III SA/Po 529/05

Dnia 4 grudnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) . as. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant : ref. staż. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. przy udziale w sprawach ze skarg Cz. M. na decyzje Wojewody z dnia [...] roku nr [...] oraz nr [...] w przedmiocie zameldowania w sprawie opatrzonej sygnaturą akt III SA/Po 529/05 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] roku nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Cz. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. w sprawie opatrzonej sygnaturą akt III SA/Po 530/05 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] roku nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Cz. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/M.Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska Decyzjami z dnia [...]r. Burmistrz Gminy i Miasta orzekł o zameldowaniu H.M. ( orzeczenie nr [...] ) oraz A. M. ( nr [...] ) na pobyt stały w mieszkaniu przy ul. K. nr [...] w O. W uzasadnieniach decyzji organ I instancji stwierdził, iż mieszkają one w przedmiotowym lokalu od [...]r., a trudności w dokonaniu zameldowania wynikały z braku zgody właściciela mieszkania – Cz. M. na potwierdzenia faktu ich pobytu. Ponieważ pobyt ten został potwierdzony podczas przeprowadzania w dniu [...]r. wizji lokalnej, przez Komisariat Policji w O., sąsiadów oraz samą Cz. M. organ wydał decyzje o zameldowaniu H. M. i A. M. w spornym lokalu. W postępowaniu meldunkowym nie przesądzano przy tym o posiadaniu uprawnień do przebywania w nim. W odwołaniach od powyższych decyzji Cz. M. podniosła, iż wobec H. M. i A. M. zapadł prawomocny wyrok eksmisyjny i prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, wobec czego nie można uznać, że posiadają one uprawnienia do przebywania w spornym lokalu. Podkreśliła też brak zgody na ich zameldowanie oraz fakt ponoszenia przez nią opłat gminnych z tytułu użytkowania lokalu. Pismem z dnia [...]r. Cz. M. uzupełniła swoje odwołania odnosząc się do treści zeznań złożonych przed organem I instancji przez H. i A. M. ( z którymi mogła zapoznać się dopiero w toku postępowania odwoławczego ). Wojewoda decyzjami nr [...] i nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenia organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące konieczności zameldowania H. M. i A. M. w przedmiotowym lokalu. W skargach na decyzje organu odwoławczego Cz. M. podniosła argumenty dotyczące kwestii własności przedmiotowej nieruchomości oraz sporów rodzinnych. Zwróciła też uwagę na pozbawienie jej możliwości czynnego uczestnictwa w postępowaniu meldunkowym oraz na trudności związane z zapoznaniem się z materiałem dowodowym. Przedłożyła ponadto wyrok Sądu Rejonowego w O. z [...]r. ( sygn. [...] ) nakazujący H. M., A. M. i Ł. M. wydanie skarżącej spornej działki w O. przy ul. K. [...] ( wraz z budynkiem mieszkalnym ). W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie, powołując się na uzasadnienia swoich decyzji. Na rozprawie w dniu [...]r. Sąd postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania spraw ze skarg Cz. M. na decyzje Wojewody w przedmiocie zameldowania H. i A. M.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skargi Cz. M. okazały się uzasadnione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t. j. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian. ) . Według art. 10 ust. 1 tej ustawy osoba przebywająca pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby jest zobowiązana zameldować się pod tym adresem na pobyt stały lub czasowy. Zgodnie natomiast z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu zobowiązani są do potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące w tym lokalu. Zameldowanie na pobyt czasowy stanowi zatem czynność materialno – techniczną, uwarunkowaną kumulatywnym spełnieniem dwóch przesłanek w postaci faktycznego przebywania w danym lokalu osoby zgłaszającej zameldowanie oraz potwierdzenia tego pobytu, dokonanego przez właściciela lokalu lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do niego. Jeżeli dane zgłoszone we wniosku o zameldowanie budzą wątpliwości organu meldunkowego rozstrzyga on o dokonaniu zameldowania lub o odmowie jego dokonania ( art. 47 ust. 2 ustawy ). W przedmiotowej sprawie Cz. M. jako właściciel przedmiotowej nieruchomości winna była potwierdzić fakt pobytu H. M. i A. M.. Była ona niewątpliwie stroną obu postępowań meldunkowych w rozumieniu art. 28 kpa, albowiem ich wynik dotyczył bezpośrednio interesu prawnego skarżącej. Z tego względu obowiązkiem organów obu instancji było zapewnienie jej faktycznych uprawnień procesowych przysługujących stronie zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych spraw Sąd dopatrzył się w działaniu organów administracyjnych naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chyba , że załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa ). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu ( określonego wyznaczonym stronie terminem ) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach spraw końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16 ). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można . Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku odpowiedniego udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458 ). Zawiadomienia o wszczęciu obu postępowań meldunkowych zawarte w pismach z [...]r. zostały przekazane do wiadomości skarżącej w dniu [...]r. Tymczasem już w dniu [...]r. organ dokonał przesłuchania H. M. i A. M. na okoliczność ich pobytu w spornym mieszkaniu, a w dniu [...]r. przeprowadzono w nim wizję lokalową. Wynika stąd, iż najważniejsze czynności dowodowe przeprowadzone były bez udziału skarżącej, która nie została nawet poinformowana o terminie ich dokonywania. W piśmie z dnia [...]r. organ I instancji wystąpił do Urzędu Miejskiego w P. o przesłuchanie skarżącej, które zostało przeprowadzone w dniu [...]r. W jego trakcie Cz. M. zadeklarowała chęć zapoznania się przed wydaniem decyzji w I instancji z całością akt sprawy oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. W piśmie z dnia [...]r. skarżąca oświadczyła natomiast o braku zgody na zameldowanie synowej i wnuczki w spornym lokalu, wspominając przy tym o wyroku Sądu Rejonowego nakazującym im wydanie całej nieruchomości oraz postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w tym zakresie. W odpowiedzi na żądanie skarżącej wyrażone w trakcie przesłuchania Burmistrz Gminy i Miasta poinformował ją w pismach z dnia [...]r. o możliwości zapoznania się z całym materiałem dowodowym zebranym w obu sprawach w siedzibie tego organu. W ocenie Sądu pism tych nie można jednak traktować jako skutecznego pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia odnośnie materiału dowodowego, gdyż ich treść nie miała odpowiednio kategorycznego charakteru, a ponadto organ nie zakreślił stronie żadnego terminu do dokonania tych czynności. Dopiero bowiem upływ takiego terminu ( w trakcie którego strona wykorzystała przysługujące jej uprawnienia, bądź też z nich nie skorzystała ) dawał organowi możliwość wydania orzeczenia w I instancji. Skarżąca w piśmie z dnia [...]r. poinformowała o opóźnionym zawiadomieniu jej o dokonanych już przesłuchaniach stron ( z których treścią jej nie zaznajomiono ), wnosząc też o dokonanie kserograficznych kopii akt zgromadzonych w niniejszej sprawie. Z treści tego pisma wynikała zatem chęć zapoznania się z materiałem dowodowym, co było utrudnione ze względu na fakt zamieszkiwania skarżącej w P. oraz jej podeszły wiek. Pismo powyższe dotarło do organu I instancji w dniu [...]r., kiedy to wydane zostały decyzje w przedmiocie zameldowania. Burmistrz Gminy i Miasta wydał zatem swoje orzeczenia z praktycznym pominięciem prawa skarżącej do aktywnego uczestnictwa w obu postępowaniach meldunkowych, składania własnych wniosków dowodowych oraz odniesienia się do już zebranego materiału dowodowego. Dopiero po wydaniu powyższych decyzji organ I instancji poinformował skarżącą szczegółowo o dowodach zebranych w sprawie oraz o możliwości odpłatnego skserowania najważniejszych akt., których odbitki otrzymała ostatecznie w dniu [...]r. Stało się to zatem już po złożeniu przez skarżącą odwołań od decyzji I instancyjnych. Cz. M. jako strona obu postępowań meldunkowych zapoznała się wobec tego skutecznie z całością zebranego w ich trakcie materiału dowodowego praktycznie dopiero w toku postępowania odwoławczego – już po wniesieniu odwołań od obu orzeczeń Burmistrza Gminy i Miasta. W piśmie z [...]r, ( stanowiącym uzupełnienie do wniesionych odwołań ) skarżąca wypowiedziała się w końcu co do części dowodów zebranych w sprawie. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż organy I i II instancji dokonały naruszenia prawa ( art. 10 § 1 kpa ) stanowiącego podstawę do wznowienia przedmiotowych postępowań administracyjnych, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić zaskarżone orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy , a o kosztach na podstawie art. 200 ustawy. /-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska EWd