III SA/Po 534/19

Dnia 8 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2019 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] marca 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia J. K., na postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] stycznia 2019 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], jako organ egzekucyjny i reprezentant wierzyciela, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] marca 2018 roku o nr [...] do nr [...] oraz nr [...] do nr [...] prowadzi wobec zobowiązanego J. K., postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Pismo zobowiązanego z dnia [...] lipca 2018 roku, w którym podniesiony został zarzut bezprawnego wystawienia tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zakwalifikował, jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 59 §1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Postanowieniem z dnia [...] września 2018 roku Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji. J. K. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zaskarżyła w całości postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazując na naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił brak uwzględnienia decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 1992 roku, w której stwierdzono, że zobowiązany nie podlega ubezpieczeniom społecznym, błędną interpretację uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej w latach 2012-2014 oraz dyskryminacyjną interpretację przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż powołane na jej uzasadnienie. Kwestia przedawnienia należności składkowych została omówiona w uzasadnieniu skarżonego postanowienia poprzez wskazanie, że w dniu [...] stycznia 2018 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek. Decyzja ta została doręczona adresatowi w dniu [...] stycznia 2018 roku, a skarżący nie skorzystał z prawa odwołania do sądu powszechnego. Analiza treści wskazanej decyzji ujawnia, że rozstrzygnięcie o ustaleniu zaległości składkowych obejmuje należności od października 2005 roku do marca 2014 roku. W uzasadnieniu tej decyzji nie ma jednak żadnych informacji o wykonaniu obowiązku oceny przedawnienia należności objętych decyzją. Tymczasem od dnia wymagalności pierwszej z należności wskazanych w decyzji ([...] listopad 2005 roku) do dnia wydania decyzji ([...] stycznia 2018 roku) upłynęło ponad trzynaście lat. Uzasadnione zatem jest stanowisko, że nawet przy przyjęciu 10-letniego okresu przedawnienia należności składkowych, co najmniej część egzekwowanych należności, już przed wystawieniem tytułów wykonawczych ([...] marca 2018 roku), a nawet przed wydaniem decyzji o ustaleniu zaległości składkowych, mogła wygasnąć na skutek przedawnienia. Zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane w art. 24 ust 4-6 ustawy z dnia 13.10.1998r.- O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r. poz. 1778), w świetle którego do okoliczności istotnych dla oceny upływu biegu terminu przedawnienia należy m.in. data ich wymagalności, podejmowane czynności egzekucyjne, postępowanie upadłościowe, układy ratalne. Upływ okresu przedawnienia składek powoduje więc, że zobowiązanie składkowe wygasa, co jednoznacznie wynika z wykładni językowej art. 59 §1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2019 poz. 900 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2019, poz. 300 ze zm.). Wyjaśnić należy, że decyzja o ustaleniu zaległości składkowych ma charakter deklaratoryjny. Egzekucja zaległości składkowych może być prowadzona bez wydawania decyzji o ustaleniu zaległości składkowych. Zakaz prowadzenia postępowania egzekucyjnego pozostaje aktualny zawsze, gdy egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, a organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, lecz z tym zastrzeżeniem, że nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym – art. 29 §1 w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.). W tym stanie rzeczy Sąd uznaje, że zaskarżone postanowienie narusza art. 7 i art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 59 §1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019, poz. 1438 ze zm.), gdyż dowody włączone do akt administracyjnych nie stanowią wystarczających podstaw dla przyjęcia ustalenia, że tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...] marca 2018 roku oraz wszczęte na ich podstawie postępowanie egzekucyjne obejmuje wyłącznie nieprzedawnione należności składkowe. Sąd zauważa ponadto, że zobowiązany na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego nie uzyskał informacji, że przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w tym postępowaniu mogą być jedynie kwestie istotne z punktu widzenia zapłaty należności składkowych. Zagadnienia dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym, zdrowotnym, czy kwestia istnienia obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy, nie mogą być przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia w toku postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd nie może uznać, że postępowanie egzekucyjne, a w szczególności kwalifikacja prawna pisma zobowiązanego z dnia [...] lipca 2018 roku, zostały przeprowadzone z poszanowaniem art. 9 ustawy – Kodeks postepowania administracyjnego, czyli poszanowaniem zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz zasady czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skoro wierzyciel nie dostrzega uchybień decyzji o ustaleniu zaległości składkowych, które wyrażają się całkowitym pominięciu w tej decyzji kwestii wygaśnięcia obowiązku zapłaty na skutek przedawnienia, to aktualna pozostaje kwalifikacja pisma skarżącego, także jako wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak sentencji wyroku.