III SA/Po 529/12

Dnia 28 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska-Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 27 lutego 2012r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 1 lutego 2012r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem złożonym w dniu 24 stycznia 2012 r. M. J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od składek na ubezpieczenia pracowników, określonych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział P. z dnia 20 kwietnia 2010 r. nr [...], powołując się na trudną sytuację materialno – bytową i wnosząc o rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem art. 28 ust. 3 a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Decyzją z dnia 1 lutego 2012 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie ww. wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczący umorzenia składek nie ma zastosowania do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych możliwe jest tylko w przypadku całkowitej nieściągalności zadłużenia, która nie zachodzi w przypadku wnioskodawcy, ponieważ pobiera on świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Decyzją z dnia 27 lutego 2012 r., nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję M. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i merytoryczne rozpoznanie sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, powołując się na nieznajomość przepisów w zakresie podstawy prawnej umorzenia należności. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. Natomiast stosownie do art. 30 ustawy o s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. Z powyższej regulacji wynika, że umorzeniu nie podlegają jedynie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zatem odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników (zarówno w części finansowanej przez płatnika, jak i ubezpieczonych niebędących płatnikami składek) mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o s.u.s., tj. w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 3 tego przepisu. Takie stanowisko jest zgodnie przyjmowane zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i przez same organy administracji, w tym organ rentowy, który wydał zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie, co wynika z treści zaskarżonej decyzji oraz okoliczności, że w 2010 r. organ ten wydał decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu m.in. tego rodzaju należności (zob. k. 7 akt adm.). Wobec powyższego istotny w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników powinien być rozpoznany merytorycznie w aspekcie przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Stwierdzony przez organ brak podstaw do umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3 a) ustawy o s.u.s., który dotyczy wyłącznie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, nie stanowi w niniejszej sprawie o bezprzedmiotowości postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 kpa, skoro – jak wykazano powyżej – istniała podstawa prawna do rozpoznania wniosku skarżącego w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s. Wprawdzie we wniosku o umorzenie skarżący domagał się jego rozpoznania "z uwzględnieniem" art. 28 ust. 3a) ustawy o s.u.s., jednakże powyższe nie oznacza, że organ był związany powołaną przez skarżącego podstawą prawną, zwłaszcza, że nie znajdowała ona zastosowania do należności objętych wnioskiem o umorzenie. Powołanie przez wnioskodawcę błędnej podstawy prawnej nie może stanowić o bezprzedmiotowości postępowania zainicjowanego wnioskiem o umorzenie, skoro jego rozpoznanie jest możliwe w oparciu o inną podstawę prawną. W tej sytuacji organ administracji powinien był pouczyć stronę o właściwej podstawie prawnej i wynikających z niej przesłankach umorzenia, mając na uwadze dyspozycję art. 9 kpa, stosownie do którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Następnie organ powinien był rozpatrzyć wniosek skarżącego w oparciu o właściwą podstawę prawną. Nie może być przy tym uznane za rozpoznanie wniosku w niniejszej sprawie marginalne stwierdzenie organu, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi podstawa do umorzenia w postaci całkowitej nieściągalności z uwagi na to, że wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja. Przede wszystkim takie stwierdzenie pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem zawartym w sentencji decyzji o umorzeniu postępowania. Stwierdzenie braku podstaw do umorzenia należności winno bowiem skutkować odmową umorzenia tychże należności, a nie umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego. Ponadto stwierdzenie powyższe nie zostało ściśle odniesione do należności objętych wnioskiem skarżącego. Organ w ogóle nie ustalił przy tym, jakie konkretnie należności są objęte wnioskiem tzn. za jaki okres i w jakiej wysokości. Nie wynika to ani z treści decyzji, ani z akt administracyjnych, w których nie ma w szczególności istotnej w sprawie decyzji określającej wysokość zaległości, w tym z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników, objętych wnioskiem o umorzenie. Brak również innych dokumentów, z których wynikałby stan zadłużenia objętego wnioskiem na dzień wydania decyzji. Wreszcie, organ nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego i nie przeanalizował wynikających z niego okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s., będącego podstawą do rozpoznania wniosku skarżącego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy winien zatem zastosować się do wskazań wynikających z powyższych rozważań. W pierwszej kolejności winien poinformować skarżącego o ustawowych przesłankach umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącego i dokumentach niezbędnych do jego rozpatrzenia. Następnie organ winien dokonać wszechstronnej analizy zgromadzonego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia, rozpoznając merytorycznie wniosek skarżącego o umorzenie należności. Analiza materiału dowodowego i dokonana ocena prawna winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej stosownie do art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).