III SA/Po 522/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. O. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Po 522/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że: 1. zwalnia K. O. od kosztów sądowych, 2. ustanawia dla K. O. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w P. K. O. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych. Skarżący zwrócił się również z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając więc na uwadze fakt, iż zgodnie z art. 252 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej " p.p.s.a. "), wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, pismem z dnia 23 czerwca 2017r. przesłano wnioskodawcy formularz i pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, wezwano do jego wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni. W oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką i dwoma synami, a źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego wynoszący [...] zł. miesięcznie, zasiłek rodzinny w kwocie [...]zł. Podał nadto, iż posiada dom o powierzchni 80 m2 (wartość szacunkowa [...] zł), las o powierzchni 13,67 ha (wartość szacunkowa [...] zł), budynek gospodarczy o powierzchni 60 m2 (wartość szacunkowa [...] zł), grunty rolne o powierzchni 0,4518 ha (wartość szacunkowa [...] zł.) oraz ciągnik Zetor z 1987r. (wartość [...] zł). Wnioskodawca wskazał, że z powyższego dochodu opłaca alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie na dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa, kredyty i karty kredytowe na których zadłużenie wynosi [...] zł., koszty utrzymania domu w kwocie [...]zł/mc, koszty leczenie dzieci [...] zł/mc, podatek od nieruchomości [...] zł./mc) i ubezpieczenia ([...] zł./mc). W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformował, że w związku z bieżącymi płatnościami, spłaca kredyty z opóźnieniem. Zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego i jego żony, przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczną, wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, określenia rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, udokumentowania wielkości przychodu ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych oraz udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej, przedłożenia kopii decyzji przyznających dopłaty za lata 2016 i 2017r., przesłania szczegółowych informacji (w tym kopii umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat) dotyczących zaciągniętych kredytów, w tym przeznaczenia kredytów, wyjaśnienia czy, skarżący wraz z żoną korzysta ze świadczenia wychowawczego na dzieci – jeżeli tak to należało przedłożyć stosowne decyzje, wyjaśnienia czy wnioskodawca lub jego żona posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków, w którym wykazał, ze na jego dochód składają się kwoty: [...] zł miesięczne tytułem dopłat do gruntów leśnych, [...] zł tytułem zasiłku rodzinnego, [...] zł tytułem dochodu z gospodarstwa rolnego. W zakresie wydatków wnioskodawca przedstawił potwierdzenia wykonania operacji bankowych z tytułu alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie, rachunki za energię elektryczną ([...] zł miesięcznie), kredyty bankowe i karty kredytowe ([...] zł miesięcznie), umowę pożyczki zawartą z bankiem PKO BP S.A. (na kwotę [...]zł), umowę o kredyt na zakup towaru zawartą z bankiem Alior Bank (na kwotę [...]zł), umowę o kredyt gotówkowy z bankiem Santander Consumer Bank S.A. (na kwotę [...]zł), pożyczkę bankową z banku Credit Agricole Bank (na kwotę [...]zł). Wnioskodawca wskazał następujące wydatki życia codziennego: gaz ([...] zł miesięcznie), wodę ([...] zł./mc), ubezpieczenie KRUS ([...] zł.), ubezpieczenie pojazdów i ciągnika ([...] zł.), żywność ([...] zł.), ubiór, przybory szkolne i leki ([...] zł./mc), telefon i Internet ([...] zł./mc). Podsumowując, łączna kwota zadeklarowanych przez wnioskodawcę dochodów wynosi [...] zł miesięcznie, przewyższając kwotę zadeklarowanych wydatków, oszacowanych na kwotę [...]zł. Ponadto wnioskodawca pozostaje w zwłoce z zapłatą zobowiązań bankowych i kredytowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Po 522/17 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie pozwala na uznanie, iż znajduje się on w takiej sytuacji, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z przedłożonych dokumentów skarżący zadeklarował spłatę kredytów udzielonych na łączną kwotę [...]zł. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów i wyliczenia dokonanego przez wnioskodawcę wynika, że wysokość rat miesięcznych z tytułu kredytów wynosi [...] zł. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu każdego z kredytów. Ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada możliwości finansowe, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Ponadto skoro bieżące wydatki przekraczają deklarowane dochody, a skarżący nie określił źródeł pokrywania tego deficytu, przy bieżącym opłacaniu miesięcznych wydatków, powstały uzasadnione wątpliwości co do deklarowanych dochodów. Skarżący we wniosku zadeklarował prowadzenie gospodarstwa rolnego z którego dochód oszacował na [...] zł., ale wbrew wezwaniu nie przedstawił jednak żadnych szczegółowych wyjaśnień dotyczących prowadzonej działalności rolniczej. Nie przedstawił również danych dotyczących sytuacji żony, która mimo rozdzielności majątkowej nie jest zwolniona od pomocy małżonkowi. Mając na uwadze powyższe okoliczności z uwagi na wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego referendarz odmówił mu przyznania prawa pomocy. Sprzeciw na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Wskazał m.in., że przedstawił wymagane przez Sąd dokumenty i oświadczenie o stanie majątkowym zgodnie z prawdą. Podał, że instytucje finansowe udzielające mu kredytów i przyznające karty kredytowe nie weryfikowały szczegółowo jego sytuacji finansowej. Dodał, że podejmuje się prac dorywczych, żeby zaspokoić potrzeby codzienne rodziny uzyskując dochód w kwocie [...]-[...] zł miesięcznie i korzysta z pomocy rodziny. Wyjaśnił, że jego żona otrzymuje jedynie [...] zł zasiłku i świadczenie 500 + na troje dzieci i nie jest w stanie pomóc mu w uiszczenie kosztów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący uściślił, że umowę dzierżawy gruntów rolnych posiada ze swoją siostrą S. O. a nie z żoną E. . oraz że posiada 0,4518 ha użytków rolnych, a nie 4,4518 ha. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy zasługiwał na uwzględnienie. Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy a brak uprawdopodobnienia spełnienia tych przesłanek musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Słusznie również wskazano, że spłacanie zobowiązań prywatnoprawnych nie stanowi podstawy do kredytowania kosztów sądowych strony przez Skarb Państwa. Nie można również kwestionować zawartego w zaskarżonym postanowieniu stwierdzenia, że złożona przez Skarżącego dokumentacja budziła wątpliwości. W sprzeciwie Skarżący odniósł się do wskazanych w postanowieniu z dnia 26 lipca 2017r. zastrzeżeń. I choć nie można uznać, że w całości wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, to jednak z uwagi na złożoną dokumentację i wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie, w ocenie Sądu, pojawiające się wątpliwości nie wpływają na uznanie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z E. O., z którą [...] czerwca 2013r. zawarł umowę ustanawiającą w ich małżeństwie rozdzielność majątkową. I choć, jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu umowa ta nie pozwala w rozważaniu kwestii zwolnienia od kosztów sądowych wyłączyć dochodów żony z oceny sytuacji materialnej pozostającego z nią w związku małżeńskim Skarżącego, to w przedmiotowej sprawie sytuacja finansowa żony Skarżącego nie ma wpływu na uznanie, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. Skarżący podał, że jego żona nie pracuje i uzyskuje jedynie dochód z zasiłków rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci. Z decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z [...] listopada 2016r. wynika, że otrzymuje ona świadczenia rodzinne na czwórkę dzieci: syna M. K. oraz W. , B. i D. O.. Skarżący podał, że żona pobiera również świadczenie wychowawcze na trójkę dzieci w wysokości [...] zł. Z art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.195) wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł ( M. K. ukończył 18 lat nie jest więc objęty tym świadczeniem). Natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz.U. 2016.1518) kryterium dochodowe dla uzyskania świadczeń ustalone jest w kwocie [...]zł na osobę. Świadczenia te są przyznawane przez uprawnione do tego organy po zweryfikowaniu sytuacji dochodowej rodziny. Z pewnością więc sytuacja materialna Skarżącego i jego rodziny jest trudna, skoro korzystają z pomocy społecznej Państwa w utrzymaniu dzieci. Skarżący wraz z żoną mają na utrzymaniu trójkę dzieci. Żona Skarżącego ma oprócz tej trójki dzieci syna a Skarżący dwójkę dzieci z pierwszego małżeństwa, na które ma zasądzone alimenty w kwocie [...]zł miesięcznie, od 2004r., które płaci nieregularnie i w różnych kwotach ( za I 2017r. – [...] zł, za II, V i VI 2017r. – po [...] zł miesięcznie). Ilość dzieci i oczywistych kosztów związanych z ich utrzymaniem przy kwalifikowaniu się do uzyskania pomocy Państwa w tym zakresie również przemawia za uznaniem, że sytuacja materialna Skarżącego jest bardzo trudna. Nie posiada on lokat, polis ani składników majątkowych możliwych do spieniężenia na opłacenie kosztów. W skład jego majątku wchodzi dom o pow. 80m2 o wartości [...] zł, grunty rolne o pow. 0,4518 ha o wartości [...] zł, las o pow. 13,67 ha o wartości [...] zł, budynek gospodarczy o pow. 60 m2 o wartości [...] zł, ciągnik Zetor o wartości [...] zł i samochód osobowy R. M. rok prod 1998r. Skarżący prowadzi działalność rolniczą. Otrzymuje dopłaty, które nie są przeznaczane na opłacanie kosztów sądowych. Jak podał, poza dochodami z działalności rolniczej nie osiąga innych dochodów. Wycenił swój dochód z działalności rolniczej na kwotę [...]zł miesięcznie, co przy wskazanym w umowie o kredyt na zakup lodówki z 1.04.2017r. dochodzie miesięcznym netto w wysokości [...] zł, czy zakupie noża Fiskars (szef kuchni azjatyckiej) w dniu [...].04.2017r. za [...] zł (1/3/ deklarowanego dochodu) budzi wątpliwości. Wątpliwości te jednak nie pozwalają uznać, że dochód w najwyższej deklarowanej przy zaciąganiu kredytu wysokości (3500 zł) dla osoby posiadającej na utrzymaniu pięcioro dzieci pozwala na opłacenie kosztów sądowych. Opłaty za media wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie KRUS [...] zł miesięcznie. Skarżący ma zaległości w opłatach za media, płaci po terminie. Ma bardzo wysokie obciążenie z tytułu zaciąganych w bankach kredytów i pożyczek. Zobowiązania te same w sobie nie stanowią podstawy do zwolnienia z kosztów, ich częstotliwość i wysokość dodatkowo jednak potwierdzają fakt, że Skarżący praktycznie finansuje się z tych pożyczek. Trudno uznać, że gdyby sytuacja materialna pozwalała mu na samodzielne ponoszenie kosztów utrzymania siebie i rodziny zaciągałby wysokooprocentowane pożyczki i kredyty. To, że banki przed ich udzieleniem sprawdzają możliwości spłaty nie wskazuje na taką sytuację majątkową Skarżącego, która umożliwiałaby uiszczenie kosztów. Pożyczki i kredyty nie są udzielane Skarżącemu na wysokie kwoty, są oprocentowane, poza tym nie sposób z faktu ich przyznania wywnioskować jakie okoliczności wskazywał przy ich zaciąganiu Skarżący (oprócz kredytu gotówkowego na zakup lodówki, przy którym wskazał dochód netto w kwocie [...]zł), czy też jakie były kryteria ich przyznania. Tym bardziej, że jak wyżej wskazano uprawnione do badania sytuacji materialnej rodziny organy, przyznały na dzieci Skarżącego świadczenia rodzinne i wychowawcze uzależnione od wykazania niskiego progu dochodowego na członka rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe a także wysokość kosztów jakie musiałby ponieść Skarżący, tj. wpis w kwocie [...]zł i koszty profesjonalnej pomocy prawnej, Sąd uznał, że Skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Z uwagi na powyższe orzeczono jak na wstępie na podstawie art. 260 § 1 Ppsa.