III SA/Po 538/08

Dnia 08 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 30 maja 2008r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...] ( [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Ławniczak /-/ M. Górecka Starosta decyzją nr [...] z dnia 30 maja 2008 r. ustalił dla R. T., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] w związku z wydobywaniem kopalin piasku i żwiru bez wymaganej koncesji ze złoża – dz. nr [...], obręb P., położonego w m. P., gm. W., opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej w kwocie: [...] zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji Starosta wskazał, że w dniu 3 sierpnia 2006 r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie naliczenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny piasku i żwiru bez wymaganej koncesji na ww. działce stanowiącej własność E. K. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono fakt wydobywania z przedmiotowego złoża kopaliny piasku i żwiru bez wymaganej koncesji przez skarżącego oraz spółkę A z siedzibą w W. n. N. Z zaświadczenia o zmianie we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 13 lipca 2007 r. wynika, że R. T. posiadał zarejestrowany przedmiot działalności gospodarczej – wydobywanie żwiru i piasku. Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 31 lipca 2006 r. uznał R. T. winnym i ukarał grzywną za prowadzenie wydobycia żwiru w m. P., gm. W. bez wymaganej koncesji. Na zlecenie Starosty uprawniony geodeta dokonał pomiaru objętości wydobytej kopaliny, z którego wynika, iż z przedmiotowego złoża wydobyto ogółem [...] m2 kopaliny. R. T. w okresie od 20 września 2004r. do 13 grudnia 2004r. wydobył [...] t piasku i żwiru bez wymaganej koncesji. Ilość tę ustalono na podstawie faktur VAT wystawionych przez spółkę B, która działała w imieniu i na rzecz skarżącego na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa. Następnie organ I instancji wskazał, że koncesjonowanie wydobywania kopalin pospolitych zostało wprowadzone od dnia 26 kwietnia 1991 r. ustawą z dnia 9 marca 1991 r. o zmianie Prawa górniczego (Dz. U. Nr 31, poz. 128). Wojewoda w dniu 12 listopada 1993 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie zatwierdzenia karty rejestracyjnej złoża kruszywa naturalnego "[...]". Decyzja ta jest ważna, ale na jej podstawie nie można wydobywać kopalin. W związku z powyższym Starosta ustalił dla R. T. na podstawie art. 85 a) ust.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947) opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla kopaliny w postaci piasku i żwiru, pomnożonej przez ilość wydobytej kopaliny, stosując stawkę obowiązującą w dniu wszczęcia postępowania (0,41 zł/t) wynikającą z punktu 28 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001r. w sprawie stawek opłat eksploatacyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1746). R. T. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, że nie prowadził wydobycia kopaliny i zarzucił bezzasadne nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przeprowadzenie rozprawy mającej na celu ustalenia podmiotu, który faktycznie dokonał wydobycia kopaliny bez wymaganej koncesji. Skarżący zarzucił także, iż nie wyjaśniono wystarczająco, w jaki sposób doszło do ustalenia rzeczywistej ilości wydobycia kopaliny oraz zakwestionował powołanie się przez organ na wyrok Sądu Rejonowego w W. Ponadto podniósł, że organ nie wyjaśnił stwierdzenia, że decyzja Wojewody z dnia 12 listopada 1993 r. nie może być podstawą wydobycia kopaliny, a ponadto pominął przedłożoną przez skarżącego w toku postępowania opinię prawną sporządzoną przez prof. UAM dr hab. M. S. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, doszło do naruszenia przez organ I instancji art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 sierpnia 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że na podstawie umowy kooperacyjnej ze spółką A skarżący jako dyspozytor posiadał tytuł do władania i eksploatacji złoża na działkach gm. P., w tym działki nr [...]. Natomiast ilość wydobytej kopaliny ustalona została w oparciu o faktury VAT wystawione w okresie od 20 września 2004 r. do 13 grudnia 2004 r., sygnowane firmą R. T. [...], sporządzane i podpisywane przez M. L. – prezesa zarządu spółki B. Z oświadczenia tego prezesa zawartego w treści protokołu Starostwa Powiatowego w W. z dnia 29 czerwca 2005 r. wynika, że działał on w imieniu i na firmy [...] R. T., na dowód czego przedstawił pełnomocnictwo z dnia 13 września 2004 r., które upoważnia go m.in. do zawierania umów związanych bezpośrednio z wydobyciem żwiru i piasku ze złoża na nieruchomości położonej w P. oraz przyjmowania i wystawiania faktur VAT dotyczących sprzedaży żwiru i piasku w imieniu i na rzecz R. T. [...], a także dokumenty rozliczeniowe w postaci dwóch faktur za usługi doradcze z dnia 20 grudnia 2004 r. nawiązujące do umowy z dnia 13 września 2004 r. Natomiast z odpisu KRS wynika, że spółka B w przedmiocie działania ma wyłącznie działalność finansowo – księgową, doradztwo w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania oraz działalność komercyjną. Kolegium wyjaśniło także, iż nie kwestionuje ważności decyzji Wojewody nr [...] z dnia 12 listopada 1993 r. oraz nr [...] z dnia 12 kwietnia 1994 r. dotyczących zatwierdzenia dokumentacji geologicznej (karty rejestracyjnej) złoża "[...]", których nie można jednak utożsamiać z koncesją na wydobywanie kopalin ze złóż, a które mogły co najwyżej stanowić podstawę do ubiegania się o udzielenie koncesji na eksploatację złoża kopaliny. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do przeprowadzania rozprawy administracyjnej wobec wystarczających dowodów świadczących o wydobyciu kopalin bez wymaganej koncesji przez skarżącego. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż na skarżącego należało nałożyć opłatę eksploatacyjną w wymiarze określonym w art. 85a ustawy - Prawo geologiczne i górnicze. Kolegium zakwestionowało natomiast zasadność powoływania się przez organ I instancji na prawomocny wyrok Sądu uznający skarżącego winnym przestępstwa wydobywania kopalin bez wymaganej koncesji w roku 2005, a więc dotyczącym innego okresu niż objęty zaskarżoną decyzją, stwierdzając jednak, że kwalifikacja prawna samego czynu potwierdza słuszność tezy o konieczności posiadania koncesji przez skarżącego. W skardze na powyższą decyzję R. T. zarzucił: 1) naruszenie prawa procesowego, a mianowicie: - rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1 art. 80, art. 107 § 3 kpa poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego na podstawie zebranego materiału dowodowego, - rażące naruszenie art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 77 kpa oraz w zw. z art. 7 kpa poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności poprzez uporczywe ignorowanie wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, - naruszenie art. 8 kpa poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów Państwa, - naruszenie art. 10 § 1 kpa polegające na pozbawieniu strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu, - naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez niezawarcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiedniego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa; 2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 85 a) ustawy z dnia 4 lutego 1994r. – Prawo geologiczne i górnicze poprzez błędne wyliczenie opłaty eksploatacyjnej przy przyjęciu za podstawę obliczeń hipotetycznej ilości kopaliny rzekomo wydobytej; 3) nierozpoznanie istoty odwołania od decyzji organu I instancji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia 30 maja 2008 r. oraz o obciążenie organu kosztami postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie zaniechano dokładnego zebrania wszystkich dowodów oraz ustalenia zarówno faktu prowadzenia działalności wydobywczej, jak i w przypadku ustalenia wydobycia bez koncesji faktycznej ilości wydobytej przez stronę kopaliny. Faktury VAT sporządzone i wystawione przez spółkę B działającą w imieniu i na rzecz skarżącego dotyczą jedynie sprzedaży kruszywa, co zdaniem skarżącego nie może być dowodem na prowadzenie działalności wydobywczej objętej koncesją. Takim dowodem nie może być również zaświadczenie z ewidencji działalności gospodarczej, w którym określono jako przedmiot działalności "wydobywanie żwiru i piasku", ponieważ zadeklarowanie takiej działalności świadczy jedynie o potencjalnej możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w tym zakresie. Dlatego zasadnym w sprawie było wnioskowane przez stronę przeprowadzenie rozprawy w celu ustalenia, czy wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji miało miejsce oraz ewentualnie, w jakiej ilości i przez jaki podmiot. Ponadto skarżący ponowił zarzut odwołania, iż organ nie wyjaśnił stwierdzenia, że decyzja Wojewody z dnia 12 listopada 1993 r. nie może być podstawą wydobycia kopaliny, a ponadto pominął przedłożoną przez skarżącego w toku postępowania opinię prawną sporządzoną przez prof. UAM dr hab. M. S. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, podtrzymał twierdzenia i zarzuty skargi i dodatkowo podniósł zarzut przedawnienia oraz wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia zaskarżonego w niniejszej sprawie w powyżej określonych granicach, Sąd stwierdził naruszenie prawa uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, aczkolwiek z przyczyn niewskazanych w skardze. Przedmiotem decyzji organów obu instancji w niniejszej sprawie było ustalenie opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji na podstawie art. 85 a) ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.), stosownie do którego w razie wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji lub z rażącym naruszeniem jej warunków, właściwe organy ustalają, w drodze decyzji, prowadzącemu taką działalność, opłatę eksploatacyjną w wysokości osiemdziesięciokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej w ten sposób kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 87 ust. 1 tejże ustawy do opłat, o których mowa w przepisach niniejszego rozdziału (a więc również opłaty eksploatacyjnej, o której mowa w art. 85 a) ustawy) stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej o zobowiązaniach podatkowych, z tym że określone w nich uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom. Z mocy tego przepisu odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują zatem przepisy działu III (art. 21-119) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Stosownie do art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 (a więc powstające z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania) nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wynikający z powyższego przepisu termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania organ winien brać pod uwagę z urzędu niezależnie od okoliczności podnoszonych przez stronę. Ustalona w niniejszej sprawie opłata eksploatacyjna dotyczyła – jak wskazywały organy obu instancji, wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji za okres od 20 września 2004 r. do 13 grudnia 2004 r., a zatem – zgodnie z powyższym przepisem, z końcem roku 2007 nastąpiło przedawnienie prawa do wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej opłatę eksploatacyjną za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji za wskazany okres. Tymczasem decyzja Starosty w tym przedmiocie wydana została w dniu 30 maja 2008 r., a doręczona skarżącemu w dniu 24 czerwca 2008 r. (zob. k. 168 akt adm.), a więc już po upływie wynikającego z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze terminu do wydania decyzji na podstawie art. 85 a) ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. W konsekwencji niedopuszczalne było również merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy. W związku z powyższym należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ja decyzję Starosty jako wydane z naruszeniem art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 87 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, o czym orzeczono jak punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punktach: II i III sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 a) w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). /-/ S. Widłak /-/ M. Ławniczak /-/ M. Górecka