu intertemporalnego (art. 26 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne) nie odnosi się jedynie do "spraw wszczętych i niezakończonych", lecz do "spraw dotyczących długu celnego", co również przemawia za stosowaniem przepisów dotychczasowych także do spraw zakończonych, które mogą być wszczęte i prowadzone w trybach nadzwyczajnych, o ile dotyczą długu celnego. W świetle powyższego organ celny prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu celnego, a w szczególności art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, dodanego ustawą z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny (Dz. U. Nr 40, poz. 402), stosownie do którego jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Należy przy tym zaznaczyć, że stosunku do postępowań zakończonych ostateczną decyzją, a dotyczących towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu przed dniem 21 maja 1999 r., termin 3-letni należy liczyć od dnia wejścia w życie art. 2652 Kodeksu celnego, tj. od 21 maja 1999 r. (zob. uzasadnienie uchwały 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2002 r., sygn. akt FPS 7/02; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt GSK 67/04). Określony powyższym przepisem art. 2652 Kodeksu celnego termin ma charakter materialnoprawny. Ustawodawca określił bowiem tym przepisem możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w okresie trzech lat od daty powstania długu celnego. Jest to termin zawity, którego upływ powoduje, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji – zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony – nie może zostać wszczęte. Upływ tego terminu wywołuje więc skutek materialnoprawny, powodując wykluczenie możliwości orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Powyższy termin jest nieprzywracalny oraz nie może być przedłużany ani skracany. Wynika to wprost z art. 11 Kodeksu celnego, stosownie do którego terminy określone w przepisach prawa celnego nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa. Należy przy tym podkreślić, iż powyższy przepis stanowi samodzielną regulację odnoszącą się do wszystkich terminów (procesowych i materialnych) przewidzianych w prawie celnym, a więc w kodeksie celnym oraz przepisach wykonawczych (zob. J. Chlebny w: J. Borkowski, J. Chlebny, J. Chromicki, R. Hauser, H. Wojtachnio, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2001, s. 44). Ponadto podkreślenia wymaga, iż konsekwencje określone powołanym art. 11 Kodeksu celnego można także wywieść z samej istoty terminu prawa materialnego o skutkach prekluzyjnych powodujących wygaśnięcie roszczenia lub uprawnienia w przypadku jego uchybienia, w związku z czym nie podlega on przedłużeniu ani skróceniu, ani też nie może być przywrócony czynnością organu czy sądu, jak to ma miejsce w przypadku terminów procesowych. W konsekwencji w niniejszej sprawie brak było podstaw nie tylko do uwzględnienia, ale nawet rozpoznania zawartego w odwołaniu wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stwierdzenie ostatecznej decyzji celnej. Wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja została w tym zakresie dostatecznie i prawidłowo uzasadniona. Nie budzi również zastrzeżeń Sądu prawidłowość stwierdzenia przez organ celny upływu trzyletniego terminu określonego w art. 2652 Kodeksu celnego, uniemożliwiającego wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego. Wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji zawarty w piśmie z dnia 3 sierpnia 2010 r. został bowiem złożony w dniu 5 sierpnia 2010 r., a więc po upływie trzyletniego terminu, o którym mowa w art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, liczonego od daty wejścia w życie tego przepisu. Powyższe musiało skutkować odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, co z kolei wyklucza merytoryczne rozstrzyganie o zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Niedopuszczalność wszczęcia postępowania z powodu uchybienia terminu, o którym mowa w tym przepisie oznacza bowiem brak możliwości orzekania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, wobec czego bezprzedmiotowe stało się badanie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji wskazanych we wniosku skarżącego. Stąd wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji celnej w ogóle nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie mogły być w ogóle przedmiotem rozważań zarówno organu celnego, jak i Sądu powołane przez skarżącego okoliczności mające uzasadniać stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 22 sierpnia 2001 r. Mając powyższe na uwadze, skargę należało oddalić jako bezzasadną, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 c) i pkt 2 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).