III SA/Po 521/17

Dnia 19 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi W. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] kwietnia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. O. (dalej: "strona") od decyzji tego organu z [...] lutego 2017 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy. Strona wystąpiła [...] stycznia 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w związki z działalnością gospodarczą prowadzoną od [...] 1997 r. do [...] 2014 r. Uzasadniając wniosek wskazano na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 1997 r. o niepodleganiu ubezpieczeniu. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej organ rentowy nie wydał decyzji o podleganiu temu ubezpieczeniu. W związku z tym sprzeciw strony wzbudza decyzja wydana przez ten organ w dniu [...] kwietnia 2015 r. o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne, tym bardziej, że do jej wydania doszło już po zakończeniu działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lutego 2017 r. odmówił stronie umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od lutego 2011 roku do grudnia 2014 roku, a także w kwocie [...]zł z tytułu odsetek za zwłokę od powyższych składek. W ocenie organu rentowego nie zaszła żadna z podstaw do umorzenia rzeczonych należności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem, kwestionując okoliczność, aby podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji, podał, że odwołujący posiada stały dochód z pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto. Ze świadczeń nie są dokonywane żadne potrącenia z tytułu egzekucji administracyjnej czy sądowej. Jednocześnie odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która posiada stały miesięczny dochód w kwocie [...]zł netto. Z kolei wydatki związane z utrzymaniem, zgodnie z oświadczeniem odwołującego, wynoszą łącznie [...] zł, w tym: - miesięczne opłaty (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych itp.) w kwocie [...]zł, - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) w kwocie [...]zł, - związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) w kwocie [...]zł. Zgodnie z orzeczeniem Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] marca 2015 r. odwołujący ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymaga pracy na poziomie "zero" w dobrych warunkach oświetleniowych oraz w warunkach pracy chronionej i z przeciwwskazaniem pracy w hałasie. Odwołujący nie wymaga opieki osób trzecich i jest zdolny do samodzielnej egzystencji. Odwołujący jest także współwłaścicielem gospodarstwa rolnego – na zasadzie małżeńskiej majątkowej wspólności ustawowej – o powierzchni 1 ha, położonego w miejscowości [...]. Nieruchomość obciążona jest prawem służebności osobistej na rzecz [...], Nie jest obciążona hipoteką. Stosownie do oświadczenia strony nieruchomość została wydzierżawiona, jednakże odwołujący nie osiąga z tego tytułu dochodów. Odwołujący jest również właścicielem pojazdu marki Fiat Grande Punto, rok produkcji 2007, oraz posiada inne składniki mienia ruchomego w postaci sprzętu RTV i AGD. Ponadto, jak wskazał organ rentowy, w stosunku do zadłużenie odwołującego z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty wystąpił on [...] marca 2015 r. z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty. Zakład wyraził zgodę na spłatę w układzie ratalnym całości zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, obejmującej należność główną i odsetki za zwłokę. Umową ratalną z [...] maja 2015 r. nr [...] spłata zadłużenia została rozłożona na 60 miesięcznych rat – termin spłaty ostatniej raty przypada na [...] kwietnia 2020 r. Na dzień wpływu wniosku o umorzenie kontro odwołującego obciążały w konsekwencji należności wykazane w sentencji decyzji. W ocenie organu rentowego w przypadku odwołującego nie zaszła wobec powyższego żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odwołujący może regulować należności z tytułu składek w formie układu ratalnego, a w przypadku rozwiązania umowy należności mogą być dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego ze świadczenia emerytalnego. Nie występuje zatem przesłanka ich całkowitej nieściągalności. Organ rentowy nie stwierdził także, aby zaistniała któraś z przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Odwołujący nie wykazał, aby spłata zadłużenia pozbawiła go oraz jego żonę możliwości zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby, która pozbawiałaby odwołującego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ rentowy uznał, że odwołujący jest osobą przewlekle chorą i legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, jednakże choroba ta nie uniemożliwia odwołującemu uzyskania dochodu. Odwołujący utrzymuje się ze stałych dochodów z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, które wypłacane jest niezależnie od stanu zdrowia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ rentowy przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W ocenie skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych był związany swoją decyzją o niepodleganiu ubezpieczeniu, a do dnia dzisiejszego nie wydał decyzji o objęciu skarżącego tym ubezpieczeniem. W takiej sytuacji brak jest w jego ocenie podstaw do wyliczenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie procesowym z [...] września 2017 r. skarżący wskazał na istniejące w jego ocenie błędy w uzasadnieniu decyzji, które świadczą o braku rzetelności ze strony organu i o wydaniu rozstrzygnięcia niezgodnie z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznaczałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią regulacje ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Stosownie do art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ostatnio powołane przepisy, to jest art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s., stanowią natomiast, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, a o czym stanowi ust. 3, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, o czym stanowi już art. 28 ust. 3a u.s.u.s., mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki te ujęte zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Poza sporem w kontrolowanej sprawy pozostaje w zasadzie to, że żadna z przywołanych powyżej materialnoprawnych podstaw do umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek – w sytuacji materialnej i osobistej skarżącego – nie wystąpiła. Podkreślenia zwłaszcza wymaga wskazana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych okoliczność, zgodnie z którą skarżący spłaca rzeczone należności w oparciu o zawartą w dniu [...] maja 2015 r. umowę ratalną. Skoro skarżący podjął się dobrowolnie spłaty rzeczonych należności, na warunkach ustalonych z organem rentowym, nie sposób przyjąć, aby zachodziła ich całkowita nieściągalność (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), to jest taka sytuacja, która w istocie sprowadza się do braku majątku, z którego można przeprowadzić przymusową ich egzekucję. Podjęcie się przez skarżącego dobrowolnej spłaty zadłużenia w systemie ratalnym czyni bezzasadnym rozważania o ewentualnej skuteczności wdrożenia wobec tego zadłużenia egzekucji administracyjnej. Skarżący nie wykazuje jednocześnie, aby w wyniku zawartej umowy ratalnej on lub jego rodzina utracili możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, jak wynika z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżący i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie małżonka posiadają dochód, który swą wysokością przewyższa deklarowane przez skarżącego wydatki związane z ich utrzymaniem. W powyższych okolicznościach brak jest także podstaw do uznania, że skarżący nie jest wstanie opłacić należności z tytułu składek z uwagi na ewentualne konsekwencje jakie dla skarżącego lub jego rodziny spowoduje ciężar ich poniesienia. Bez znaczenia dla kontrolowanego rozstrzygnięcia pozostaje przy tym okoliczność, zgodnie z którą skarżący jest osobą przewlekle chorą. Nie kwestionując w żaden sposób uciążliwości, czy to majątkowych, czy osobistych, jakie wiążą się ze stanem zdrowia skarżącego, jego niepełnosprawność nie pozbawia go dochodu uzyskiwanego z tytułu świadczeń emerytalnych, przez co nie może mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek. Wobec tego nie można również uznać, aby w przypadku skarżącego wystąpiła któraś z przesłanek do tego umorzenia wynikająca z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ rentowy, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie – zobligowany był, z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zob. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."). Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ rentowy podejmując kontrolowane rozstrzygnięcia spełnił wymogi wynikające z powyżej przywołanych regulacji procesowych, wyjaśniając istotne dla tego rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne z zachowaniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., a także formułując uzasadnienie tego rozstrzygnięcia z poszanowaniem art. 107 § 3 K.p.a. Nie może natomiast odnieść zamierzonego skutku stanowisko skarżącego, w którym zmierza on do zakwestionowania – w ramach niniejszego postępowania – obowiązku ponoszenia należności z tytułu składek. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, a ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach prawa materialnego. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Tutejszy Sąd nie ma także podstaw do orzekania o istnieniu obowiązku składkowego. Wobec tego w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek niedopuszczalne jest kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu ani też wysokości składek. Wobec skarżącego wydana została zresztą prawomocna decyzja stwierdzająca wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne (odwołanie od tej decyzji zostało oddalone w wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] lipca 2015 r., sygn. akt [...], od którego apelację oddalono w wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z [...] września 2016 r., sygn. akt [...]), którą to organ rentowy wydając zaskarżoną obecnie decyzję zobligowany był uwzględnić. Z powyższych względów oddalono skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. w sentencji wyroku.