III SA/Po 530/23

Dnia 31 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2023 roku sprawy ze skargi Z. F. na czynność Starosty z dnia 19 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie wpisania terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu dotyczącego ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii C, C1, BE, CE; 2. zasądza od Starosty na rzecz skarżącego 200,- (dwieście) złotych tytułem kosztów sądowych. Przedmiotem skargi jest czynność materialno - techniczna Starosty (zwanego dalej "Starostą" lub "organem") z 19 maja 2023 r. polegająca na wpisaniu Z. F. (zwanemu dalej "skarżącym" lub "stroną") do dokumentu prawa jazdy nr [...] dat ważności uprawnień do kierowania pojazdami trzech kategorii (zwanej dalej "kat.") tj. C, C1 oraz CE – z datami ważności do 9 marca 2026 r. oraz kat. BE – z datą ważności do 19 maja 2038 r. Powyższa czynność została dokonana na skutek wniosku pełnomocnika strony z 24 stycznia 2023 r. o wydanie prawa jazdy kat. D. Do wniosku załączono: fotografię, dokument prawa jazdy uprawniający do kierowania pojazdami kat. A, B, C, BE, CE, pełnomocnictwo, oświadczenie o obowiązku uiszczenia opłaty oraz orzeczenia psychologiczne i lekarskie o braku przeciwwskazań psychologicznych i lekarskich do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kat. C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE z terminem ważności obu orzeczeń do 9 marca 2026 r. W dniu 31 maja 2023 r. strona odebrała dokument prawa jazdy z dodatkowymi uprawnieniami w zakresie kierowania pojazdami kat. D. W skardze wniesionej do tut. Sądu, sprecyzowanej na rozprawie, skarżący wskazał, że zaskarża nieprawidłowe działanie organu polegające na wpisaniu do dokumentu prawa jazdy terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami w czterech kat. C, C1, BE, CE. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w pierwotnie wydanym dokumencie prawa jazdy jego uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie spornych kategorii były bezterminowe. Dopiero po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do kierowania pojazdami kat. D do dokumentu wpisano, na podstawie orzeczenia lekarskiego i psychologicznego, termin ważności bezterminowych wcześniej uprawnień. Tymczasem wniosek skarżącego o wydanie dokumentu prawa jazdy dotyczył jedynie nowo nabytych uprawnień do kierowania pojazdami kat. D, w przypadku których wymagane były orzeczenia lekarskie i psychologiczne. Wniosek o wydanie dokumentu prawa jazdy nie dotyczył natomiast wcześniej nabytych uprawnień do kierowania pojazdami kat. C, C1, BE, CE, które przyznano skarżącemu bezterminowo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dokumencie prawa jazdy skarżącego ważność w zakresie kat. C, C1, C1E, D, D1, D1E, DE została określona zgodnie z § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. z 2016 r. poz. 231 ze zm. zwanego dalej "rozporządzeniem") na dzień 9 marca 2026 r. tj. według dat ważności wskazanych w orzeczeniu lekarskim i psychologicznym wydanych dla ww. kategorii. Dalej organ wskazał, że kat. B, B1, A, A1 zachowały dotychczasową ważność, zgodnie z § 29 rozporządzenia. Natomiast ważność kat. BE oraz kat. C1E, CE, D1E, DE określono zgodnie z § 10 ust. 3 pkt 10 lit. c rozporządzenia na 19 maja 2038 r. Z kolei ważność kat. AM i T określono na 19 maja 2038 r. zgodnie z §10 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia. Na rozprawie skarżący wniósł i wywiódł jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona czynność materialno-techniczna dotyczyła wymiany skarżącemu prawa jazdy. Jest to czynność w rozumieniu przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 zwanej dalej "P.p.s.a.") z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest, że skarżący w dniu złożenia wniosku o wydanie prawa jazdy posiadał prawo jazdy kat. A, B, C, w tym C1, BE, CE, których ważność była bezterminowa. Poza sporem pozostawało także to, że skarżący był uprawniony do uzyskania prawa jazdy kat. D. Spornym w kontrolowanej sprawie jest natomiast to, czy organ był uprawniony do wpisania w dokumencie prawa jazdy, odebranego 31 maja 2023 r., terminu ważności uprawnień do kierowania pojazdami kat. C, C1, BE, CE. Materialnoprawną podstawę dla zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 622 ze zm. zwanej dalej "ustawą"). W kontrolowanej sprawie wydanie nowego dokumentu prawa jazdy nastąpiło z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany danych tj. nabycia przez skarżącego nowych, uprawnień do kierowania pojazdami kat. D. W myśl art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy na wniosek osoby uprawnionej w przypadkach, o których mowa w ust. 1, starosta wydaje po uiszczeniu opłaty nowy dokument pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych. Powyższa regulacja ma na celu zapewnienie aktualności danych ujętych w dokumencie prawa jazdy tak, aby brak było jakichkolwiek wątpliwości co do tego, jakie konkretnie kategorie uprawnienia do kierowania pojazdem posiada określona osoba. Jak wynika z kopii dokumentu prawa jazdy wydanego skarżącemu 31 marca 2009 r., znajdującego się w aktach sprawy, uprawnienia skarżącego do kierowania pojazdami kat. A, B, C, w tym C1, BE, CE, były wpisane jako bezterminowe. W wydanym natomiast skarżącemu w dniu 31 maja 2023 r. nowym dokumencie prawa jazdy, wpisano datę ważności uprawnień do kierowania pojazdami w kategorii C, C1, BE, CE. Przede wszystkim należy rozróżnić pojęcie "uprawnienia do kierowania pojazdami" od pojęcia "prawa jazdy". W myśl przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo jazdy jest dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami określonej kategorii. Oznacza to, że prawo jazdy jest rodzajem blankietu, który jedynie potwierdza posiadanie przez daną osobę tego uprawnienia. Uprawnienie natomiast do kierowania pojazdami jest prawem podmiotowym przyznanym konkretnej osobie, upoważniającym do kierowania danego rodzaju pojazdem (art. 6 ustawy). Należy wskazać, że wydanie nowego dokumentu prawa jazdy nie stanowi rozstrzygnięcia władczego, gdyż starosta zobowiązany jest wydać nowy dokument uwzględniający wskazaną przez wnioskującego zmianę, w tym zmianę wynikającą z nabycia nowych uprawnień do kierowania pojazdami, które to uprawnienia wynikały z decyzji o ich nadaniu. Przepis art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p. nie daje podstaw do przyjęcia, że w ramach wymiany prawa jazdy w celu zmiany danych np. tak jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie, w wyniku uzyskania nowych uprawnień, organ uzyskał kompetencję do weryfikacji już posiadanych przez wnioskodawcę uprawnień do kierowania pojazdami (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2312/20, z 21 października 2021 r. sygn. akt II GK 1421/21, czy z 17 marca 2022 sygn. akt II GSK 98/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej "CBOSA"). Nowo wydany dokument, o którym mowa w art. 18 ust. 2 pkt 2 u.k.p., udostępniany osobie wnioskującej o jego wydanie z powodu zmiany stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, powinien poza uzasadnioną zmianą powtarzać zapisy zawarte w dokumencie poprzednim. W konsekwencji skutkiem czynności organu wydania nowego dokumentu prawa jazdy obejmującego kat. D nie było powstanie lub odjęcie po stronie skarżącego poprzednio posiadanych przez niego uprawnień kat. C, C1, BE, CE, czy też czasowe ich ograniczenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 marca 2022 r. II GSK 98/22, z 30 stycznia 2018 r. I OSK 585/16, z 20 czerwca 2006 r. I OSK 972/05, z 2 lutego 2007 r. I OSK 414/06, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej "CBOSA"). Nowo wydany skarżącemu dokument, o którym mowa w art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy, powinien zatem, poza uzasadnioną zmianą tj. wpisania kat. D, jedynie powtarzać zapisy zawarte w dokumencie poprzednim tj. wpis dotyczący kat. C, C1, BE, CE, bez dat ich ważności. Uprawnienia bowiem do kierowania pojazdami kat. C, C1, BE, CE, zostały nadane skarżącemu bezterminowo. Dokonane zmiany poprzez wpisanie terminu ważności do ww. kategorii nie mogły dotyczyć posiadanych już uprawnień do kierowania pojazdami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2022 r. II GSK 98/22, orzeczenie dostępne w CBOSA). Organ w odpowiedzi na skargę zajął stanowisko w sprawie powołując się na przepisy rozporządzenia. W realiach rozpatrywanej sprawy organ uznał, że skoro z przedstawionych orzeczeń lekarskich i psychologicznych wynikało, że termin następnych badań określony został na 9 marca 2026 r. to mając na względzie przepis § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a rozporządzenia, jako datę ważności nie tylko uprawnień w zakresie kat. D, ale również w zakresie kat. C,C1, BE, CE, należało wpisać datę wskazaną w tych orzeczeniach. Stanowisko to jednak nie zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 marca 2022 r. (wydanym w sprawie II GSK 98/22, Lex nr 3338068), literalne brzmienie przepisu § 10 ust. 5 rozporządzenia mogłoby skłaniać do interpretacji, jaką przyjął organ, gdyż użyte w tym przepisie określenie "w pozycji data ważności uprawnienia" może być rozumiane jako upoważnienie do określenia daty ważności nie tylko uprawnień, o których mowa w art. 15 u.k.p., ale również uprawnień nabytych bezterminowo, to jednak taki rezultat wykładni należy uznać jako wadliwy, bo nie uwzględniający kontekstu systemowego. z rozróżnieniem pojęć "daty ważności prawa jazdy" od pojęcia "daty ważności uprawnienia". Stanowisko zaprezentowane przez organ pozostaje również w sprzeczności z § 29 rozporządzenia. Przepis ten rozróżnia pojęcia "daty ważności prawa jazdy" i "daty ważności uprawnienia". Zgodnie z § 29 ust. 1 wyżej wymienionego przepisu w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo. Natomiast o ważności prawa jazdy stanowi ust. 2, według którego w przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4 lit. a, nie może być dłuższa niż 15 lat. Przepis ten odnosi się do uregulowań zawartych w ustawie rozróżniających przysługujące stronie prawo podmiotowe - uprawnienie do kierowania pojazdem, od samego dokumentu prawa jazdy - blankietu, który jedynie potwierdza posiadanie przez daną osobę tego uprawnienia. Wprawdzie zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy dokument prawa jazdy według nowego wzoru ma ściśle określony termin ważności, jednakże z przepisu tego nie wynika, że nabyte bezterminowo uprawnienia do kierowania pojazdami pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, tracą ważność. Przy ubieganiu się o nowe prawo jazdy osoby takie nie muszą zatem ubiegać się jednocześnie o ponowne nabycie uprawnień do kierowania pojazdami (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt K 5/13, OTK-A 2013/9/137). Reasumując zatem Sąd stwierdził, że organ nie miał podstaw do dokonywania weryfikacji nabytych uprawnień kat. C,C1, BE, CE, w szczególności nie mógł z uwagi na orzeczenia lekarskie i psychologiczne, wydane w związku z nabyciem nowych uprawnień do kierowania pojazdami kat. D, zmieniać wcześniejszych decyzji dotyczących uprawnień w zakresie kat. C,C1, BE, CE. Przyjęcie stanowiska organu doprowadziłoby do sytuacji, w której złożenie wniosku o wymianę dokumentu prawa jazdy z powodu zmiany danych, o którym mowa w art. 18 u.k.p. prowadziłoby w istocie do powtórnej weryfikacji posiadanych przez skarżącego uprawnień kat. C,C1, BE, CE, nabytych bezterminowo. Zgodnie z art. 146 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W związku z powyższym na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a., Sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu dotyczącego ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii C, C1, BE, CE, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.